lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

¹quât

ahd. bis nhd. · 10 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

MNWB
Anchors
15 in 10 Wb.
Sprachstufen
4 von 16
Verweise rein
39
Verweise raus
27

Eintrag · Mittelniederdeutsches Wb.

¹quât n.

Bd. 2-2, Sp. 1789
1quât (quaet. qvat), n. (Gen Sg. -des -den; Pl. -de quât): 1. das Böse, Übel (als moralische Kategorie), sê begērden tô wēsen alse gōde wettende gût unde quât (Jord. v. Quedlinbg. 71), ô mensche kêr dî van quât unde dô gût (Veghe ? Wyng. 11), ne vö̂re uns nicht in bekōringe men lö̂se uns vam quâde (SL: Lüb. []Gebetb.). 2. böses Wesen, de tunge des menschen en kan nêmant tam māken et is ên unrastich quât vul fenînes dâr vēle lü̂de an stervet (Veghe 3 Schr. 364). 3. schlechte, böse Handlung, Verfehlung, ôch of de sünder anmerkede de quâde dâr hê in lôpet vermits der sünde (Jord. v. Quedlinbg. 64), alle quât lêt hê pînigen alle gût belônen (Lüb. Tot. 75, V. 1299), dê bekande vēle quâdes in der pîne (Renner ed. Klink 2, 310); Schandtat, Verbrechen, hande und vö̂te aftõhouwende unde alle quât tô dônde (Hamb. Burspr. ed. Bolland 2, 171); quât dôn/ȫven schlecht handeln, Unrecht tun, hêr kȫninc gî dôt quât dat gî den profêten gōdes dö̂den willen (Lüb. Hist. 170), sündigen, hêre wî hebben gesündiget unde wî hebben quât gedân unde de dö̂geden nâ gelâten (Lüb. Hist. 91), c. D. p. al deyt hê anderen dêren quât (RV 38, V. 921), des swôr de kȫninc dat hê ēme nê(i)n quât dôn en wölde (Lüb. Hist. 170), „Vorbinden ene vorbindinghe efte endracht maken quad to dunde conspirare” (Voc. Strals. ed. Damme). 4. üble Gesinnung, Bosheit, Falsch, ik sal dî verlö̂sen van allen quâde dîner gedachten (Jord. v. Quedlinbg. 79), verdüldichê(i)t is ēvenmö̂delĩke ander lü̂de quâde tô lîden (ebd. 5), vākene schüt it wol dat sê in gûde mê(i)nen dat wî nicht vornēmen ēre mê(i)ninge unde nēment vȫr quât unde richtent (Nonnensp. 202), in quâde denken (uppe) schlecht über etw./jemdn. denken, nicht dat ik dâr wēne ümme hāte edder dat ik edder de mînen des in tôkōmenden tîden in quâde denken willen (Chr. d. d. St. 36, 163), denket nê(i)n quât uppe Davite jûwen knecht wente hê en misdôt doch tēgen jûw nicht (Lüb. Hist. 25); mit gûde edder mit quâde im Guten oder im Bösen, dû schalt mî van dāge betālen wiltû mit gûde edder mit quâde wiltû nicht mit gûde so wil ich dî dãrtô dwingen (Tönnies Fenne 2, 382); — böse Absicht, „Vorbinder in quade conspirator” (Voc. Strals. ed. Damme), „Vorvolghen in quade naghan persequi sectari insequi emulari” (Voc. Strals. ed. Damme), „Raden in quade toherden instigare incitare exhortari adhortari” (Voc. Strals. ed. Damme), wôr de börgermê(i)ster de êre nicht lêf hât unde de kēmerers in quâde ēm nâgât (Nd. Jb. 16, 38: Radbuch). 5. schlechtes Ansehen, schlechte Meinung, schlechter Ruf, „Ticht tolegghinge des quaden suspicio reatus opinio mala suscipium” (Voc. Strals. ed. Damme). 6. Verärgerung, Zorn, tô quâde nēmen sich ärgern, „Toquade nemen egre capere pro malo recipere” (Voc. Strals. ed. Damme) vȫr quât/tô quâde nēmen übelnehmen, c. A. r. dat []nam de ōlde kȫninc Woldemar sêr vȫr quât (Holst. Reimchr. 630, V. 161), alle Engelant unde dâr tô dü̂desche lant mit dēnschen mannen ik āverwant dat nam kê(i)ser Otte tô quâde (Danske Rimkrønike 3, 85); tô quâden bringen verärgern, erzürnen, dat brachte mannigen man tô quâden (Renner ed. Klink 1, 286). 7. Minderwertiges, Mangelhaftes, dîne wāre vormenget dat quâde manct dat gûde tô hôpe (Lüb. Tot. 59, V. 1005); „Toquade doen perniciose agere racione male facere” verschlechtern, schlecht ausführen, schlecht machen (Voc. Strals. ed. Damme); „Toquade raden male consulere uel consultare” schlecht beraten (Voc. Strals. ed. Damme). 8. Nachteil, Verderben, „To quade schunden id. ad malum incitare” zum Schlechten bringen (Voc. Strals. ed. Damme), dat ēr nê(i)n quât en schêge daß ihr nichts Böses widerfahre (Nd. Kbl. 12, 37), dat düdden sê ȫme tô allem quâden das legten sie ihm schlecht aus (Chr. d. d. St. 16, 369), mê(i)st rēden sê tô des mannes quâde zum Nachteil (RV 165, V. 4702); — Verlust, Schaden, sünt dēme ôk dem dü̂tschen kôpman vēle quâdes entstân is van unbekanden und unvorsēgelden lâken und unbekanden gûde (Nowg. Schra 181), ên iēwelk vrüchtede sik vȫr schāden unde quât (Meckl. Jb. 55, 102), ümme mêr quâdes unde vârlĩchê(i)t tô vormîden (ZRG R. 14, 110). 9. Unheil, Unglück, Übel, mennich heft wat gûdes im sinne dem ên quât valt in den wech (Köker ed. Cordes 33), sô wil ik grôt quât up Jerusalem unde up Juda senden (Lüb. Hist. 162), me môt ût twên quâden dat beste kêsen (Paris und Vienna 72), it is gût dat wî ût twên quâden dat minste quâde kêsen (Troye 175), sô is nütte und billĩk dat ringeste quât tô erwēlende unde dat grö̂teste tô vormîden (ZRG R. 14, 111). 10. Krankheit, is dat blôt blâw sô heft hê quât an der milte is dat blôt grö̂n hê heft quât an dem herten (Schaph. Kal. 78). 11. Dreck, Unflat, an dat quât trēden (G. v. M. ed. Seelmann 128), wan ên man sô hoch angevochten wert dat hê licht in sîn quâde dat is in sîne vûlnisse (Ostfries. LandR. 777).
4789 Zeichen · 129 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    quâtst. n.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +1 Parallelbeleg

    quât st. n. , mhd. quât, kât, kôt, nhd. kot m. ; mnd. quât, mnl. quaet; afries. quād, quēd; ae. cwéad. — Graff IV,365 s.…

  2. 1050–1350
    Mittelhochdeutsch
    QUÂT

    Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke) · +6 Parallelbelege

    QUÂT s. KÂT.

  3. 1200–1600
    Mittelniederdeutsch
    ¹quâtn.

    Mittelniederdeutsches Wb. · +1 Parallelbeleg

    1 quât ( quaet. qvat ), n. (Gen Sg. -des -den ; Pl. -de quât ): 1. das Böse, Übel (als moralische Kategorie), sê begērde…

  4. 15.–20. Jh.
    Neuhochdeutsch
    QuatDer

    Campe (1807–1813) · +3 Parallelbelege

    † Der Quat , — es, Mz. — e , im Wirtembergischen, ein voller Bauch. I C. Schmid.

Verweisungsnetz

45 Knoten, 52 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 9 Kompositum 30 Sackgasse 6

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit quat

321 Bildungen · 320 Erstglied · 0 Zweitglied · 1 Ableitungen

quat‑ als Erstglied (30 von 320)

quat(t)er

EWA

quâtezzenAWB sw.v. I, in Gl. 2,221,17 (vor Mitte des 9. Jh.s, bair.): ‚erneut beschmutzen; sordidus insequi‘. Intensivbildung mit Ab- leitun…

Quatbach

PfWB

quat·bach

Quat-bach f. : FlN, amtl. Quadbach [LA-Impfl]. a. 1786: Durch das Dorf lauft die von Mörenzheim kommende Quatbach [ Goswin Widder : Versuch …

Quatbuschen

PfWB

quat·buschen

Quat-buschen m. : 'Büschel unnützer Triebe, die am nicht weit genug zurückgeschnittenen alten Holz des Weinstocks hervorsprießen', Quotbusch…

Quatch

PfWB

Quatch m. : ' drei- bis vierjähriger Knabe ', Quatch [ Schandein Ged. 246 Schandein Bav. IV,2 352]. Noch als e' Quatch, als Hosseknopp (s. H…

quatchern

PfWB

quatchern schw. : 1. = quatschen 1, quatchere (gwadχərə) [ LU-Limbghf ]. — 2. 'ein brutzelndes, brodelndes Geräusch hervorbringen, wie es be…

quâtdâdinc

MNWB

° quâtdâdinc , adj. (flekt. -g- ): übeltäterisch, verbrecherisch, qu.-ge lü̂de (Beninga ed. Hahn 1, 172).

quâtdêdich

MNWB

quâtdêdich , adj. (flekt. -g- ): übeltäterisch, verbrecherisch, ‚maleficus', ên qu. minsche (Ev. Nicod. 33).

quâtdêdiger

MNWB

° quâtdêdiger , m. ( Gen. Pl. -dêdiger ) : Übeltäter , Verbrecher, Golgata dat is ên stēde der qu. (Köln., Lüb., Halberst. Bibel Matth. 27, …

quâtdênst

MNWB

quat·denst

° quâtdênst , m. : Knechtschaft, „satellicum” (Reifferscheid Mitt. 15 f. ) .

quâtdôner

MNWB

quat·doner

° quâtdôner , m. ( Pl. -s -dônres ) : Übeltäter, Verbrecher, ôk gebȫrdet dat dâr sîn ê(i)nige andere dê sik mit sülken quâtdônres verbinden …

quateln

RhWB

quat·eln

quateln -āt- SNfrk in Erk schw.: schreien, von der Krähe. — Abl.: die Quatel(er)ei, dat Gequatel(s).

quatember

DWB

quat·ember

quatember , m. f. n. mhd. quatember, kotember f. ( Lexer 2, 316 , s. auch kotemper theil 5, 1886 und dazu katemmer, katemer, katemner chron.…

Quatemberanlage

DRW

quatember·anlage

Quatemberanlage, f. wie Quatembersteuer eine allgemeine revision der steuer-schocke und qvatember-anlagen 1687 CAug. II 1517 Faksimile und d…

Quatemberfisch

DRW

quatember·fisch

Quatemberfisch, m. Fisch als Naturalabgabe, die zum Quatember (I) zu leisten ist die egemelten kotembervisch werden nicht vmb der vischwaidt…

Quatembergeldlein

DRW

quatember·geldlein

Quatembergeldlein, n. wie Quatembergeld (III) mit disen armen dißcipeln, mues ... ich gleichsowoll die sorg ... anwendten alß mit dennen, di…

Quatêmber-Gericht

Adelung

quatember·gericht

Das Quatêmber-Gericht , des -es, plur. die -e, ein Gericht, welches alle Quatember, d. i. alle drey Monathe, gehalten, und zuweilen auch nur…

Quatemberholz

DRW

quatember·holz

Quatemberholz, n. Holzgabe der Stadt zur Quatember (I) [ist] ihm jährlich ... 100 fl. gnaden-geld zu geben und sein quatemberholz um 1600 Sc…

Quatemberkataster

DRW

quatember·kataster

Quatemberkataster, n. Verzeichnis über die Veranlagung zur Quatembersteuer schema, nach welchem die neuen qvatember-catastra bey der general…

Quatemberlaib

DRW

quatember·laib

Quatemberlaib, m. Reichnis eines Klosters in Form eines Brotlaibs zur Quatember (I) solle ihm das kloster an iedem quatembertag einen quatem…

quatemberlich

DWB

quatember·lich

quatemberlich , adj. auf die quatember bezüglich, quatemberliche fasten u. dergl.; quatemberliche ( vierteljährliche ) unkosten Birlinger sc…

Quatembermittwoch

PfWB

quatember·mittwoch

 Quatember-mittwoch m. : 'der Mittwoch im Quatember '. Volksgl.: Wammer der Quatembermittwoch wäscht un werd krank, werd mer nimmi gsund [ …

Quatemberopfer

DRW

quatember·opfer

Quatemberopfer, n. vierteljährliche Opfermesse der Zunftmitglieder vgl. Opfer (I 2) es sol auch ein jeder maister oder knecht ... sein bey d…

Quatemberpfennig

DRW

quatember·pfennig

Quatemberpfennig, m. Abgabe zur Quatember (I) vgl. Quatembergeld sie sollen ... aufrichten all nothdurfft ... der ... sieden, auch die quate…

Quatemberrecht

DRW

quatember·recht

Quatemberrecht, n. an einer Quatember (I) abgehaltenes Gericht dez gnad hab den von V. vnd in herein haissen vordern zü dem quatember recht …

Ableitungen von quat (1 von 1)

Quate

RhWB

Quate -āt, Pl. -tən OBerg in Waldbr-Eckenhg , Gummb-Marienhg f.: eigensinniges Mädchen.

Zitieren als…
APA
Cotta, M. (2026). „quat". In lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern. Abgerufen am 15. May 2026, von https://lautwandel.de/lemma/quat/mnwb?formid=Q00152
MLA
Cotta, Marcel. „quat". lautwandel.de, 2026, https://lautwandel.de/lemma/quat/mnwb?formid=Q00152. Abgerufen 15. May 2026.
Chicago
Cotta, Marcel. „quat". lautwandel.de. Zugegriffen 15. May 2026. https://lautwandel.de/lemma/quat/mnwb?formid=Q00152.
BibTeX
@misc{lautwandel_quat_2026,
  author       = {Cotta, Marcel},
  title        = {„quat"},
  year         = {2026},
  howpublished = {lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern},
  url          = {https://lautwandel.de/lemma/quat/mnwb?formid=Q00152},
  urldate      = {2026-05-15},
}