lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

klaga

as. bis ahd. · 4 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
4 in 4 Wb.
Sprachstufen
2 von 16
Verweise rein
15
Verweise raus
8

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

klaga st. f.

Bd. 5, Sp. 213
klaga
st. f., mhd. nhd. klage; as. klaga (s. u.), mnd. klāge, mnl. clage; afries. klagi, -e. — Graff IV,548 f.
chlag-: nom. sg. -a Nb 325,27 [247,12]. NpNpw 21,2. 37,1. 11 (2). Np 43,12. Npw 50,2. 111,10; gen. sg. -o Nb 15,24. 40,26. 228,25 [12,30. 33,5. 184,13]; dat. sg. -o Nb 63,24 [53,17]; -a S 144,26 (WB); acc. sg. -a Gl 1,571,59 (M). 2,125,48 (M). Nb 9,2. 59,13. 64,19 [7,22. 49,11. 54,10]. Npw 11,6; nom. pl. -â Nb 142,21 [121,6]; dat. pl. -on 58,12 [48,13] (-ô-). W 84,4 (B) [157,29]; acc. pl. -â Nb 157,11 [133,4/5]. — clako: dat. sg. Gl 2,734,57 (Zürich Rhein. 99a, 9. Jh.). — clag-: gen. sg. -a O 4,27,1 (k-); [-e Wa 71,6;] acc. sg. -a O 2,8,21 (k-); dat. pl. -on W 84,4 (CFK) [157,29]; acc. pl. -a Gl 1,628,43 (M, clm 13002, 12. Jh.; oder als Verschr. zu klagâra?).
Mit Rasur der Endung: klag:: nom. sg. Gl 4,157,12 (Sal. c; d. h. klaga, Steinm.).
Verschrieben: chaga: nom. sg. Npw 43,12; chlagu: acc. pl.? Gl 1,628,42 (M, clm 17403, 13. Jh.; oder als Verschr. zu klagâra?); dagon: dat. pl. WA 84,4 (d aus cl verlesen, vgl. Sanders, Leid. Will. S. 110). 1) Klage, Wehklage, Jammer: uuato dih clako [super iudicia quidem peccatorum ingemisce, plora,] vestire luctuum (Hs. luctu) [imaginem, metuens ne et tu ipse in his corruas, Vitae patr. V p. 565b] Gl 2,734,57. ih pin sculdic in sunthaftero unfreuuida, ... in truricheite, in chlaga, unde in alles leides unmezze S 144,26 (WB; klagasêr BB). ni namun sie thia meina thero wibo klaga gouma O 4,27,1. nu ist aber doh mer zit . lachennis tanne chlago sed tempus est inquit medicinae quam querelae Nb 15,24 [12,30]. uuaz muost tu mih lio tageliches . mit tinen chlagon? quid tu homo agis me ream cottidianis querelis? 58,12 [48,13]. tu nehabest neheina rehta chlaga . samoso du daz tin ferloren eigist non habes ius querelae . tamquam perdideris prorsus tua 59,13 [49,11]. vnz hara ist diu chlaga des inuuertigen leides . haranah folget diu chlaga des uzuuertigen leides [vgl. patitur enim ex se intrinsecus, forinsecus autem ex eis inter quos vivit, Aug., En.] NpNpw 37,11. vuanda diz uox martyrum ist . be diu ist disiu chlaga zefernemenne fone dien die sich in martyrio geloubton [vgl. hi significantur qui sic passi sunt, ... Plangit enim eos ecclesia, tamquam membra sua devorata, Aug., En.] 43,12. durh die uuenigheit dero unhabenten unde durh die chlaga dero armen umbe die ih hera chom unde gemartirot pin, so irsten ih propter miseriam inopum et gemitum pauperum nunc exsurgam, dicit dominus Npw 11,6. diser salmo uuas Dauidis chlaga, do in Nathan inchunda dero missetati, daz er mit Bersabee slief, sines herechnetes chenun Urie [vgl. audi David gementem ... audi flentem, Aug., En.] 50,2 (Np kara). mit zanen grisgrammot er (der sundigo) unde suindet, uuanda er dara geuuorfen ist da chlaga unde grisgammon ist 111,10 (Np fletus). in den clagon, do ih mines desiderii compos esse non potui, do ratfragota ih mines dinges prophetas et apostolos W 84,4 [157,29]; ferner: Nb 40,26 [33,5] (questus). 64,19. 228,25. 325,27 [54,10. 184,13. 247,12] (alle querela). NpNpw 21,2. 37,1; klaga tuon etw. klagend äußern: thaz thu zi mir nu quati inti eina klaga es dati, mit gotkundlichen rachon scal man sulih machon O 2,8,21; âmarlîhha/armalîhha/uuênaglîhha klaga trauervolle, schmerzerfüllte, jammervolle Klage: ih sus amerlicha chlaga screib mit temo grifele signarem lacrimabilem querimoniam . officio stili Nb 9,2 [7,22]. turh taz (alle Wohltaten des Glücks) netate niomer mennisko laba sinero armelichun chlago haud ideo cesset humanum genus . flere miseras querelas 63,24 [53,17]. []taz tu io nieht uberuuinden nemaht scadohafte gireda . unde uuenegliche chlaga . taz chit tie sunda die zechlagonne sint tamen non posse pellere atras curas . et fugare miseras querelas 157,11 [133,4/5]; — fraglich bleibt (s. Formenteil): chlagu [contemplamini, et vocate] lamentatrices [et veniant, Jer. 9,17] Gl 1,628,42 (6 Hss. klagâra, 1 Hs. klagârin). 2) Klage, Beschwerde: chlaga [fili in bonis non des] querelam [, et in omni dato non des tristitiam verbi mali, Eccli. 18,15] Gl 1,571,59 (9 Hss. bisprahha). chlaga [mora coëpiscoporum nostrorum Maximiani, et Eumeni, vel potius importunitas temporum fecit, ut vos iteraretis de Bubalio, et Tauriano] querimoniam [, et nos iterum in homines perditissimos insurgeremus, Decr. Inn. XXXV p. 202] 2,125,48. [clage [ut si quando eis aliquid incommodum fecerint aut stipendia oportuna subtraxerint, nihil] querimoniae [contra se obicere praesumant, Konz. CXIX, vgl. Gallée, Sprachdenkm. S. 241] Wa 71,6;] — thinglîhha klaga Gerichtsklage: uuannan choment anderes . die dinglichen chlaga? unde die dinglichen ruofta? enim forenses querimoniae? Nb 142,21 [121,6]. 3) Glossenwort: klaga querela Gl 4,157,12.
Abl. klagalîh; klagôn.
Vgl. klagâra. [Seeger]
4820 Zeichen · 160 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 9.–12. Jh.
    Altsächsisch
    klagast. F. (ō)

    Köbler As. Wörterbuch

    klaga , st. F. (ō) nhd. Klage ne. lament (N.) ÜG.: lat. querimonia GlM Hw.: vgl. ahd. klaga* (st. F. ō) Q.: GlM (Anfang …

  2. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    klagast. f.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +2 Parallelbelege

    klaga st. f. , mhd. nhd. klage; as. klaga ( s. u. ), mnd. klāge, mnl. clage; afries. klagi, -e. — Graff IV,548 f. chlag-…

Verweisungsnetz

16 Knoten, 18 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 3 Wurzel 1 Kognat 1 Kompositum 10 Sackgasse 1

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit klaga

20 Bildungen · 20 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen

klaga‑ als Erstglied (20 von 20)

klagabend

DWB

klaga·bend

klagabend , m. an manchen orten für die braut der letzte abend, den sie im elterlichen hause zubringt.

klagaftich

LW

klag-aftich, voller Klagen, kläglich.

klagalîcho

EWA

klagalîhAWB adj., in Gl. ab dem 10. Jh., NBo, Nps, Npw: ‚traurig, leidvoll, bekla- 559 klagalîhS560 genswert, tränenreich, zur Trauer gehöri…

klagalîh

AWB

klagalîh adj. , mhd. klage-, klegelich, nhd. kläglich; mnd. klāgelĩk, klēgelĩk, mnl. clagelijc. — Graff IV,549. chlaga-lihemo: dat. sg. m. n…

klagalîhho

AWB

klagalîhho adv. , mhd. klage-, klegelîche(n), nhd. kläglich ; mnd. klēgelĩke(n), klāgelĩken, mnl. clagelike. chlaga-liho: Gl 2,666,55 (-lho…

klagalîn

AWB

klaga·lin

klagalîn adj. klageliner: nom. sg. m. Gl 4,91,17 ( Sal. a 1; c-). 157,14 ( Sal. c ). klagend: clageliner querulus Gl 4,91,17. 157,14.

klagalīcho

KöblerAhd

klagalīcho , Adv. Vw.: s. klagalīhho*

klagalīh

KöblerAhd

klagalīh , Adj. nhd. beklagenswert, kläglich, leidvoll, beweinenswert, trauervoll, tränenreich, traurig, zur Trauer gehörig ne. miserable ÜG…

klagalīhho

KöblerAhd

klagalīhho , Adv. nhd. kläglich, unheilvoll, traurig, zerknirscht ne. miserably ÜG.: lat. lugubre Gl Q.: Gl (11. Jh.) I.: Lüs. lat. lugubre?…

klagalīn

KöblerAhd

klaga·līn

klagalīn , Adj. nhd. klagend ne. lamenting (Adj.) ÜG.: lat. querulus Gl Q.: Gl (12. Jh.) I.: Lüt. lat. querulus? E.: s. klaga, klagēn, klagō…

klagant

Lexer

kla·gant

klagant m. nereides mügent klagant haiʒen Mgb. 239,25.

klagâra

AWB

kla·gara

klagâra st. f. — Graff IV,553. chlagar-: acc. pl. -a Gl 1,628,40 ( M, 5 Hss., davon 1 Hs. c h la-); -i 41 ( M, clm 14689, 11./12. Jh.; das A…

klagâri

AWB

klagâri st. m. , mhd. klager, kleger, nhd. kläger; mnd. klēgêr(e), mnl. clager(e); afries. klagire, klagere. — Graff IV,552. klagar-: nom. s…

klagârin

AWB

klaga·rin

klagârin st. f. , nhd. klägerin; mnd. klēgerin(ne). chlagerinne: acc. pl. Gl 1,628,42 ( M, clm 22201, 12. Jh.; zum fehlenden Umlaut auf Grun…

klagartikel

DWB

klagartikel , m. die einzelnen punkte einer klage, anklage: ihr hörtet die klagartikel an, lieszt euch darüber vernehmen vor gerichte. Schil…

klagasang

AWB

klaga·sang

klagasang st. n. , mhd. klagesanc m. n. ; vgl. nhd. klaggesang m. — Graff VI,252. chlagi-sanc: acc. pl. Gl 4,171,45 ( Sal. d ); khlaga-: acc…

klagasêr

AWB

klaga·ser

klagasêr st. n. chlaga-sere: dat. sg. S 144,27 ( BB ). Wehklage: ich bin sculdig in sunthafter unfroude, ... in trurigheite, in chlagasere, …

klagaustern

MeckWB

Wossidia klagaustern wie das Folg. Wo. Sa.

klagauuuoft

AWB

klagauuuoft st. m. claga-uuoft: nom. sg. S 154,44 ( Hi. u. Hö., 12. Jh. ). Wehklage: in dero hello da ist dot ane tod, ... clagauuoft ane tr…

klagawuoft

EWA

klaga·wuoft

klagalîhAWB adj., in Gl. ab dem 10. Jh., NBo, Nps, Npw: ‚traurig, leidvoll, bekla- 559 klagalîhS560 genswert, tränenreich, zur Trauer gehöri…