lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

rado

as. bis ahd. · 3 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
5 in 3 Wb.
Sprachstufen
2 von 16
Verweise rein
19
Verweise raus
16

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

rado adv.

Bd. 7, Sp. 635
rado,
[h]rado, [h]rato adv. (zum Mehrfachansatz u. zum Zusammenfall zweier Wörter vgl. Schwentner, Beitr. 48,79 f. 83 f., Schaffner, Vern. Gesetz S. 301 ff., Nievergelt, Amsterd. Beitr. 74,89,6), mhd. rade, nhd. ratt; mnd. rāde; ae. raðe, hraðe. — Graff IV,1151. []
ratho: Gl 1,74,27 (K). 218,16 (K); rad-: -o 66,24 (PaK; zur Best. als Adv. s. 1). 74,27 (Pa). 120,22 (PaK). 136,20 (K). 196,9 (PaK). 315,69 (Ja). Festschr. Bergmann S. 18,6 (Paris Lat. 9389, Gll. 8. Jh. (?); zum Anlaut vgl. Nievergelt a. a. O.). S 105,7. Ns 620,18 [306,13]; superl. -ost Gl 2,745,7 (clm 14747, 9. Jh.).
hrad-: -o Gl 1,218,16. 228,23. 229,28 (alle Ra). 237,25 (KRa); comp. -or 120,22 (Ra); superl. -ost 2,745,7 (clm 14747, 9. Jh.).
hrato: Gl 1,34,16 (PaK).
Unsicher, ob hierher, verschrieben oder verlesen: cralio: Mayer, Griffelgll. S. 71,291 (Vat. Ottob. lat. 3295, Gll. 9. Jh.?); Lesung unsicher, l. drado (vgl. zweifelnd Ahd. Wb. 2,636 s. v. thrâto) oder hrado?
radoripho Gl 2,631,70 s. ?[h]radorîfi. 1) schnell, rasch: hrato nahit ilit adcelerat adpropiat festinat Gl 1,34,16 (R zuoîlen; zur Übers. der lat. Verbform durch ein Adv. vgl. Splett, Stud. S. 86). rado hlaufti veloci cursu 66,24 (zu rado als Adv. vgl. hrado hlaufit Gl 1,237,25 sowie Splett a. a. O. S. 126; dagegen nach Ehret S. 8 Instr. des Adj.). ratho sniumo uuahso ocior velocior acutior 218,16. hrado celeriter 228,23. sniumo hlaufit hrado hlaufit rapido cursu veloci cursu 237,25 (hlaufit vielleicht für hlaufti verschr., vgl. Splett a. a. O. S. 347; s. o. zu Gl 1,66,24). so rado [properate] quantocius [venientes, Gen. 45,19] 315,69. (David zu Gott:) so uuare sose ih cherte minen zoum, so rado nami dus goum S 105,7; — unsicher, ob hierher (s. Formenteil): cralio (l. hrado?) celeriter [venire festinet (Ausg. fehlerhaft fectinet), Halitg., De vitiis 4,33 p. 686D] Mayer, Griffelgll. S. 71,291. 2) sofort, sogleich: huuil aina sniumo rado horsgo sareo confestim mox continuo extimplo statim Gl 1,74,27. sniumo sareo rado (fehlt PaRa) extemplo continuo 136,20. sar in stati sniumo cahun rado ilico statim mox confestim continuo 196,9. hrado protinus statim continuo confestim 229,28. rado [profectus est] statim [Matth. 25,15] Festschr. Bergmann S. 18,6; — Vok.Übers.: hradost [quod iustissimus apud omnes habebatur, ob religiosae et] continentissimae (Hss. fehlerhaft contissime) [vitae merita, Pass. Jac., Fabric. II,597] Gl 2,745,7 (continentissimae ‘äußerst maßvoll, enthaltsam’ kontextwidrig als Adv. in der Bed. ‘sogleich folgend’ übers.). 3) gewandt: rado horsgo (PaK, hrador horskiro Ra) efficacior agilior Gl 1,120,22 (R huuassoro); hierher vielleicht auch: pi dero redo . sol man chiesen . ube iz uuesen muge ... ter man rachot . ter rado chosot (Ausg. Piper radochosot) . spuetigo chosot . ratiscot . cloublicho chosot Ns 620,18 [306,13] (zur Bed. vgl. Götz, Wb. S. 204 f.).
2942 Zeichen · 139 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 9.–12. Jh.
    Altsächsisch
    radosw. M. (n)

    Köbler As. Wörterbuch

    rado , sw. M. (n) nhd. Rade, Raden ne. weeds (N. Pl.), cockle (N.) ÜG.: lat. lolium GlTr Hw.: s. radan*; vgl. ahd. rato …

  2. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    radoadv.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +3 Parallelbelege

    rado , [ h ] rado , [ h ] rato adv. ( zum Mehrfachansatz u. zum Zusammenfall zweier Wörter vgl. Schwentner, Beitr. 48,79…

Verweisungsnetz

31 Knoten, 33 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 3 Wurzel 4 Kognat 1 Kompositum 21 Sackgasse 2

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit rado

55 Bildungen · 26 Erstglied · 29 Zweitglied · 0 Ableitungen

rado‑ als Erstglied (26 von 26)

Radötzchen

RhWB

rad·oetzchen

Radötzchen radøtsχə  vereinzelt Aach-Stdt Sg. t. n.: Geschwätz, frz. radotage.

radolen

WWB

rado·len

radolen V. radoölen a) toben; lärmen. — b) schelten ( Kr. Halle Hal Bh). ¶ Vgl. WWB-Source:207:NdsWb NdsWb 10,16: radollen .

Radoler(t)

WWB

Radoler(t) m. schimpfende, lärmende, tobende Person ( Kr. Halle Hal Bh).

Radolfzell

Meyers

Radolfzell , Stadt im bad. Kreis und Amt Konstanz, an der Mündung der Radolfzeller Ach in den Untersee, Knotenpunkt der Staatsbahnlinien Man…

Radolin

Meyers

rado·lin

Radolin , Hugo Leszczyc, Fürst von, deutscher Diplomat, geb. 1. April 1841 in Posen aus dem Hause Leszczyc (s. d.), Sohn des Grafen Ladislau…

radolleren

WWB

rad o lleren V. schnell und undeutlich sprechen ( Kr. Detmold Det Is). ¶ Vgl. WWB-Source:207:NdsWb NdsWb 10,16: Radoller ‘Schätzer’. — Vgl.→…

Radomysl

Meyers

Radomysl , Kreisstadt im russ. Gouv. Kiew, am Teterew, hat (1897) 11,154 Einw. (zwei Drittel Juden); Haupthandelszweig ist Verschiffung von …

Radong

RhWB

Radong RhWBN PfWB nach frz. raton, mlat. rotunda, rado·ŋ. Sol ; ro- Rip, Berg; rə- Heinsb , Pl. (selten) -·ŋ.ks m.: turbanähnl. Gebäck.

Radongform

RhWB

radong·form

Radong-form PfWB Rip, Nfrk f.: Formgefäss mit innen gewundenen Rillen, in dem der Radong gebacken wird.

Radongkuchen

RhWB

radong·kuchen

Radong-kuchen PfWB (s. S.) Allg.; dazu radōn- Nahe; -du·ŋ.- uMos; -dūnə- mosfrk. Neuw ; -do·n.ə- Mörs ; -do·n.ts- Geld ; ratəkūk Rees , Geld…

Radonitz

Meyers

radon·itz

Radonitz , Stadt in Böhmen, Bezirksh. Kaaden, an der Staatsbahnlinie Willomitz-Duppau, hat eine Zuckerfabrik. Gerberei und (1900) 929 deutsc…

radoplamënt

LDWB1

radoplamënt [ra·do·pla·mënt] m. (-nc) 1 Verdoppelung f. 2 Reduplikation f . 3 (renforzamënt) Verstärkung f . ◆ radoplamënt dla usc ‹mus› Sti…

radoplé

LDWB1

radoplé [ra·do·plę́] I vb.tr. (radoplëia) 1 verdoppeln, duplizieren, dublieren 2 reduplizieren 3 (multipliché) verdoppeln II vb.refl. se rad…

radorîfi

EWA

rado·rifi

radorîfiAWB adj., Gl. 2,631,70 (11. Jh., bair.): ‚früh reif; cito maturescens‘. Das Hapax- legomenon ist eine Lehnübersetzung von lat. cito …

radorīfi

KöblerAhd

radorīfi , Adj. nhd. schnell reifend, früh reif ne. ripening soon ÜG.: lat. cito maturescens? Gl, (preciae) Gl Q.: Gl (11. Jh.) I.: Lüs. lat…

Radoslawow

Meyers

Radoslawow , W., bulgar. Politiker, geb. in Lowatsch, studierte die Rechte in Heidelberg, war 1884 bis 1886 unter Karawelow Justizminister, …

радость

RDWB2

rad·ost

радость радость моя обращ. - mein Bester, mein Teuerster, mein Süßer, mein Lieber, meine Beste, meine Teuerste, meine Süße, meine Liebe с ка…

радостный

RDWB2

радостный fröhlich, unbeschwert, aufgekratzt, aufgeräumt, in heller Freude (über einen Menschen, sein Verhalten) у меня на душе легко и радо…

Radotage

GWB

rado·tage

Radotage neutr Faselei, ungehemmtes Gerede Ich will nur erleben wenn Wieland älter wird, wie es mit seinem R. werden kann, denn er schwätzt …

radotieren

GWB

rado·tieren

radotieren überwiegend -ir-; einmal subst Inf bei Kleinschr ungehemmt herumfaseln, albernes Gerede von sich geben; einmal in metasprachl Zsh…

Radotiren

Herder

rado·tiren

Radotiren , frz.-deutsch, abgeschmackt reden; Radotage (—tahsch), albernes Geschwätz, Radoteur (—töhr), Schwätzer.

Radouciren

Herder

Radouciren (—dus—), frz.-deutsch, mildern, mäßigen; ein Metall geschmeidig machen.

радоваться

RDWB2

радоваться душа радуется идиом. - j-m lacht das Herz im Leibe idiom.

Radowa

MeckWB

Wossidia Radowa s. MeckWB Redowa .

Radowitz

Herder

rado·witz

Radowitz , Joseph Maria von, aus einer ursprünglich slavon. Familie stammend (sein Großvater wurde im 7jährigen Kriege gefangen und kehrte n…

rado als Zweitglied (29 von 29)

hrado

KöblerAe

*hrado , Sb. nhd. Brett, Planke Vw.: s. ge-, wægnge- E.: ? L.: Hh 171

abrado

MLW

abrado , -rasi, -rasum , -ere abradere . I corpor.: A strictius: 1 radendo auferre, eradere — abkratzen, abschaben, ausradieren : MLW Ioh. M…

Alvarado

Herder

Alvarado , Stadt im mexik. Staat Veracruz, am Flusse A. nicht weit von dessen Mündung; Hafen für Schiffe von nicht mehr als 13' Tiefgang, un…

arrado

MLW

arr·ado

arrado (ara-) , -ere arradere . (ab potius quam ad et radere) 1 radendo auferre — abkratzen : MLW Annal. Plac. MLW a. 1266 p. 520,18 arma ei…

attrado

MLW

* attrado (adt-) , -dedi , -ere attradere . (insuper) transfundere — (zusätzlich) übereignen : MLW Trad. Frising. 59 (a. 773) hoc itaque adt…

circumrado

MLW

circum·rado

circumrado , -ere circumradere . in circuitu polire — ringsum glätten : MLW Theoph. sched. 3,73 MLW in. aurum ... diligenter -endo circumrad…

condrado

MLW

condrado v. 1. contrado . Antony

contrado

MLW

1. contrado , -didi, -ditum , -ere contradere . MLW script. : cun- cuntrado : p. 1763,55. cumt- cumtrado : p. 1763,24. -ndr- condrado : p. 1…

corrado

MLW

cor·rado

1. corrado (conr-) , -rasi, -rasum , -ere corradere . MLW script. cora- corado : p. 1916, 17. confunditur MLW c. corrodere: MLW l. 12. 13. 2…

degrado

MLW

deg·rado

degrado , -avi, -atum , -are degradare . MLW form. : MLW praes. MLW inf. -ere: MLW l. 36. p. 219, 12 . usu MLW refl. : MLW l. 35. MLW depon.…

derado

MLW

der·ado

derado , -rasi, -rasum , -ere deradere . MLW script. et MLW form. : dir-: MLW l. 30 . MLW perf. -radi: MLW l. 24. 1 proprie i. q. radere, sc…

Desperado

Pfeifer_etym

desperat Adj. ‘hoffnungslos, verzweifelt’, entlehnt (16. Jh.) aus lat. dēspērātus, Part. Perf. von lat. dēspērāre ‘die Hoffnung aufgeben, ve…

Dorado

Pfeifer_etym

dor·ado

Eldorado n., auch Dorado n. ‘Wunsch-, Traumland’. Span. el (país) dorado ‘das vergoldete (Land)’ ist ursprünglich der Name eines sagenhaften…

Elderado

MeckWB

elde·rado

Wossidia Elderado Eldorado, Name einer Kartoffelsorte.

Eldorado

Pfeifer_etym

Eldorado n., auch Dorado n. ‘Wunsch-, Traumland’. Span. el (país) dorado ‘das vergoldete (Land)’ ist ursprünglich der Name eines sagenhaften…

extrado

MLW

1. * extrado , -are extradare . (extra et dare) reddere — herausgeben : Chart . Gelr. 980 p. 954,16 (a. 1276) pignora ... pro indebita secti…

Ferrado

Herder

ferr·ado

Ferrado , span. Getreidemaß = 801 Kub.-Zoll.

gehrado

KöblerAe

geh·rado

gehrado , Sb. nhd. Brett, Planke Vw.: s. wægn- E.: s. ge-, *hrado L.: Hh 171

girado

AWB

gir·ado

gi- rado adv. , mhd. frühnhd. gerade; mnd. gerāde, mnl. gerade. — Graff II,456 f. s. v. girad, IV,1151. gi-rado: T 5,8. 9,1. plötzlich, uner…

intergrado

MLW

inter·grado

* intergrado , -are. (inter et gradus) gradatim dispertire – abstufen : MLW Gutolf. sermo de Schol. p. 88,33 fuit ... heretice pravitatis al…

interrado

MLW

inter·rado

interrado , -rasi, -ere. hic atque illic eradere, expungere, delere – hier und da tilgen, (aus)radieren : MLW Hincm. epist. 131 a p. 68,30 N…

irrado

KöblerAhd

irr·ado

irrado , sw. M. (n) Vw.: s. irrido

kneorado

EWA

kneo·rado

kneoradaAWB, kniuradaAWB f. ōn-St., in Gl. seit Mitte des 9. Jh.s: ‚Knie(scheibe), Kniekehle, Kniegelenk; poples, talus‘ (vgl. nhd. mdartl. …

kniorado

KöblerAhd

kniorado , sw. M. (n) nhd. Kniekehle, Kniebug, Kniegelenk, Knie, Kniescheibe ne. knee-pan, hollow of the knee ÜG.: lat. poples Gl Hw.: s. kn…

kniurado

EWA

kniu·rado

kneoradaAWB, kniuradaAWB f. ōn-St., in Gl. seit Mitte des 9. Jh.s: ‚Knie(scheibe), Kniekehle, Kniegelenk; poples, talus‘ (vgl. nhd. mdartl. …

wægngehrado

KöblerAe

wægngehrado , Sb. nhd. Wagenbrett E.: s. wægn, gehrado L.: Hh 171