Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
ford(a)ro adj. comp.
adj. comp., mhd. vorder, nhd. vorder; mnd. vorder, mnl. vorder. — Graff III,630 f.
ford-or-: nom. pl. m. -un O 4,4,55 (PV); -on ebda, (F); -er-: nom. sg. m. -o Nc 754,18 [96,6]; nom. sg. n. -a Np 68,26. Ns 601,15. 17; -ra Gl 1,716,52; nom. sg. f. -a Nb 257,17 [277,29]; gen. sg. m. -en Np 44,2; gen. sg. f. -un Nb 257,15 [277,27] (-ûn); dat. sg. m. -en NpNpw 40,2; acc. sg. f. -un Np 23,6; -en Npw 23,6; nom. pl. n. -en Nc 770,25 [118,7]; dat. pl. -en Nb 187,16 [203,18] (-ên). Nc 749,9 [88,8]. Npgl 67,10. — vord-ar-: nom. sg. f. -a Nb 138,25 [150,1]; -er-: nom. sg. m. -o Ns 610,1 (u-); nom. sg. f. -a Nk 474,24 [120,2] (u-); nom. pl. m. -n Gl 3,70,61 (SH A).
forth-ar-: nom. sg. n. -a Gl 1,716,51 (Brüssel 18 725, 9. Jh.); -or-: nom. sg. m. -a 738,38; nom. sg. f. -a GlL 256. 688. Pw 62,9; dat. sg. f. -on 59,7. GlL 257; -er-: nom. sg. m. -a Gl 1,738,38; -r-: gen. sg. f. -on Pw 72,23; foreth-or-: nom. sg. n. -a Gl 1,716,54 (Brüssel 18 725, 9. Jh.).
furth-ir-: nom. sg. m. -a Gl 4,299,16 = Wa 57,14 (Ess. Ev., 9. Jh., zu u s. Gallée § 72). — uurth-er-: dat. sg. f. -en S 362,21 (nd. Gl.).
Stark flektiert sind: uordse: nom. pl. m. Gl 3,70,60, u. das verschriebene varre: dass. Hildebrandt I,127,164 (beide SH A, 13. Jh.).
vorn, weiter vorn befindlich: 1) örtlich:
voraus-, vorhergehend, der vordere, erste: thaz sungun io zi noti thie fordorun liuti, thaz selba ingegin ouh inquad thiu aftera heriscaf [vgl. turbae autem, quae praecedebant et quae sequebantur, clamabant, Matth. 21,9] O 4,4,55. so sint gemini gagen iro (des Großen Bären) chelun . cancer gagen dien forderen fuozen . leo gagen dien afteren Nc 749,9 [88,8] . er chad fone imo selbemo an demo forderen salmen [vgl. ut ipsum Christum egenum et pauperem accipias, dicentem in alio, psalmo (sc. Ps. 39,18), Aug., En.] NpNpw 40,2. daz ist iteratio des forderen sinnes Np 44,2; bezogen auf die Stellung der Teile eines Syllogismus: echert er dero forderun zalo iehe . des uzlazes nemag er nieht fersprechen Nb 257,15 [277,27]. tisiu oppositio ist also getan . so diu uordera Nk 474,24 [120,2]. der uordero teil uersaget uuirdit . taz ter ander geuestenot uuerde quod prius est . ut ponatur secundum Ns 610,1; — substant.: das Voraus-, Vorhergehende: daz ist ieo daz selba . daz daz fordera uuas Np 68,26; — in der Verbindung fordaron zeni: Vorder-, Schneidezähne: praecisores dicuntur anteriores uordere ceni a precidendo [Summ. Heinr. III,6,164] Gl 3,70,60. Hildebrandt I,127,164 (vgl. Komp. fordarzan(d)); — ferner: Nb 257,17. 20 [277,29. 278,2]. Nc 754,18. 770,23 [96,6. 118,7]. Ns 601,15. 17. 2) zeitlich: a) bisherig: ube er (der gefangene Vogel) io doh uzer dero cheuio ze holz indrinnen muoz . tar er sinen lieben scato sihet . so ist imo diu vordara fuora unmare Nb 138,25 [150,1]; b) vormalig, vorig, früher: tien forderen redon nemag ih uuidere sin . chad ih nec inquam queo refragari . propositis prioribus Nb 187,16 [203,18]. priscis gentibus (dien forderen liuten) necham . novissimis (uns iungesten) uuard er gesparet Npgl 67,10. 3) im Hinblick auf Rang, Ansehen, gesellschaftl. Stellung: a) höher, bedeutender, vornehmer: forthara [stulti, et caeci: quid enim] maius [est, aurum, an templum, quod sanctificat aurum? Matth. 23,17] 1,716,51. forethora [si iurat per dominum ...] maius [est, zu: qui ergo iurat in altari, Matth. 23,20] 55. forthera [numquid tu] maior [es patre nostro Abraham, Joh. 8,53] 738,38. vilo fordera [sed cum incomparabiliter] longe [sit] melior [anima qua vivimus, Greg., Hom. I,14 p. 1484] Gl 2,286,30. furthira [nam quis maior est, qui recumbit, an qui ministrat?] nonne [qui recumbit? Luc. 22,27] 4,299,16 = Wa 57,14; — in der Verbindung thiu fordera era: der höhere Rang (der Erstgeburt): (Gott dem Jakob) dia forderun era gab . so uuio er in geburte . der sidero uuare [vgl. quaerunt autem faciem dei, qui posterius nato primatum dedit, Aug., En.] NpNpw 23,6; b) die rechte Hand, die Rechte (nur in nfrk. u. nd. Belegen): forthora dextera [tua suscepit me, Ps. 17,36] GlL 256. forthoron [providebam dominum in conspectu meo semper, quoniam a] dextris [est mihi, ne commovear, Ps. 15,8] 257. teseuun alibi forthora [in potentatibus salus] dexterae [eius, Ps. 19,7] 688. ic kelave, that he thar nu seteth te uurtheren han sines vader S 362,21. behaldan duo mit forthoron thinro in gehori mi salvum fac dextera tua et exaudi me Pw 59,7; ferner 62,9. 72,23.
Abl. ford(a)rôn; vgl. ford(a)ro sw. m.; ford(a)rôro, ford(a)rôsto; ford(a)rôst.