Eintrag · Lex. musicum Latinum
ordo
ordo -inis m. 1. Bezeichnung für die Reihe der Töne im Raum einer Oktave 2. Bezeichnung für die Anordnung einer bestimmten Anzahl von Noten in einem Modalrhythmus vor einer Pause 3. Bezeichnung für die Mensur bzw. die mensurale Unterteilung 4. Bezeichnung für einen rhythmischen [] Modus — 1. term that designates the series of pitches within the space of an octave 2. term that designates the arrangement of a specified number of notes within a modal rhythm before a rest 3. term that designates the mensuration, or the mensural subdivision 4. term that designates a rhythmic mode 1 Bezeichnung für die Reihe der Töne im Raum einer Oktave — term that designates the series of pitches within the space of an octave [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 4, 14, 97, 1: Duos ordines vocat (sc. Boethius) gravitatem et acumen, quorum unus, i. gravis, incipit a mese usque ad proslambanomenos sive a proslambanomeno ad mesen; alter vero, i. acutus, a mese usque ad neten hyperboleon sive a nete hyperboleon usque ad mesen. [s.IX] LmLMus. ench. 11, 25: voce ordo novus emergat et dierum more octava sit, quae prima, prima, quae octava (sim. LmLInch. Uchub. 346. LmLInch. Uchub. 405. inde LmLQuaest. mus. 1, 1 p. 13. LmLIac. Leod. spec. 6, 16, 5). al. LmLMus. ench. 11, 28 (sim. LmLInch. Uchub. 349. inde LmLQuaest. mus. 1, 1 p. 13). LmLHucbald. 30 descr.: <Hic> divisio duorum ordinum. al. [s.X-XI] LmLPs.-Odo mus. p. 273a: tres ordines similium litterarum. LmLWilleh. Hirs. 10 (c. 9), 1. LmLFist. Primae ergo 5I p. 85: Itaque duos ordines, minorem scilicet atque maiorem, ponimus, quibus adhuc tres voces praeponimus, ut tetrachordum de tertio, id est de minimo, praestruamus (inde LmLAribo 77 p. 44: Totidem etenim organicis fistulis uti placuit experientiae domni Willehelmi, qui duobus ordinibus quatuordecim videlicet fistulis tres adiecit. LmLQuaest. mus. 1, 27 p. 72). al. LmLAribo 44 p. 40: Mensuram duorum ordinum, id est sedecim fistularum, hic dicere sufficiat, secundum quam alios quotlibet ordines quivis adiciat. al. [s.XIII] LmLTrad. Garl. plan. I 93 (sim. LmLTrad. Garl. plan. II 63. LmLTrad. Garl. plan. III 115. LmLTrad. Garl. plan. IV 38). (?) LmLEngelb. Adm. 4, 11, 4. LmLWalt. Odingt. 5, 1, 14: Has igitur litteras sic distinguunt primi ordinis. A ⋅Γ⋅ usque ad ⋅G⋅ faciunt capitales, quas graves vocant, sic: ⋅Γ⋅A⋅B⋅C⋅D⋅E⋅F⋅G⋅. Secundi ordinis faciunt simplices, quas acutas dicunt, sic: ⋅a⋅b⋅c⋅d⋅e⋅f⋅g⋅. Tertii ordinis litteras faciunt duplices et ipsas superacutas vocant, sic: ⋅⋅⋅⋅⋅. [s.XIV] LmLHugo Spechtsh. comm. p. 38: litera primi ordinis, quae est in linea, in secundo ordine est in spatio. al. [s.XV] LmLIoh. Hoth. dial. p. 65. (?) LmLNicol. Burt. 1, 16, 94. LmLAdam Fuld. 2, 4. LmLFr. Gafur. theor. 5, 6, 22. LmLGuill. Pod. ench. 21 p. 383-384. LmLGuill. Pod. 1, 22. al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 8. LmLMon. Primum divide p. 24, 25-27. LmLFist. Cuprum pur. 14 p. 57 (cf. LmLSachs K.-J., Mensura 2 p. 260). al. LmLFist. Mensuram et 12a p. 95. LmLFist. Mensuram fist. 2 p. 126: Movere potest aliquos musicae artis minus peritos, cur mensura fistularum in duos aut tres ordines extendatur ita, ut quaedam mensura quattuordecim, quaedam viginti unam diversae longitudinis fistulas absque cuiusque ordinis synemmenon complectatur. al. LmLFist. Primam fist. II 12b p. 122: Deinde secundam in prima secundi ordinis eodem modo mensurabis, quo in principio secundam gravioris ordinis mensurasti. LmLFist. Primam fist. IV 11c p. 122. al. 2 Bezeichnung für die Anordnung einer bestimmten Anzahl von Noten in einem Modalrhythmus vor einer Pause — term that designates the arrangement of a specified number of notes within a modal rhythm before a rest a Definition [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. append. 1, 28: Ordo modorum est numerus punctorum ante pausationem (sim. LmLAnon. Couss. IV p. 23, 13). b Gebrauch — usage [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. append. 1, 34: Primus ordo primi modi perfecti. al. LmLAnon. Couss. IV p. 24, 15: Primus ordo[] primi perfecti (sc. modi) est trium punctorum cum una brevi pausatione et trium punctorum cum pausatione brevi et trium punctorum cum pausatione brevi etc. Secundus ordo vero procedit per quinque, quinque ante pausationem semper ita, quod distinguantur per tria et duo. Tertius ordo per septem, septem, septem distinguendo semper per tria, duo, duo. Quartus ordo crescit per duo plus. Quintus supra quartum crescit per duo plus, et sic de singulis ordinibus, quantum placuerit, crescendo semper per duo. Et ita sequitur ex praedictis, quod omnes ordines primi modi perfecti sub numero impari accipiuntur ante pausationem procedendo semper per longam brevem pro pede suple<to>, quamvis frangat iuncturam. LmLAnon. Couss. IV p. 24, 28: Ordines secundi modi perfecti eodem modo et sub eodem numero accipiuntur. Sed quantitative modo contrario accipiuntur. LmLAnon. Couss. IV p. 26, 9: Primus ordo tertii perfecti (sc. modi) procedit per quatuor cum longa pausatione trium temporum distinguendo per unum et tria. LmLAnon. Couss. IV p. 27, 6: Primus ordo tertii imperfecti (sc. modi) extraitur a primo ordine tertii perfecti per diminutionem unius et sic erit trium punctorum vel sonorum tantum cum una longa pausatione trium temporum. passim 3 Bezeichnung für die Mensur bzw. die mensurale Unterteilung — term that designates the mensuration, or the mensural division [syn.: maneries] [s.XIV-XV] LmLAnon. Vratisl. p. 332a: De perfecto (sc. tempore) prior erit speculacio et diffinitur sic: Est ordo vel maneries brevium semibreviumque figurarum, que per ternarium numerum computando tam in prolatis quam in obmissis equaliter reducantur (sim. LmLMens. Si ille p. 495, 13. LmLMens. Si ille p. 496, 26. LmLMens. Circa artem p. 512, 4). LmLAnon. Vratisl. p. 333a: Tempus imperfectum est ordo vel maneries brevium semibreviumque figurarum tam prolatarum quam obmissarum, que per numerum binarium temporum computando equaliter reducuntur (sim. LmLMens. Si ille p. 496, 3. LmLMens. Si ille p. 497, 14). al. 4 Bezeichnung für einen rhythmischen Modus — term that designates a rhythmic mode [syn.: modus] a Definition [s.XV] LmLUgol. Urb. 3, 6-9, 9: Sunt ergo in mensuris sex figurarum seu notarum modi, qui ordines appellantur. b Gebrauch — usage [s.XV] LmLUgol. Urb. 3, 6-8, 15: dicit (sc. auctor), quod istorum sex modorum, id est ordinum notarum in cantu disponendarum, primus modus et ordo est modus et ordo longae et brevis, longae et brevis et sic semper ulterius procedendo. LmLUgol. Urb. 3, 6-8, 26: Hic est tertius ordo, secundum quem notae modi minoris habent ad invicem ordinari. Qui ordo est iste, quod longa praecedit sequentibus duabus vel tribus brevibus et sic ultra usque ad finem cantus semper longa praecedente duabus brevibus vel tribus sequentibus. LmLUgol. Urb. 3, 6-8, 42: In tempore erit primus modus et ordo, qui erit ex una brevi et altera semibrevi, secundus ordo procedit e converso ex una semibrevi et altera brevi, tertius ex una brevi et duabus vel tribus semibrevibus, quartus e converso ex duabus vel tribus semibrevibus et una brevi procedit, quintus ex omnibus brevibus est procedens, sextus vero procedit ordo ex brevibus, semibrevibus et minimis. LmLUgol. Urb. 3, 6-8, 71 - 100. al.