Eintrag · Köbler As. Wörterbuch
word st. N. (a)
word , st. N. (a)
- nhd.
- Wort
- ne.
- word (N.)
- ÜG.:
- lat. loquela H, narratio H, sermo H, SPs, titulus H, verbum PA, H
- Vw.:
- s. bīhêt-*, êth-*, firin-*, gorn-*, *hêt-?, hosk-*, lof-*, lôs-*, sōth-*, spāh-*, spot-*, thrīst-*, -gimėrki*, -helpa*, hėti*, -kwidi*, -spāh*, -têkan*, -wīs*
- Hw.:
- s. *wordi; vgl. ahd. wort* (st. N. a); anfrk. word
- Q.:
- BSp, Gen, GlE, GlEe, H (830), PA, SPs, ST
- E.:
- germ. *wurda-, *wurdam, st. N. (a), Wort; idg. *u̯erdʰo-, *u̯ordʰo-, *u̯r̥dʰo-, N., Wort, Pokorny 1162; s. idg. *u̯er- (6), V., sagen, sprechen, Pokorny 1162
- W.:
- mnd. wort, N., Wort, Ausdruck, Bezeichnung; B.: H Nom. Sg. uuord 288 M C, 707 M C, 767 M C, 864 M C, 989 M C P, 999 M C P, 2442 M C, 2649 M C, 3132 M C, 3198 M C, 4002 C, 4349 M C, 4935 M C, Dat. Sg. uuorde 933 M C, 1074 M C, 4265 M C, 3876 M, 5099 M, uordon 3876 C, (uuerode 5099 C,) Akk. Sg. uuord 2 C, 7 C, 15 C, 164 M C, 184 M C, 227 M C, 229 M C, 409 M C, 575 M C S, 689 M C, 955 M C, 1373 M C, 1825 M (C Pl.) 1988 M, 2259 M C, 2753 M C, 2857 M C, 3004 M C, 3143 M C, 3152 M C, 3903 M C, 4257 M C, 4853 M C, 4867 M C, 5265 M C, 5364 M C, 5555 C, 933 C, uuerod 933 M, Instrum. uuordu 40 C, 217 M C, 237 M C, 1760 M C, 2039 M C, 2263 M C, 3208 M C, 2932 M C, 4191 M C, 5357 C, 1602 C, 2109 C, uuordo 1602 M, uuordun 2109 M, Nom. Pl. uuord 26 C, 117 M C, 1182 M C, 1397 M C, 1727 M C, 1763 M C, 1835 M C, 1919 M C, 2162 M C, 2451 M C, 3290 C, 3789 M C, 3933 M C, 4348 M C, 4672 M C, 5092 M C, 5101 M C, Gen. Pl. uuordo 141 M C, 209 M C, 816 M C, 832 M C, 907 M C, 974 M C P, 1229 M C, 1283 M C, 1377 M C, 1385 M C, 1426 M C, 1551 M C, 1578 M C, 1582 M C, 1589 M C, 1734 M C, 1900 M C, 2424 M C, 2434 M C, 2612 M C, 2672 M C, 2814 M C, 2968 M C, 2978 M C, 3664 M C, 3689 M C, 3864 M C, 3945 M C, 3989 C, 4224 M C, 4243 M C, 4274 M C, 4501 M C, 4575 M C, 4789 M C, 4978 M C, 4997 M C, 5282 C, 5480 C, 5854 C L, 1527 M, 1990 M, uuordu 1527 C, uuorđo 1283 V, uuordon 1990 C, Dat. Pl. uuordun 5 C, 95 M C, 432 M C, 445 M C, 811 M C, 1415 M C, 5239 M C, 114 M, 125 M, 143 M, 158 M, 286 M, 406 M, 417 M, 541 M S, 569 M S, 682 M S, 695 M S, 779 M, 820 M, 825 M, 850 M, 868 M, 882 M, 969 M P, 1063 M, 1137 M, 1207 M, 1285 M V, 1294 M V, 1296 M V, 1333 M V, 1360 M, 1362 M, 1390 M, 1447 M, 1503 M, 1517 M, 1520 M, 1585 M, 1593 M, 1598 M, 1614 M, 1690 M, 1694 M (n in uuordun ist aus m korrigiert), 1737 M, 1758 M, 1768 M, 1830 M, 1832 M, 1838 M, 1923 M, 1933 M, 1938 M, 1975 M, 1982 M, 2019 M, 2030 M, 2067 M, 2082 M, 2104 M, 2107 M, 2130 M, 2170 M, 2261 M, 2280 M, 2342 M, 2366 M, 2369 M, 2373 M, 2427 M, 2439 M, 2448 M, 2457 M, 2463 M, 2513 M, 2718 M, 2719 M, 2759 M, 2841 M, 2893 M, 2966 M, 3009 M, 3018 M, 3023 M, 3029 M, 3038 M, 3047 M, 3049 M, 3064 M, 3104 M, 3131 M, 3180 M, 3215 M, 3227 M, 3236 M, 3253 M, 3279 M, 3524 M, 3561 M, 3567 M, 3658 M, 3710 M, 3723 M, 3725 M, 3729 M, 3792 M, 3800 M, 3835 M, 3847 M, 3851 M, 3856 M, 3909 M, 3939 M, 3950 M, 4017 M, 4029 M, 4042 M, 4052 M, 4061 M, 4063 M, 4083 M, 4124 M, 4133 M, 4205 M, 4247 M, 4303 M, 4444 M, 4453 M, 4457 M, 4490 M, 4503 M, 4511 M, 4558 M, 4760 M, 4776 M, 4793 M, 4808 M, 4824 M, 4832 M, 4834 M, 4839 M, 4974 M, 5080 M, 5088 M, 5097 M, 5106 M, 5186 M, 5245 M, 5974 M, 3782 M, 330 M, 615 M, 1641 M, 5836 L, 5840 L, uuordon 3409 M C, 42 C, 114 C, 125 C, 143 C, 158 C, 286 C, 406 C, 417 C, 541 C, 569 C, 682 C, 779 C, 820 C, 825 C, 850 C, 868 C, 882 C, 969 C, 1063 C, 1137 C, 1207 C, 1285 C, 1294 C, 1296 C, 1333 C, 1360 C, 1362 C, 1390 C, 1447 C, 1503 C, 1517 C, 1520 C, 1585 C, 1593 C, 1598 C, 1614 C, 1690 C, 1694 C, 1737 C, 1758 C, 1768 C, 1830 C, 1832 C, 1838 C, 1923 C, 1933 C, 1938 C, 1975 C, 1982 C, 2019 C, 2030 C, 2067 C, 2082 C, 2104 C, 2107 C, 2130 C, 2170 C, 2247 C, 2261 C, 2280 C, 2342 C, 2366 C, 2369 C, 2373 C, 2427 C, 2439 C, 2448 C, 2457 C, 2463 C, 2513 C, 2538 C, 2540 C, 2549 C, 2718 C, 2719 C, 2759 C, 2841 C, 2893 C, 2966 C, 3009 C, 3018 C, 3023 C, 3029 C, 3038 C, 3047 C, 3049 C, 3064 C, 3104 C, 3131 C, 3180 C, 3215 C, 3227 C, 3236 C, 3253 C, 3279 C, 3428 C, 3446 C, 3473 C, 3524 C, 3561 C, 3567 C, 3658 C, 3710 C, 3723 C, 3725 C, 3729 C, 3792 C, 3800 C, 3835 C, 3847 C, 3851 C, 3856 C, 3909 C, 3939 C, 3950 C, 4017 C, 4029 C, 4042 C, 4052 C, 4061 C, 4063 C, 4083 C, 4124 C, 4133 C, 4205 C, 4247 C, 4303 C, 4444 C, 4453 C, 4457 C, 4490 C, 4503 C, 4511 C, 4558 C, 4702 C, 4711 C, 4760 C, 4776 C, 4793 C, 4808 C, 4824 C, 4832 C, 4834 C, 4839 C, 4974 C, 5080 C, 5088 C, 5097 C, 5106 C, 5186 C, 5245 C, 5277 C, 5324 C, 5330 C, 5340 C, 5453 C, 5582 C, 5603 C, 5682 C, 5718 C, 5756 C, 5815 C, 5833 C L, 5836 C, 5840 C, 5843 C L, 5878 C, 5925 C, 5933 C, 5945 C, uu()rdun 695 S, uordon 3782 C, uuorđon 330 C, 615 C, (leron 1641 C,) Akk. P. uuord 1894 M C, 2092 M C, 2378 M C, 3783 M C, 3795 M C, 3927 M C, 3962 C, 4226 M C, 4713 M C, 4800 M C, 5231 M C, 5289 C, 5302 C, 5383 C, Akk. (Sg. oder Pl.) uuord 23 C, 168 M C, 273 M C, 503 M C S, 631 M C, 848 M C, 1106 M C, 1236 M C, 1409 M C, 1423 M C, 1429 M C, 1725 M C, 1730 M C, 1740 M C, 1926 M C, 1956 M C, 2023 M C, 2034 M C, 2116 M C, 2231 C, 2322 M C, 2324 M C, 2348 M C, 2429 M C, 2658 M C, 2779 M C, 2831 M C, 2998 M C, 3399 M C, 3440 C, 3697 M C, 4026 M C, 4092 M C, 4217 M, 4230 M C, 4485 M C, 4607 M C, 4637 M C, 4705 C, 4907 M C, 4961 M C, 5003 M C, 5010 M C, 5027 M C, 5065 M C, 5139 M C, 5190 M C, 5206 M C, 5228 M C, 5361 C, 5464 C, 5469 C, 5590 C, 5677 C, 5868 C L, 1597 C, uuood 1597 M, Gen Akk. Sg. uuord Gen 8, Instrum. Sg. uuordo Gen 250, Gen. Pl. uuordo Gen 282, uuorda Gen 225, Dat. Pl. uuordun Gen 32, Gen 117, uuorđon Gen 78, uuordum Gen 272, uuordū Gen 109, Gen 228, BSp Gen. Pl. uuordo Wa 17, 2 = SAAT 8, 2, Dat. Pl. uuordon Wa 17, 12 = SAAT 8, 12, GlE Akk. Pl. uuord Wa 46, 19b = SAGA 177, 19b = Gl 1, 709, 39, GlEe Akk. Pl. vuord Wa 48, 4b = SAGA 96, 4b = Gl 4, 287, 15, Wa 57, 2b = SAGA 105, 2b = Gl 4, 299, 36, PA Dat. Sg. uuorde Wa 12, 20 = SAAT 310, 20, Dat. Pl. vu(ō)r(don) uerbis Wa 13, 13 = SAAT 311, 13, ST Dat. Pl. uuordum Wa 3, 10 = SAAT 330, 10 = Steinmeyer, E., Kleinere althochdeutsche Sprachdenkmäler, Nr. 3, S. 5, SPs Akk. Pl. uuord (sin[u]) sermones (suos) Ps. 111/5 = Tiefenbach Ps. 111/5 = SAAT 325, 7 (Ps. 111/5); Kont.: H that thie rîceo Crist mâriđa gifrumida mid uuordun endi mid uuercun 5
- L.:
- Seebold, Chronologisches Wörterbuch des deutschen Wortschatzes 2, 977a (wort), Wortschatz der germanischen Spracheinheit, unter Mitw. v. Falk, H., gänzlich umgearb. v. Torp, A., 4. A., 1909, S. 415, Berr, S., An Etymological Glossary to the Old Saxon Heliand, 1971, S. 457
- Son.:
- Behaghel, O., Die Syntax des Heliand, 1897, S. 16, 23, 24, 27, 30, 40, 45, 46, 115, 120, 121, 122, 162, 166, S. 166 C (zu H 2034), Sievers, E., Heliand, 1878, S. 465, 36f. (zu H 5), S. 469, 30 (zu H 1373), S. 478, 22 (zu H 1106), S. 464, 18 (zu H 288), S. 441, 30f., 488, 26f., Anmerkung (zu H 40), Behaghel, O., Der Heliand und die altsächsische Genesis, 1902, S. 40 (zu Gen 109), Pratje, H., Dativ und Instrumentalis im Heliand, 1880, S. 61 (zu H 2104), Sievers, E., Zum Heliand, Z. f. d. A. 19 (1876), S. 66 (zu H 5099), S. 64 (zu H 933), S. 65 (zu H 1641), Schlüter, W., Untersuchungen zur Geschichte der altsächsischen Sprache, 1892, S. 173, 174 (zu H 1602, 1527), Holthausen, F., Altsächsisches Wörterbuch, 2. A. 1967, S. 90a verweist auf ein Kompositum gōdword, bildet aber keinen selbständigen Ansatz, ein Beleg hierfür ist weder im Heliand noch in den kleineren altsächsischen Denkmälern auffindbar