Eintrag · Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke)
SPRINGE
I. springe, bewege mich schnell aufwärts oder abwärts. ahd. springu Gr. 2,36. Graff 6,396.
1. von menschen. sô werdent die blinten gesunt, die halzen springente spec. eccles. 8. er fuor springende als ein tier Parz. 64,19. diu spranc sider als ein wider MS. 2,82. b. dise liefen, dise sprungen (ritterliche übung) Iw. 11. den stein sol er werfen unt springen dar nâch Nib. 404,1. dirre (spilman) vacht, jener spranc Albr. 12, 19. die gerne tanzten unde sprungen Walth. 114,36. der springende tanz s. tanz. si trâten unde sprungen Pass. K. 293,22.
a. mit adverbien. sagen unde singen und snelleclîchen springen Er. 2154. sêre springen Trist. 2112. ich hân alsô hôhen muot als einer der vil hôhe springet Walth. 58, 16. sô springt sie zweier klâfter wît Teichn. 221.
b. mit präpos. an des hant spranc Elêne Nith. 8,7. ich springe an sîner hende zuo der linden Nith. H. 21,8. des künec Gramoflanzes kint vor im sprungen Parz. 724, 3. — an daʒ bette springen das. 567, 13. daʒ er an in spranc mit zorne krone 258. a. in den satel springen Parz. 157,28. er sprunge in daʒ alte phat Servat. 1011. got selbe in mîn erbe spranc Frl. 427,6 u. anm. gâhes zeime sprunge mit einem sprunge spranc er ûf den esterich Flore 5833. ûf daʒ ors, daʒ pfert springen Parz. 274,13. 522,26. Pfeiffer das ross 28,28. von den bluomen ûfeʒ pfart si spranc Parz. 515,28. si sprungen für diu kint in grimmen muote Nib. 1866,3. swelher durch sîn ellen im für die stîgen spranc das. 1887,1. er spranc von sînen hêrren zen vînden für die tür das. 2021,3. sumelîche zu ros sprungen Herb. 14445. der lantgrâve spranc zuo zim dar Parz. 411, 25. — si bêde ab orsen sprungen das. 739,21. spring abe dem glockehûse ûf die herten erden Bert. 492,24. sprungen von den betten Nib. 472,1. von dem stuol er von vröuden spranc krone 270. b. von dem orse springen Parz. 512,1. vgl. Pfeiffer das ross 38,38.
c. mit accus. spranc dâ manegen geilen sprunc Nith. 8,7. begunde springen unde treten manegen sprunc seltsænen Weinschwelg, leseb. 581,11. der wîn der mich dâ machet junc, dem wil ich springen einen sprunc das. 581,17. ein sprungel spranc si für die tür Helbl. 1,1006. 1001. alsô sprungen si den krumben reien Nith. H. s. 165. Nith. 4,4. ein tanz wart dâ gesprungen und getreten troj. s. 178. b.
d. mit adverbialpräpos. nîdelîch sprungen si in an griffen ihn an Genes. D. 76,6. — ûf springen (nach dem falle, aus höflichkeit, um zu reden, vor freude) Iw. 42. 137. 265. Parz. 83,7. 87,9. 242,23. 305,25. 744,20. krone 220. a. troj. s. 256. d. hövischlîche er ûf gegen in spranc Trist. 2671. vrôlîche er drîstunt ûf spranc leseb. 581,18. — daʒ si gêt mit tôren umbe springende als ein kint Walth. 58,5. — die sprungen dâ den reien vor Nith. 8,7. spranc dem künege alleʒ vor Parz. 307,22. nu muoste im vor springen (um ihn zu retten) Gâwein krone 330. a. lêbarten spranc er unde lief drât unde snelleclîche vor troj. s. 41. a. — besonders heisst springen schnell gehen um etwas zu holen oder einen zu empfangen. Gr. 4,63. er hieʒ daʒ kint springen viur gewinnen Diemer 19,10. si hieʒ balde springen ein lûter waʒʒer bringen Parz. 576,10. der meide einiu dannen spranc sô balde daʒ si ninder hanc das. 577,26. vil knappen spranc dar nâher sân das. 320,7. 275,7. junchêrren maneger im dar nâher spranc das. 243,15. springen nâch einem, nâch den orsen, nâch der wæte das. 46,15. 99,2. Nib. 516, 1. der spranc entgegen ir zehant Iw. 13. der wirt gein sîme herren spranc Parz. 395,3. 727,28. vil kleiner juncherrelîn sprungen gein dem zoume sîn (um ihn zu halten) das. 227,19. zwuo juncfrouwen sprungen her ûʒ für die snüere W. Tit. 156,1. unz daʒ dort her vür spranc des wirtes samenunge Iw. 20.
2. von thieren. die houschricken chunden wol springen ennen unde hinnen hin und her Exod. D. 148,28. sô diu ou (das mutterschaf) danne tranch und der widir ûf si spranch Genes. D. 60,1. sô springet der fuhs sein strâʒ Megb. 164,11. der lewe spranc an den gast, in sîne helfe Parz. 572,5. Iw. 201. ein lewe spranc derfür Parz. 571,12. — besonders von pferden. vgl. Pfeiffer das ross 15,43. 31,36. 36,37. daʒ ors springen lâʒen Lanz. 6522. diu ors zesamene sprungen Ath. E, 166. Anno 448. Wigal. 540. daʒ ors mit hurte spranc Parz. 211,14. daʒ ors von rabbîne spranc gein dem jungen Franzois W. Wh. 24,8. mîn ros spranc hôch in ungehabe frauend. 174,31. ieweders ors mit willen spranc vil manegen sprunc wîten krone 121. b. sîn ors zuo den von Kriechen vor begunde springen mangen sprunc troj. s. 214. b. manegen krummen sprunc daʒ pfert spranc Pass. K. 209,66. einen hengest der wol springt ziun unde graben Helmbr. 237.
3. von dingen. dâ von wirt mîn lîp fröuden junc und muoʒ mir daʒ herze springen manegen sprunc MS. 2,45. a. — daʒ der küniginne daʒ houbet spranc in die schôʒ Nib. 1898,3. einen slac sô harte er im gab daʒ im spranc daʒ houbet ab Jerosch. 156. b. — wær im enzwei gesprungen daʒ swert in sîner hende niht troj. s. 417. a. in kleiniu stüppe springen Pantal. 349. dâ von tjoste sprîʒen sprungen Parz. 814,29. dô sprungen von des heidens schilde spæne das. 744,8. — dô wart verlorn der stein: wan er ûʒ spranc (mit dem schilde) krone 184. a. daʒ im diu ougen ûʒ sprungen pf. K. 189,26. — fiurs blicke ûʒ helmen sprungen Parz. 742,12. alsô der flammen blicke von ir swerten ûf sprungen krone 146. b. daʒ fiur spranc von stâle Nib. 430,4. — daʒ ûʒ den naglen spranc daʒ bluot Nib. 623,3. bluotes regen spranc durch die barbiere Parz. 265,29. der jâmer in dwanch, daʒ im der zaher ûʒ spranc Genes. D. 91,4. fundgr. 63, 39.
4. besonders vom wasser: entspringe, quelle hervor. swâ aber dei waʒʒer springen Genes. D. 2,32.
5. von pflanzen und blumen, entspriesse, wachse. in dem aberellen sô die bluomen springen MS. 1,20. a. Flore 821. dô die bluomen dur daʒ gras wünneclîchen sprungen Walth. 94, 13. sô wâren dâ bî springende rôsen rôt durch grüenen klê Engelh. 5346. hieʒ in sîner güete von dornen rôsen springen Barl. 20,7. sîn krût ist mur unde kranc: iedoch dar nâch uber lanc eʒ an stengel springet und uber die erde dringet Albr. 35,213. — sô dem chnappen der bart aller êrist beginnit springen Windb. ps. s. 555. ê im der bart sprunge Servat. 2771.
II. mache springen, sprenge. dô im dat sper die wunde spranc Crane 947.