Eintrag · Mittellateinisches Wb.
gens
gens, gentis f. (m.: MLWMLWMLW p. 668, 9. 51. 669, 17. al.)script. ien-: MLWEupolemius 2,543 (var. l.).form.:sing.:gen.:-i: MLW p. 668, 18.(dub.).-es: MLWMLW p. 668, 7. 31.abl. -s: MLWMLWMLW p. 668, 13. 20.(ni indecl.).plur.:nom. -is: MLW p. 668, 35.gen.:gencum: MLW p. 668, 30.-tum: MLWCarm. de Quint. 147. al.abl. -is: MLWMLW p. 668, 5. 17.seq. constructio ad sensum (plur.): MLW p. 668, 15. al. I progenies, γενεά – Geschlecht, (Stammes-)Linie: A strictius de prosapia: 1 in univ.: MLWEinh. Karol. 1 p. 2,30 -s Meroingorum, de qua Franci reges sibi creare soliti erant eqs. (cf. notam ed.). MLWPoeta Saxo 5,657 -s Fabiorum. al. 2 praevalente respectu cognationis de prognatis, prolibus (‘Verwandtschaft’, ‘Nachkommen[schaft]’; fere usu plur.; sing.: MLWMLWl. 24. 26): MLWChart. Sangall. A I 85 p. 81,24 (a. 778/82) si nos ipse (Waldbertus) ... aut ullus de -bus (ed., degentibus cod.) nostris aut quislibet ulla oposita persona eqs. MLWChart. Aquens. 20 l. 6 ut, siquis eiusdem -is mercator esset nec ... censum ... solveret eqs. MLWChart. Mar. Magd. 51 quam (ripam) nuncius ... contra ... Thietmarum omni -e sui generis hoc sciente et concendente (leg. concedente vel consentiente) ... comparavit. MLWChart. Lux. II 282 p. 304,16 terras ... vendent homines heredibus sive aliis -bus. al. 3 praevalente respectu ortus (nobilis [humilis: MLWl. 35]; ‘Abkunft’): MLWVita Richar. 4 (MGMer. VII p. 446,14) non ex opibus nobiles (sc. parentes habuit) nec de -e alta processit. MLWLex Raet. Cur. 16,1,4 si ... clericus de bona -e est eqs. (opp. inferior persona). al.?iron.: MLWEpist. Teg. I 82 p. 89,2 seniori suo M. ...; si dignus fuissem, ut vestro servitio cottidie interessem, vel quicquid usquam est meę -is eqs. B latius: 1 de -e humana (‘Menschengeschlecht’): MLWHrotsv. Dion. 90 ego (sc. Christus) sum cęli rector ... humana rursus pro -e pati ... promptus. MLWCarm. Cantabr. A 16,10,1 doleat antiquus -is inimicus. 2 de aevo, generatione (‘Generation’): MLWEpist. Hann. 6 p. 24,29 inter adhuc -es quis tam ... nefarium <non> abhorreret ... divortium? II famulitium, cohors, familia – Gesinde, Gefolge, ‘Entourage’ (plur. i. q. homines – Leute): A c. aspectu comitantium, famulorum, familiarium: 1 in univ.: MLWRuodlieb III 20 ut ... suam -emgentem vinctam pre se gradientem cernat comes. MLWChart. Lux. III 71 p. 71,7 nec ... paciatur comes ... Fredericum et Conradum sive -esgentes suas aut nuntios ... per terram suam ire. MLWHist. peregr. p. 159,31 qui (imperator) ... cum sua -egente tam bellicosa et insuperabili cotidie ... incedebat. MLWClem. IV. registr. 685 p. 716,37 cum ... Pisani ... Conradinum et -emgentem suam ... receperint eqs. al. 2 expressius i. q. turba (armatorum), militia – (Heer-)Haufe, Kriegsvolk: MLWPoeta Saxo 5,407 Frantia, quam variis cladibus opprimeris; -busgentibus ecce pates populantibus. MLWHelm. chron. 4 p. 13,7 in quo (bello) ... omnes Francorum -esgentes consumptae sunt. MLWOliv. hist. reg. 44 p. 115,9 cum nostra -sgens iter ageret, infidelium aggressiones sustinuit. MLWChart. Carinth. 2121 p. 233,16 contra -esgentes ... ducis Karintie et alios piratas. MLWConst. imp. III 353,3 p. 337,31 stratas reserare militie et -igenti ... regis. al.locut. esse ad -emgentem (imperatoris) i. q. militare – Kriegsdienst leisten, beim Heere weilen: MLWChart. Tirol. 1171 p. 216,6 (a. 1244) quandocumque homines de Brixia ... fuerint ad -emgentem domini imperatoris per vim vel concordiam eqs. B c. aspectu in- vel cohabitantium incolarum (‘Ein-, Bewohner[schaft]’): 1 in univ.: MLWDipl. Arnulfi 32 p. 48,27 de -egente ... in proprio suo (sc. comitis) residente. MLWDipl. Conr. II. 194 ut eis (mercatoribus) ius -iumgentium (i. familiae episcopi) condonaret imperator (sed cf. MLW p. 668, 41). MLWChart. Aquens. 20 l. 30 coram ... scabinis ... et tota -egente curię. MLWActa imp. Böhmer 897 de hominibus vestre (sc. Amalphitanae) -isgentis. 2 de conventu: MLWWibert. Gembl. Hildeg. 332 hic, hoc est in Binguia, ubi in -emgentem magnam facta est (sc. magistra)eqs. 3 de dioecesanis sim.: MLWCarm. Salisb. I 1, 1b,3 tempore, quo -emgentem Hrodbertus episcopus istam rexerat. MLWAnnal. Zwif. II a. 1202 (vs.) hic patrem -isgentis Herbipolis obruit ensis. III populus, natio, φῦλον – Volk, Stamm: A proprie: 1 strictius: a gener.: α in univ.: MLWChron. Fred. 2,57 p. 81,4 cum pluris prilia Wandalis ... ceterisque -isgentis (-busgentibus p. corr. m. al.) agebat Theudericus eqs. MLWLex Sal. Pipp. prol. 2 dictaverunt Salicam legem per proceris ipsius -esgentes (-is var. l.) ... electi. MLWAlcuin. Willibr. 5 (MGMer. VII p. 121,3) qui (Pippinus) ... nolens tanto doctore se vel suum (suam var. l.) privare -emgentem. MLWEigil Sturm. 5 p. 135,19 propter viciniam barbaricae -isgentis. MLWCapit. reg. Franc. 172 p. 354,41 aut Francus aut Longobardus aut de qualibet -egente homo eqs. MLWAndr. Berg. hist. 3 p. 223,33 Langubardi a nulla -sgens terruerunt. al. β accedente appellatione civium vel ipsius -is: MLWChron. Fred. 2,53 p. 73,14 -sgens Chunorum ... ruunt in Galliis. MLWLiber hist. Franc. 2 -sgens Alanorum ... rebellaverunt (rebellavit var. l.). BMLWonif. epist. 38 p. 63,22 pro Germanicis -isgentis idolorum culturae deditis intercedere. MLWTrad. Frising. 108a Tassilonis gloriosi ducis -igenti Baiuvarorum. GMLWodesc. Saxo theol. 7 p. 195,16 -sgens Teudisca. MLWAndr. Berg. hist. 12 a Sarracinorum -sgens (sim. 13 in Vulgarorum -s)gens. MLWVita Heinr. IV. 3 p. 14,31 Saxones, -sgens dura, bellis aspera eqs. saepe. γ de incolis i. q. populatio – Bevölkerung: MLWOtto Frising. gest. 2,13 capit. p. 100 de situ Italiae et more -isgentis. MLWRahew. gest. 4,30 p. 273,25 satis ... fidelis ... -sgens illa (sc. insulae lacus Cumani) reperta est. MLWCarm. de Frid. I. imp. 1971 -sgens nobis seva Cremensis. 3150 exultat ... -sgens clara Cremone. al. b publ. et iur.: α in univ.: MLWLeg. Burgund. const. I 38tit. de hospitalitate legatis extranearum -iumgentium ... non neganda. MLWConst. Constant. 73 exhortantes (sc. imperator) ... omnem populum et diversas -iumgentium (-cumgencum var. l.) nationes. MLWLex Raet. Cur. 3,14 nullus Romanus barbara cuiuslibet -esgentes (-isgentis var. l.) uxorem habere presumat. MLWHugo Honaug. hom. 2,18 unio -isgentis, qua Cremonenses et Papienses dicuntur una -sgens vel populus, quoniam unius -isgentis, scilicet Lombardicae, coeunt unionem. al. β c. respectu iuris valentis: MLWChron. Fred. 2,15 reliqui ... -isgentis propriis legibus utebantur. MLWWiduk. gest. 2,21 qui (Sclavus) iure -isgentis ... successione dominus esset eorum, qui eqs. MLWAlfan. premn. phys. 39,15 p. 127 naturaliter ⌊omnis -s⌋gens (omne genus var. l.; PG 40,765B ἔθνος) legibus utitur quibusdam. MLWChart. Bund. 16 p. 12,30 si liber aut servus ... ablata non reddiderint, ... a lege -isgentis suae alieni existant. γ locut. ius -iumgentium de iure omnibus populis insito (‘Völkerrecht’; de re cf. G. Köbler, Deutsche Rechtsgeschichte. 62005. p. 30sq.): MLWDipl. Heinr. IV. 301 lex est et ius -iumgentium inimicos regis ... regni persecutionem pati. MLWTrad. Patav. 177 Megilo ... predium ... dedit et pro iure -iumgentium legavit. al.adde: MLWDipl. Conr. II. 54 p. 63,24 secundum legem omnium -iumgentium. 2 latius de non-baptizatis nationibus i. q. gentiles, natio ethnica, pagana – Heiden(volk): a in univ.: MLWIonas Bob. Columb. 1,27 p. 213,10 ob fidem in -busgentibus serendam. MLWPirmin. (?) scar. 11 dispersi sunt discipuli Christi ... ad predicandum omnes -esgentes et babtizandum eos. MLWVita Rimb. 3 quod (praedicationis officium) ... legatio ad -esgentes vocari solet. MLWVita Bonif. I 9 p. 86,8 peragravit terram ... -emgentem erroneam ab idolorum cultura revocando. MLWOtloh. prov. G 34 -sgens ignara Dei poenae est tradenda perenni. MLWOtto Frising. chron. 1,3 p. 39,29 quamvis quidam ... ab Adam usque ad Ninum tempora a scriptoribus -iumgentium ... ignorata fuisse putent eqs. saepe. v. et MLW p. 671, 32.iuxtaponuntur Iudaei: MLWWalahfr. Mamm. 8,4 qui (leo) ... Iudaeos -esquegentesque voret cum stirpe maligna. MLWEkkeh. IV. bened. I 1,192 -esgentes cum Iudeis stabulis pascantur in unis. b locut. doctor -ium (de s. Paulo [‘Völkerapostel’]): MLWBeda hist. eccl. 4,11 p. 227,17 conditus est Sebbi ... in ecclesia beati doctoris -iumgentium. MLWHraban. epist. 27 p. 442,22 iuxta doctoris -iumgentium sententiam. MLWNotker. Balb. gest. 2,6 p. 55,1 (v. notam ed.). al. B translate: 1 de copia hominum, congregatione, multitudine: a in univ.: MLWAnnal. Xant. a. 867 p. 24,17 confluebat ad eos (presbyteros) multitudo magna -isgentis. MLWDipl. Otton. III. 118 p. 530,24 in praesentia praedictorum fidelium nostrorum et aliae -isgentis innumerae eqs. MLWVita Adalb. Prag. A 26 sumus (sc. cives Pragenses) peccatores, populus iniquitatis, -sgens dirę cervicis eqs. MLWRuodlieb I 124 in qua (metropoli) rex -igenti legem dedit advenienti. MLWTransl. Godeh. 2 p. 645,50 puer membra ... extendit ...; quod postquam -sgens vicina viderat eqs. al. b expressius i. q. communitas – Gemeinschaft: MLWCapit. part. Saxon. 10 quicumque hoc idem fraude contra regem vel -emgentem christianorum consenserit eqs. MLWEpist. Teg. I 10 H<einrico> christianae -isgentis ductori ... devotissima munia (in formula salutationis). MLWRup. Tuit. vict. 3,28 p. 117,5 percussi sunt Iudei, et super aliam -emgentem, scilicet super omnem sanctam ecclesiam, Moyses princeps ... constitutus est. MLWHist. peregr. p. 170,29 nec aliunde christiane -isgentis auxilium expectabat imperator. al. 2 de animalibus i. q. grex – Herde: MLWWandalb. mens. 126 -emgentem ... qui (lectus) servet equinam. C meton. de regione i. q. fines, pagus – (Stammes-)Gebiet, ‘Gau’: 1 in univ.: MLWEpist. var. II 5 p. 305,22 qui (monachi regulares) iussu imperiali tota coenobia -isgentis nostrae ... instruere debebunt eqs. MLWWiduk. gest. 3,63 per omnem Franciam Saxoniamque et vicinos (vicinas var. l.) circumquaque -esgentes. MLWBerth. chron. B a. 1067 p. 204,4 Burchardus ... -emgentem Leuticorum viriliter devastavit (sim a. 1069 p. 207,6 Heinricus rex -emgentem Leuticorum devastat).expressius de orbe terrarum in locut. ubinam -ium (‘wo in aller Welt’): MLWEinh. Karol. 9 p. 13,2 ut ne fama quidem remaneret, ubinam -iumgentium quaeri potuisset hostis. 2 ponitur pro patria: MLWHraban. epist. 29 p. 446,33 Bonifatius ... episcopos -isgentis suae credidit consulendos, ut eqs. IV per confusionem: A c. genus: MLWTract. de aegr. cur. p. 326,17 gonorrea est fluxus seminis involuntarius, ‘gonos’ enim -sgens dicitur, ‘rois’ fluxus, inde eqs. (cf. MLWAlphita G 40 gonos, id est genus vel semen). v. et MLW p. 668, 38. B in -bus c. ingentibus: MLWHraban. carm. 39,91,6 Sathan ... religatus in Tartara, ... Cocyti ... charybdibus submergetur in -busgentibus (leg. ingentibus).Konstanciak