tuba

tuba -ae f. Trompeteninstrument, Signalhorn, Trompete — brass instrument, bugle, trumpet [syn.: bucina, bucinum, tibia, trumba] 1 allgemein — general [s.IV?] LmLPs.-Hier. ep. p. 129: Buca vero tuba apud Hebreos. Deinde per diminutionem bucina dicitur. [s.VII] LmLIsid. etym. 3, 20, 2: abusive, non proprie, sonitum vocem vocari, ut „vox tubae infremuit“ (inde LmLHier. Mor. 4, 19 (p. 17). LmLComm. Boeth. II p. 210, 31. LmLCompil. Erlang. p. 31. LmLFlor. Fax. 1, 4, 5). LmLIsid. etym. 11, 1, 110: Tibiae vocatae quasi tubae (sim. LmLIoh. Tinct. inv. p. 35: Tibias dici quasi tubas Papias scribit). LmLIsid. etym. 18, 4, 3: Tubam autem dictam quasi tofam, id est cavam. Item tubam quasi tibiam (inde LmLIoh. Aegid. 17, 12). [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 5, 19, 13, 7: in instrumentis ut in tibiis, timpanis, organis, lituis, tubis. al. [s.IX] LmLGloss. Mart. Cap. 925/355, 5-6: Celica tuba, quae dicitur trumba rustice. LmLRemig. Aut. 70, 7: Sistrum genus est organi vel tubae, quo tantum Aegyptii utuntur. LmLRemig. Aut. 492, 4: ‚tibicines‘: tibiis canentes sicut tubicines tubis canentes. al. [s.XI] LmLVocab. mus. p. 139: Organum ... generaliter omnia musicorum vasa, id est tubae, calami, fistulae, cythara, psalterium, lira et cetera. LmLVocab. mus. p. 140: Tuba: bucinum. Tubicinor: tuba cano vel sono. Tubicines: qui tuba canunt. ... Tibiae: quasi tubae sunt. LmLVers. Fer tuba 1. [s.XIII] LmLIoh. Aegid. pr. 31: de cuiuslibet instrumenti per se inventione ac constitutione, videlicet organorum, viellarum, cithararum, harparum, symphoniarum, tubarum, tibiarum, cymbalorum, tympanorum, sistrorum et huiusmodi. [s.XIV] LmLMarch. pom. 21, 6: in tanto tempore tuba tot semibreves fecit ad similitudinem temporis, in quo voces formantur. LmLQuat. princ. 1, 3: chitharedus ex chithara, tubicen ex tuba ceterique suorum instrumentorum vocabulis nuncupantur (sim. LmLAnon. Carthus. theor. pr. 4. cf. Boeth. mus. 1, 34 p. 224, 16). [s.XV] LmLTrad. Holl. IX 1, 1, 3: tubam seu fistulam fabricari. LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 7, 19: absque signo tubarum aut campanarum. LmLPaul. Paulir. 7, 3, 1 p. 16. al. LmLIoh. Legr. tac. p. 420b: motus musici ... tam ab humana voce prolati, quam in tybia, fistulis, lyris et chytaris, tubis ac tintinabulis et huiusmodi vasis musicis editi. LmLIoh. Tinct. eff. 18, 16. Trad. Holl. XV 10, 114 (sim. Trad. Holl. XXV 3, 4). LmLIoh. Tinct. inv. p. 29. LmLBonav. Brix. 1, 3. LmLAdam Fuld. 2, 2: Meum tamen non est quemquam reprehendere, praesertim divum Hieronymum, cum saepissime dicat, tuba cecinisse Hebraeos. ... pulcrius tamen dicitur ‚tuba cecinisse‘, quam tubicinasse. al. LmLHerb. Tr. 3, pr. p. 63: omnium generum musicis instrumentis: tubis, cornibus, cymbalis, cithara, psalterio, tympano, choro, chordis, organo, buccina. LmLSzydlov. pr. 31. 2 zur Bauform — with reference to structural form [s.IV?] LmLPs.-Hier. ep. p. 130: quasi tuba cum uno fistulo in capite angusto, per quod inspiratur. [s.VII] LmLIsid. etym. 18, 4, 4: Inter tubam autem et bucinam veteres discernebant. [s.XIII] LmLIoh. Aegid. 17, 12: dicitur tuba quasi tova, id est cava. Interius enim est concava et vaste plana propter ampliorem flatus receptionem. Exterius autem est rotunda circa tubantis orificium valde stricta. Sed in parte interiori multum ampla (cf. LmLIsid. etym. 18, 4, 3). LmLIoh. Aegid. 17, 21: Buccina [] dicitur quasi vocina, parva scilicet tuba. LmLPs.-Mur. summa 416: Foraminalia (sc. instrumenta) sunt, quorum diversitas in sonis a foraminum diversitate creatur; qualia sunt muse, syringe, flaiota, tibie, cornua, fistule, tube et similia. [s.XV] LmLArn. Zwoll. add. p. 49. (?) LmLPaul. Paulir. 7, 3, 1 p. 20: in modum tube retorte. LmLIoh. Legr. tac. p. 420a: fistula grossa, nervus longus aut corda prolixa, latum tintinabulum et larga tuba. LmLIoh. Tinct. inv. p. 37: Unde tibiarum (ut cantus partium) alii nomen est suprema, alii tenor, quem vulgo bombardam vocant, et alii contratenor. Imos tamen contratenores semper ac sepe reliquos tibicinibus adiuncti tubicines, ea tuba, quam superius tromponem ab Italis et sacque-boute a Gallicis appellari diximus, melodiosissime clangunt. 3 zur Verwendung — with reference to usage [s.IV?] LmLPs.-Hier. ep. p. 122: Aliter enim est tuba congregationis populi, aliter conductionis, aliter victoriae, aliter conclusionis civitatum, aliter persequendi inimicos. ibid. al. [s.V] LmLMart. Cap. 9, 925: Tubas non solum sonipedes atque bella, sed agonas acuere certamenque membrorum nunc quoque compertum (inde LmLGloss. Mart. Cap. 925/355, 5-6). LmLMart. Cap. 9, 926: Asclepiades item tuba surdissimis medebatur (inde LmLGloss. Mart. Cap. 926/355, 17-8). [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 1 p. 186, 30: manifestum est, in bellum pugnantium animos tubarum carmine accendi (inde LmLReg. Prum. 5, 80. LmLHier. Mor. 8, 159 (p. 40). LmLGuido Dion. 1, 4, 181. Ptolom. 1, 14. LmLComm. Boeth. II p. 108, 26. LmLTrad. Holl. VI 4, 13). LmLCassiod. inst. 1, 30, 5: ut milites Christi ... ad opus exercendum divinum quasi tubis clangentibus evocentur. [s.VII] LmLIsid. etym. 3, 17, 2: In proeliis quoque tubae concentus pugnantes accendit, et quanto vehementior fuerit clangor, tanto fit ad certamen animus fortior (inde LmLAurelian. 20, 29. LmLMetrol. 10 p. 68. LmLLambertus plan. 66. LmLHier. Mor. 8, 182 (p. 40). LmLQuat. princ. 1, 19. LmLWalt. Odingt. 2, 1, 24. LmLComm. Boeth. II p. 14, 15. LmLComm. Boeth. II p. 108, 29. LmLAnon. Grac. p. 18. LmLTrad. Holl. VIII 4, 10. Trad. Holl. X A 13. LmLUgol. Urb. 1, 1, 15. LmLAnon. Carthus. theor. pr. 14. LmLAnon. Carthus. theor. pr. 20. LmLTrad. Holl. I acc. 17. LmLTrad. Holl. V pr. 73. Trad. Holl. XX pr. 44. LmLFr. Gafur. extr. exord. 29. LmLFr. Gafur. extr. 6, 5, 5. Trad. Holl. XV 1, 10. Trad. Holl. XXV 1, 9. LmLLad. Zalk. pr. 60. LmLFlor. Fax. 1, 1, 9. Trad. Holl. XVII 14. Trad. Holl. XIV pr. 10. sim. Trad. Holl. XXIV pr. 9. LmLAnon. Couss. XII 1, 36. LmLFr. Gafur. op. 1, 1. LmLFr. Gafur. theor. 1, 1, 33. Trad. Holl. XIX 18). LmLIsid. etym. 3, 21, 3: Praeceptum enim fuerat Iudaeis, ut in initio novae lunae tuba clangerent (inde LmLIoh. Aegid. 17, 10). al. [s.IX-X] LmLReg. Prum. 5, 70 (inde LmLCompil. Paris. II p. 78). [s.XI] LmLAribo 78 p. 22. LmLCompil. Casin. 285-289, 26. [s.XIII] LmLIoh. Aegid. 17, 9: utebantur tubis in festis et in conviviis propter populi convocationem, propter excitationem ad Dei laudem et propter laetitiae et gaudii praeconizationem et invitationem. al. LmLIoh. Groch. 138: aliqua instrumenta suo sono magis moveant animos hominum, puta in festis, hastiludiis et torneamentis tympanum et tuba. al. [s.XIV] LmLMarch. luc. 1, 3, 6. LmLMarch. pom. 1, 4. LmLComm. Boeth. II p. 108, 3: in quibusdam provinciis observatur, videlicet quod criminosos ad suspendium vel ad alias penas sanguine acceleratos tubis buccinantes precedunt. al. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 4, 9 (sim. Trad. Holl. X A 12. Trad. Holl. XXIV pr. 9. Trad. Holl. XV 1, 9. Trad. Holl. XXV 1, 8. Trad. Holl. XVII 13. Trad. Holl. XIX 18). LmLAnon. Carthus. theor. pr. 15: Dominus iussit sacerdotes tubis canere et populum vociferare. LmLGeorg. Ans. 1, 142. LmLFr. Gafur. op. 1, 1 (sim. LmLNicol. Burt. 1, 5, 40). LmLNicol. Burt. 1, 5, 39: Instrumenta vero animositatem, iram et furiam incitantia sunt: tubae, cornua, tympana et huiusmodi strepitum excitantia atque sonantia. LmLFr. Gafur. theor. 1, 1, 63: hac nostra tempestate principes [] ac rerum publicarum senatus tuba cornibusque et huiusmodi servanda statuta atque leges et decreta pandere. LmLHerb. Tr. 3, 3 p. 71. 4 zum Klangcharakter — with reference to character of sound [s.V] LmLMart. Cap. 5, 425: sonuere tubae raucusque per aethram / cantus et ignoto caelum clangore remugit (ad loc.: LmLRemig. Aut. 210, 8). [s.VII] LmLIsid. etym. 3, 20, 10: Perspicuae voces sunt, quae longius protrahuntur ita, ut omnem inpleant continuo locum sicut clangor tubarum (inde LmLAurelian. 5, 17. LmLHier. Mor. 4, 48 (p. 17). LmLWalt. Odingt. 2, 10, 18. LmLComm. Boeth. II p. 216, 16. LmLIac. Leod. spec. 1, 26, 16. LmLFr. Gafur. extr. 6, 9, 4. LmLFlor. Fax. 1, 4, 16). [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 3, 83. [s.IX] LmLRemig. Aut. 210, 8: Est autem clangor proprie tubarum. al. [s.XI] LmLCompil. Casin. 10-17, 14: alii cum tympanis et cymbalis et tubis clangentibus. [s.XIII] LmLAmerus 1, 7: clangor tubarum aut strepitus aliquorum instrumentorum seu vociferancium clamor. LmLPs.-Mur. summa 446: tube, cornua sonitu vehementi. [s.XIV] LmLQuat. princ. 3, 58: Item si descensus fuerit per diapente et pausa sequatur, prima valebit quatuor tempora florata, et situare debet ultima nota in suo sono per plicam et dupplicatur dulciter per duas semibreves ad modum tubicinis, qui, cum facit ascensum per diapente vel descensum, primo in tuba sua facit sonum, deinde ascendit vel descendit dulciter usque ad ultimam notam. LmLAnon. Vratisl. p. 336a: Sed trumpetum et stampania possunt habere duas vel tres partes et delyrant frequenter ad quintam notam vel ad dyapason, idest ad octavam ad modum tube vel lyre (sim. LmLMens. Si ille p. 508, 18). [s.XV] LmLWencesl. Prach. 100. LmLPaul. Paulir. 7, 2, 1 p. 61: <T>rumpetum est cantus mensuralis per quatuor choros procedens, in quo quilibet suo fungens officio in cantando via sua cantacionis dirrecta progreditur, sed quartus obviat omnibus voce sonora aliquantulum rauca in modum tube Gallicane sine hoc, quod alicui faciat suo occursu caccofoniam seu malam et dissidentem sonoritatem. LmLIoh. Tinct. contr. 3, 6, 3: Et quamvis ex omni parte in re facta regulariter etiam prohibeantur, aliquando tamen sonum campanarum aut tubarum imitando ubique tollerantur. LmLFr. Gafur. op. 1, 1: vox auditur fractos sonitus immitata tubarum (sim. LmLFr. Gafur. theor. 1, 1, 33). LmLBart. Ram. 1, 1, pr. p. 2. LmLAdam Fuld. 1, 2. 5 zur Art der Tonerzeugung — with reference to production of sound [s.VI] LmLCassiod. inst. 2, 5, 6: Inflatilia sunt, quae spiritu reflante completa in sonum vocis animantur, ut sunt tubae, calami, organa, pandoria (inde LmLIsid. etym. 3, 21, 1. LmLGloss. Boeth. mus. 1, 2, 163, 3. LmLRemig. Aut. 480, 11. LmLVocab. mus. p. 139. LmLHier. Mor. 4, 72 (p. 18). LmLTrad. Holl. VIII 3, 92). [s.VII] LmLIsid. etym. 3, 19, 2: editur sonus ... flatu sicut per tubam vel tibiam, aut pulsu sicut per citharam (inde LmLGloss. Boeth. mus. 1, 34, 43, 9. LmLVocab. mus. p. 141. LmLMetrol. 22 p. 69. LmLHier. Mor. 2, 13 (p. 11). LmLAnon. Grac. p. 17. LmLComm. Boeth. II p. 134, 19: aliquando flatu sicut per tubam vel per tibiam, in calamis, fistulis, organis, pandoriis et similibus. LmLCompil. Erlang. p. 26. LmLTrad. Holl. VIII 3, 49. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 15 p. 76, 3. LmLIac. Theat. 9). [s.XIII] LmLAmerus 14, 4. LmLAnon. Hailspr. pr. p. 64. LmLIoh. Groch. 133: sonum in instrumentis fieri afflatu, puta in tubis, calamis, fistulis et organis. LmLEngelb. Adm. 2, 29, 12: sonus flatus tube. LmLWalt. Odingt. 2, 2, 4. [s.XIV] LmLMarch. luc. 1, 12, 2: Musica organica est, que fit per sonum, qui non est vox, et tamen cum anhelitu hominis seu aeris fit ut in tubis, cimellis, fistulis, organis et hiis similibus (inde LmLFr. Gafur. extr. 6, 6, 3). al. LmLIac. Leod. spec. 1, 15, 2: sonos flatu ut in tubis, tybiis, organis ... generatos. al. Anon. Meyer 7, 3. [s.XV] []Ioh. Cicon. mus. 1, 3 p. 58, 18. LmLTrad. Holl. VIII 3, 50. al. LmLWencesl. Prach. 92: Flatile dicitur, quod in pulsu aeris vel alicuius spiritu ad sonum impellitur ut in organis, in tubis, fistulis. LmLEg. Carl. rit. 140. LmLAnon. Carthus. pract. pr. 5. LmLTrad. Holl. I 1, 1, 27: cum refleccione flatus ad os fistule vel tube causa vocem generandi. LmLTrad. Holl. V pr. 135: humano siquidem inflatur spiritu ut tuba. LmLPaul. Paulir. 7, 3, 1 p. 14: perficitur flatu humano propter fistulam, tubam, buccinam, tibiam, corneam, calamum, sambucam, liram, que non sonant, nisi bucca humana sufflentur. LmLFr. Gafur. extr. 6, 7, 8. Trad. Holl. XV 10, 112: sonus ... causatus ... per aeris compulssionem sicud in fistulis et omnibus instrumentis fistulatis ut in organis, tubis, psalteriis (sim. Trad. Holl. XXV 3, 2). LmLFr. Gafur. op. 1, 4 (sim. LmLFr. Gafur. theor. 1, 4, 6). LmLGuill. Pod. 1, 8. LmLMich. Keinsp. 2, 11. 6 zur Erfindung — with reference to invention [s.VII] LmLIsid. etym. 3, 21, 3: Tuba primum a Tyrrhenis inventa (inde LmLVocab. mus. p. 141. LmLIoh. Aegid. 17, 6. LmLHier. Mor. 4, 78 (p. 18)). LmLIsid. etym. 18, 4, 2: Tubam Tyrrheni primi invenerunt. [s.XV] LmLOrig. et eff. 6, 3: Clio reperiit historias, Euterpe tubas.