punctum

punctum -i n. et punctus -i m. I. Tonstufe, Ton II. Bezeichnung für eine eintönige Neume III. Notenzeichen, Note IV. ‚Punkt‘ (als Notationszeichen) V. Zäsur VI. Abschnitt (einer Komposition) VII. Zeiteinheit zur Bestimmung mensuraler Notenwerte — I. pitch, note II. term for a neume representing a single pitch III. notational symbol, note IV. dot (as notational symbol) V. caesura VI. segment (of a composition) VII. temporal unit for the designation of mensural note values[] I Tonstufe, Ton — pitch, note 1 allgemein — general [s.IX-X] LmLHucbald. 18: Est ergo tonus, cum vox ab alio seu gravi seu acuto sono modico deflectitur aut erigitur intervallo veluti unius puncti diremptione. LmLHucbald. 35: Item in introitu „Statuit ei Dominus“ secundum punctum in sillaba ‚Sta-‘ ⋅B⋅E⋅, quod a primo puncto quinto distat loco, tertio puncto sursum per sinemenon copulatur, estque semitonium inter ipsa duo puncta (ed.: puncta, puncta), secundum et tertium. al. [s.XI] LmLGuido micr. 15, 58: Liquescunt vero in multis voces more litterarum ita, ut inceptus modus unius ad alteram limpide transiens nec finiri videatur. Porro liquescenti voci punctum quasi maculando supponimus hoc modo: „Ad te levavi“ (inde LmLMetrol. 89 p. 89). LmLFrut. brev. 10 p. 66: versus sequentes de hisdem per quemdam compositi testantur: Ut cantor iunctis derives singula punctis / intervalla novem, dabit haec lex agnitionem. [s.XII] LmLTheinr. Dov. 1, 5 p. 154, 9-13. [s.XIII] LmLDisc. Quicumque II 2, 3: discantus debet incipere in dyapason et se tenere in eodem puncto. al. LmLDisc. pos. vulg. p. 176, 23 (p. 190): Sonus est duarum vocum vel plurium in eodem puncto vel in diversis coniunccio. LmLIoh. Aegid. 1, 31. (?) LmLAnon. Emmeram. 1 p. 112, 2: figurae, quae sunt in eodem puncto positae, non possunt facere figuram compositam vel ligatam. LmLDisc. Quicumque III 10 p. 262: si cantus sit descendens per unum punctum tonum facientem, quintans debet ascendere duos punctos semiditonum facientes. al. LmLAnon. Couss. IV p. 24, 11: Sed ars punctorum duplex est: una secundum sonos et melos, altera est secundum puncta materialia, prout scribuntur in libris nobis competentibus vel convenientibus. [s.XIV] LmLGuido Dion. 1, 1, 83: est unisonus dicendo in eodem puncto ut ut vel re re. LmLPs.-Mur. interv. p. 309b. LmLSumm. Guid. comm. 2, 83: Distat autem ipse primus a tertio tono tantum in uno puncto sive in una clave. al. LmLHeinr. Eger 5 p. 54. LmLPhil. Andr. p. 116b: Post quintam octava, si nota puncta plura descendit. [s.XV] LmLProsd. contr. II 3, 4. LmLTrad. Holl. IX 2, 4, 246. Trad. Holl. XI 2, 1: Notandum, quod noticia modorum musicalium valet nobis ad hoc, quia <eis> scitis ex proporcione unius puncti ad alium formaciones cantuum de facili possunt in effectum deduci (sim. LmLTrad. Holl. IX 2, 1, 4). LmLGuil. mon. 6 p. 38: duae notulae existentes sub eodem puncto, hoc est sub eadem riga vel eodem spatio. LmLGuil. mon. 9 p. 55: toni magistri non possunt ascendere ultra octo puncta supra fines. al. 2 speziell für die Tonstufen des Hexachords und ihre Solmisationssilben — specifically for the pitches of the hexachord and their solmization syllables [s.XIII] LmLElias Sal. 2 p. 18b: Et est notandum, quod littera ⋅A⋅ rigida est ad modum boni rectoris, quae non permittit se flecti ab aliquo, et rigidum punctum requirit ita, quod semper dicatur in ⋅A⋅ re vel mi vel la. LmLElias Sal. 4 p. 19b: Puncti sunt sex: ut, re, mi, fa, sol, la; nec intelligas, quod ut, re, mi, fa, sol, la sint puncti, sed denominationes punctorum... Quaero, quare non sunt septem puncti vel plures, sicut sunt septem litterae? Respondeo, solutum est, quod non sunt plures: nonne dictum est, quod ⋅C⋅F⋅ et ⋅G⋅ quasi eamdem naturam habent? Et sic pauciores numero, ut dictum est de litteris, possent esse, plures autem nequaquam, cum non habeamus plura nomina punctorum. LmLElias Sal. 4 p. 20a: Sed quaero: nonne sunt XIX puncti in palma, et cantando eisdem utimur et etiam pluribus aliquotiens? Respondeo: verum est, quod utimur, sed multiplicando litteras et punctos licitum est usque ad mille vel ad infinitum numerum, si instrumenta nostra possent, ascendere. Unde propter hoc non sunt nisi sex puncti. LmLElias Sal. 5 p. 20b: De natura cuiuslibet puncti per se. Quid est punctus? Punctus est minima pars vocis simplicis, quae scribi seu pronuntiari non potest, nisi integre. [] Tamen punctus, quantum est de natura sui, diversos effectus habet et secundum illos incipi debet et pronuntiari. Nam si punctus fuerit in ut in principio, tu minor debes moderare te cum puncto, et punctum tecum. Si fuerit in re, grossum et rigidum sine planctu ponas. LmLElias Sal. 5 p. 21a: Et est notandum, quod puncti coniuncti in libro bene notato dividi non debent pro pausa facienda. passim cf. LmLHochadel, Elias p. 197 sqq. II Bezeichnung für eine eintönige Neume — term for a neume representing a single pitch [s.X] LmLCant. Quid est cant. c. 482: De accentibus toni oritur nota, quae dicitur neuma. Si ipsa simplex fuerit et brevis, facit unum punctum, si autem longa fuerit, erit producta. Sed hic punctus tribus modis ostenditur, in brevi et gravi et subposito (inde LmLIoh. Cicon. mus. 2, 30 p. 298, 19). [s.XI] LmLTon. Aug. p. 128b: Datum autem differentie huic „seculorum amen“ easdem habet neumas, quas et principale, nisi quod ‚-men‘ sillabam, quam illud sub simplici puncto in finali deponit, istud a finali per neumam, que pes (ed.: ques) quassus dicitur, tono scilicet in lichanosmeson ⋅G⋅ intendit. LmLTon. Aug. p. 129a: neumarum simplicitate, id est sola punctorum et virgarum notatione. al. LmLNeum. Eptaphonus 1: Eptaphonus , strophicus , punctus  (inde LmLFrut. brev. 14 p. 102. LmLAmerus 16, 1. LmLHeinr. Eger 4 p. 44. LmLTrad. Holl. VIII 28, 66. LmLTrad. Holl. IX 2, 3, 125. LmLTrad. Holl. II 3, 205. LmLTrad. Holl. V 3, 248. LmLTrad. Holl. VII 4, 335). LmLNeum. Nomina 3: Nomina neumarum cognosces hic variarum: ... Descendens , punctus , gradiens , acclinis , oriscus . LmLNeum. Punctus p. 55: Punctus, iacens, nectens, evanescens. LmLNeum. Punctum p. 65: Punctum  Bipunctum  Tripunctum  (inde LmLFrut. brev. 14 p. 101. LmLWalt. Odingt. 5, 2, 5. LmLWillelm. 3, 18). al. LmLIoh. Cott. mus. 21, 53: Tertius neumandi modus est a Guidone inventus. Hic sit per virgas, clines, quilismata, puncta, podatos, caeterasque huiusmodi notulas. LmLIoh. Cott. mus. 23, 9: Simplicem autem neumam dicimus virgulam vel punctum. [s.XIII] LmLAnon. Lovan. p. 491a: Breves punctus, virga longas tendens notat unicus. (?) LmLPs.-Mur. summa 518: Quedam enim notula dicitur punctum, quedam virga, quedam clivis maior vel minor, quedam plica maior vel minor, quedam pes vel podatus maior vel minor, quedam quilisma maius vel minus, quedam pressus maior vel minor. Punctus ad modum puncti formatur et adiungitur quandoque virge, quandoque plice, quandoque podatu, quandoque unum solum, quandoque plura pariter, precipue in sonorum descensu. LmLPs.-Mur. summa 547. LmLWalt. Odingt. 5, 2, 10: Condiatesseries quattuor est punctorum ex utraque parte virgae, quia diatessaron quattuor representat. Similiter condiapentis quinque est punctorum ex utraque parte virgae (inde LmLWillelm. 3, 19). LmLWalt. Odingt. 6, 1, 12: Velox (sc. nota) vero vocatur brevis, quae prius dicitur punctus. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 72, 26: Quantum ad non quadratas (sc. notulas), quae tanto maior est et grossior, quanto corpus ipsius notae maius est vel grossius, et tales quidem simplices notulae a quibusdam vocantur virgulae, vel si careant caudis, puncta nominantur. Aliquae vero simul iunctae, clives, aliquae quilismata vel podati nuncupantur, sed haec nomina iam ab usu recesserunt. LmLHeinr. Eger 4 p. 44: porrectus quasi protractus punctus. LmLNeum. Gurtulus 2: Torculus  et morila , punctum  quoque, virgula , flexa . III Notenzeichen, Note — notational symbol, note [s.X-XI] LmLOrg. Paris. 34: Utique positis a latere sonorum signis ex singulis procedant suae veluti cordae, quibus cordis inserantur puncti et iacentes virgulae, quae purae cantionis modos exprimant; hos rursus punctos seu virgulas alii puncti coloris dissimilis comitentur pro ratione organi suis locis inserti ita, ut quemadmodum conlatis ad invicem sonis diversis [] diaphonia resonat, sic in hac dispositiuncula puncti punctis respondeant. Sane punctos ac virgulas ad distinctionem ponimus sonorum brevium ac longorum. [s.XII] LmLAnon. La Fage I 14, 7: cavendum est, ne discantus plures punctos habeat quam cantus, quia aequali punctorum numero ambo debent incidere. LmLAnon. La Fage I 15, 11: Organum autem non aequalitate punctorum, sed infinita multiplicitate ac mira quadam flexibilitate cantui suo concordat in aliqua, ut dictum est, consonantiarum. al. [s.XIII] LmLOrg. Vatic. p. 198. al. LmLIoh. Garl. mens. 2, 8: Figura ligata est, ubicumque fit multitudo punctorum simul iunctorum per suos tractus (inde LmLAnon. Emmeram. 1 p. 88, 10). LmLIoh. Garl. mens. 2, 22: Figura descendendo dicitur esse illa, quando secundus punctus ligaturae inferior est primo. LmLIoh. Garl. mens. 2, 26: omnis figurae descendendo proprietas est, ut primus punctus habeat tractum a latere sinistro. LmLIoh. Garl. mens. 12, 4: copula est id, ubicumque fit multitudo punctorum. Punctus, ut hic sumitur, est, ubicumque fit multitudo tractuum (inde LmLAnon. Emmeram. 5 p. 276, 12). al. LmLMens. Sciendum 27. LmLAnon. Couss. VII 9, 4-5. LmLPs.-Dietr. p. 5: notarum alia simplex est, alia composita. Simplex est, quae constat ex unico puncto, composita, quae ex pluribus. Item punctorum aliud est caudatum, aliud sine cauda. Item aliud cum plica, aliud sine plica. LmLPs.-Dietr. p. 5: Punctum vero, si oblique scribatur sic: , erit semibreve. al. LmLLambertus p. 273b. al. LmLAnon. Emmeram. 1 p. 122, 33: primus punctus ligaturae. LmLAnon. Emmeram. 1 p. 152, 27: illa figura perfecta dicitur figura, cuius ultimus punctus stat perpendiculariter supra penultimum. al. LmLDisc. Quicumque III 18 p. 262. al. LmLFranco Col. 7, 17: Omnis ligatura descendens tractum habens a primo punctu descendentem a parte sinistra, cum proprietate dicitur (inde LmLPetr. Pic. 10, 5). al. LmLIoh. Balloce 1, 2: Quandocumque punctus quadratus vel nota quadrata tractum habens descendentem vel ascendentem a parte dextra, longa dicitur (sim. LmLTrad. Franc. I p. 2. LmLTrad. Franc. II 1, 2. LmLTrad. Franc. III 1, 1. LmLTrad. Franc. IV 1, 1. LmLTrad. Franc. V 17. LmLIoh. Hanb. sum. 7 p. 220, 5). al. LmLTrad. Franc. III 4a, 9: In omni ligatura descendente, quando ultimus punctus totus quadratus invenitur, longus dicitur. al. LmLAnon. Couss. IV p. 24, 11: Sed ars punctorum duplex est: una secundum sonos et melos, altera est secundum puncta materialia, prout scribuntur in libris nobis competentibus vel convenientibus. LmLAnon. Couss. IV p. 40, 18: Puncta materialia, prout depinguntur in libris et prout significant melos et tempora supradictorum, duplici acceptione accipiuntur: uno modo per se et absolute sine sermone adiuncto, alio modo cum sermone adiuncto. Per se et absolute duplici modo intelliguntur: primo modo, prout simplicia puncta sine adiunctione alicuius cum alio, secundo modo, prout ad invicem coniunguntur. LmLAnon. Couss. IV p. 40, 28: Puncta supradicta dicuntur apud quosdam notae, quare unus punctus nota vocatur; apud aliquos figurae vocantur, quare nota figura potest dici; apud aliquos simplices soni dicuntur, et sic materiali signo pro formali intelligitur. LmLAnon. Couss. IV p. 41, 9: Boni notatores in figurando sic depingunt supradicta: quidam faciunt quadrata puncta cum uno tractu vel sine, ut praedictum est; quidam non quadrata, sed per modum quadranguli vel quadrangulorum. LmLAnon. Couss. IV p. 60, 15: sed quidam antiqui ponebant punctum unum loco signi ... Sed in fine lineae quatuor linearum ponebant unum, ut in cantu plano propter cognitionem primi puncti alterius lineae quatuor linearum. LmLAnon. Couss. IV p. 61, 28: Fuerunt quidam, qui notabant et ponebant literas loco punctorum sic: <⋅F⋅F⋅F⋅>⋅a⋅c⋅c⋅d⋅c⋅a⋅c⋅c⋅c⋅e⋅d⋅c⋅c⋅, quod patet in antiquis libris super „Viderunt omnes“. Moderni autem non ponunt literas, nisi unam in principio linearum, sed puncta quasi rotunda vel quadrata cum tractu vel sine tractu quandoque. [] al. LmLWalt. Odingt. 6, 12, 8: Accepto uno puncto vel duobus aut tribus de plano cantu trito (ms.; ed.: cantur certo <modo>) disponitur tenor, et superius proceditur per concordias et concordes discordias quantumlibet. LmLWalt. Odingt. 6, 18, 2: De modo psallendi. Acutiorem cantum cantaturus incipiat et sicut copulae sufficiat isto utens puncto, qui diu teneatur, cui omnes alii succedant, qui distincte canant et aequaliter secundum commensurationem temporum leniter, sed ascultando, et plane desinant cum paenultimo puncto producto. al. [s.XIV] Cant. Quadrangularis 40: Et quandocumque quatuor gradatim vel aliter nolumus ligare punctos vel plures desscendendo, tunc primus punctus debet figurari simpliciter quadrate ad modum quadrangularis figure simplicis et alii puncti subsequentes debent figurari ad modum semibrevium. al. LmLIoh. Mur. comp. 9, 17: In omni corpore obliquo primus punctus sine tractu longus dicitur. al. LmLRob. Handlo p. 120, 12. al. LmLPetr. Palm. p. 508: omnis simplex discantus, qui nihil aliud est quam punctus contra punctum sive notula naturalibus instrumentis formata contra aliam notulam. LmLMens. Primo punctus p. 34: punctus quadratus vel nota quadrata. LmLQuat. princ. 4, 1, 11. al. LmLIoh. Hanb. sum. 5 p. 206, 3: Quandocunque invenitur punctus magnus et grossus continens quantitatem longarum duarum, duplex longa dicitur. al. LmLHeinr. Eger 4 p. 45. LmLIoh. Vetul. 14, 3. al. LmLAnon. Seay p. 40: omnis punctus vocatus alpha talis figurae  in fine ligaturae non valet nisi unum tempus. al. LmLMens. Cum de p. 76. al. LmLAnon. Kellner 3, 6. al. LmLAnon. Vratisl. p. 337b-338b. LmLMens. Si ille p. 492, 15. al. LmLMens. Circa artem p. 529, 8. al. [s.XV] LmLGeorg. Ans. 3, 15: Verum cum in libris figurantur cantus, non tamen has ponunt litteras aut vocum nomina dicta, sed solo designant puncto quadrato, proprie quidem in cantibus, quos firmos sive regulares nominat clerus, in his quidem, quorum ponimus auctorem fuisse Gregorium papam. al. LmLFr. Gafur. extr. 10, 6, 7-25. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 1, 3: diciturque contrapunctus a ‚contra‘ et ‚punctus‘ eo, quod una nota contra aliam posita tamquam uno puncto contra alium constituatur. LmLContr. Cum notum 4 p. 299: contrapunctus non est nisi punctum contra punctum ponere vel notam contra notam ponere sive facere (sim. LmLContr. Inprimis 1, 1). LmLContr. Et primo I 6 p. 138 (p. 463a). LmLContr. Et primo I 30 p. 141 (p. 464a): omnis contrapunctus ad punctum motu contrario dari debet (sim. LmLContr. Prima regula 7). LmLContr. Septem s. spec. II 25. IV ‚Punkt‘ (als Notationszeichen) — dot (as notational symbol) A zur Anzeige eines absteigenden Intervallschritts (in der Intervallschrift des Hermannus Contractus) — as an indication of a descending interval (in the intervallic notation of Hermannus Contractus) [s.XI] LmLHermann. expl. p. 149b: E voces unisonas aequat. S semitonii (mss.; ed.: semitoni) distantiam signat. ... Sed hae notae cum punctis remissas, sine punctis intensas vocum differentias discernunt praetexatas (inde LmLFrut. brev. 10 p. 83. LmLAnon. Wolf p. 196. LmLIoh. Cott. mus. 21, 50). [s.XIII] LmLPs.-Mur. summa 1155. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 72, 23. B als Zusatzzeichen zur Anzeige von Liqueszenzen — as supplementary sign to indicate liquescences [s.XI] LmLGuido micr. 15, 58: Liquescunt vero in multis voces more litterarum ita, ut inceptus modus unius ad alteram limpide transiens nec finiri videatur. Porro liquescenti voci punctum quasi maculando supponimus hoc modo: „Ad te levavi“ (inde LmLMetrol. 89 p. 89. cf. LmLSmits v. W., Vita p. 68). C als Notenschlüssel — as clef [s.XI-XII] LmLIoh. Cott. mus. 21, 60: ne cantorem vocum varia dispositio ducat in errorem, qui hoc modo facile evitari poterit, si diligentius animadvertatur, quod ⋅F⋅ unaquaeque minio et [] ⋅C⋅ unaquaeque croco signatur. Secundum quinque semitonia in quinque locis colores disponuntur. Quidam tamen, si color desit, pro minio punctum in principio lineae ponunt (inde LmLAnon. Hailspr. 1 p. 67. LmLConr. Zab. tract. HH 9). [s.XIII] LmLAnon. Couss. IV p. 60, 15: Sed in principio ponunt (sc. notatores antiqui) unum signum sicut c vel f vel g et in partibus bene ponunt d, sed quidam antiqui ponebant punctum unum loco signi et hoc diversimode, quod quidem nunc apud nos non est in usu. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 73, 29: Adhuc, secundum doctrinam Guidonis, apponuntur quidam colores in tacto modo notandi per figuras, qui habentur pro litteris, ut pro ⋅C⋅ ubique, sive sit in spatio sive in linea vel regula, color croceus; pro ⋅F⋅, sive fuerit in regula sive in spatio, color rubeus sive de minio vel punctus in capite lineae vel spatii. D als Zeichen in der Mensuralnotation — as symbol in mensural notation 1 Definition [s.XV] LmLIoh. Tinct. diff. 198: Punctus est signum augmentationis, aut divisionis, aut perfectionis, et hoc, si alicui note adiungatur. LmLIoh. Tinct. punct. 1, 2: Punctus est minimum signum, quod notae appositum eam dividit aut augmentat aut perficit. LmLAdam Fuld. 3, 8: Punctus est quoddam titellum, quod, cum inter duas notas ponitur, aut prioris medietatem addit aut dividit tempus aut perficit notam. LmLFlor. Fax. 3, 10, 1. 2 Verwendung — usage a zur Bestimmung der vorhergehenden Note als dreiteilig — for defining the previous note as divisible by three [s.XIII] LmLTrad. Garl. plan. V 220h: [Imperfecta efficitur perfecta ... quando quidam parvulus punctus ponitur, qui dicitur divisio modi]. LmLTrad. Franc. III 2, 11: Postea sciendum est, quod ille parvulus punctus, qui divisio modi vocatur, semper ubicumque post longam invenitur, ipsa perfecta trium temporum debet esse. LmLMens. Notularum p. 85: Parvus punctus, <quem> longae apponimus, dicitur signum perfectionis. [s.XIV] LmLPhil. Vitr. 17, 8: In modo vero imperfecto simplex longa duo valet tempora, nunquam valet tria, nisi punctus (ms. Vat. Barb. lat. 307; ms. Paris 14741 et ed.: punctus divisionis) apponatur. al. LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 41a: Modus perfectus est, quando longa valet tria tempora, id est, quando habet punctum retro se ... Modus imperfectus est, ... quando longa non habet punctum. ... Tempus perfectum est, quando brevis valet tres semibreves, id est, quando habet punctum retro se; ... Tempus imperfectum est, quando brevis valet duas semibreves, id est, quando non habet punctum retro se. al. LmLAnon. Michels 4, 3: Item omne imperfectum potest perfici addito puncto, qui est signum perfectionis. LmLAnon. Michels 5, 2: Si brevis possit imperfici, posset iterum perfici mediante signo perfectionis, scilicet puncto. LmLAnon. Paris. II 7, 9. al. LmLIoh. Mur. not. 2, 10, 24: in hoc opere disputamus omnia imperfecta perfici per punctum, cum punctus sit signum perfectionis. al. LmLIoh. Mur. comp. 11, 9: Duplex est imperfectum: immediatum et mediatum. Immediatum, ut longa per brevem, brevis per semibrevem et generaliter omne totum per tertiam sui partem, et eius signum perfectionis est punctus additus dextrorsum (inde LmLFr. Gafur. extr. 10, 7, 16). LmLPs.-Mur. motet. p. 86b. al. LmLQuat. princ. 4, 1, 26: Unde punctus notam sequens facit eam perfectam, et si de sua natura fuerit imperfecta. Eciam an nota de sua natura fuerit perfecta vel imperfecta, si punctus sequatur, in tantum eam perficit, quod non potest imperfici nisi per literam divisionis. al. LmLAnon. London. I 1 p. 41. al. LmLIoh. Boen ars 1, 11, 2. al. LmLIoh. Hanb. sum. 3 p. 194, 8: larga ante largam vel ante punctum est perfecta. LmLIoh. Hanb. sum. 21 p. 340, 10: Potest etiam pausa large perfici, ut pausa ante largam vel ante largam pausam vel ante punctum. al. LmLGoscalc. 3, 2 [] p. 152, 31. LmLPs.-Theodon. 2 p. 38. al. LmLIoh. Pipudi p. 41. al. LmLSemibr. caud. p. 66. al. LmLTrad. Phil. III p. 8: punctus inmediate postpositus perficit ipsam brevem in tempore tamen imperfecto. LmLAnon. Couss. V p. 150, 14. al. LmLAnon. Vratisl. p. 340a. al. LmLMens. Circa artem p. 520, 22: nil perficit nisi punctus. al. [s.XV] LmLThom. Wals. 11, 4: Nota quod punctus perficit notam, quando species minores subsecuntur. al. LmLProsd. exp. 28, 10: Perficiunt namque (sc. moderni) minimam et semiminimam per punctum et male, quoniam, si minima et semiminima per punctum possent perfici, ita deberent aliquando esse perfecte sine puncto sicut et alie figure maiores; sed sic non est (sim. LmLProsd. mens. p. 201b). LmLProsd. exp. 54, 7-44. al. LmLProsd. mens. p. 223a: pausa non potest per punctum perfici. al. LmLUgol. Urb. 3, 3-11, 131: Demonstratio exceptionis ex puncto, quo maxima perfecta est: ⋅. eqs. LmLGeorg. Ans. 3, 177. al. LmLAnon. Couss. XII 3, 20. al. LmLAnon. Monac. 2, 88. al. LmLAnon. Mell. 8, 3. al. LmLPaul. Paulir. 7, 2, 3 p. 68: <M>odi perfecti signa sunt signa tria; quorum ... secundum, si punctus ponitur in proximo post pausam brevis, id est tractus pertractus per integrum spacium attingens duas lineas cum puncto. LmLFr. Gafur. extr. 10, 7, 16: Imperfectum est duplex, scilicet mediatum et immediatum. Mediatum, ut longa per semibrevem, brevis per minimam et generaliter omne totum per tertiam sui partem, et eius signum perfectionis est punctus additus sursum et per angulos vel latera notule proportionatur procedendo. al. LmLGuil. mon. 2 p. 18. LmLGuill. Pod. 7, 14. al. LmLFr. Gafur. pract. 2, 12. LmLMens. Nota quod 2, 7: Nunc est dare unum dubium alicui, quare post maximam perfectam vel post longam vel tempus sive prolationem perfectam ponitur punctus. Respondeo: dicendum est, quod ille punctus sic positus stat ibi ad significandum perfectionem maximae sive longae vel temporis aut prolationis, quia non est ultra dare punctum rei perfectae ita, quod ille punctus stat solum significative. al. b zur Abteilung von Mensureinheiten — for separating mensural units [s.XIII-XIV] LmLMens. Notularum p. 83: Tunc vero ultima brevis altera brevis dicitur et valet 2 tempora, nisi inter praedictas breves ponatur parvus punctus dividens modum; tunc ambae sunt rectae breves. LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 41a: Modus perfectus est, ... quando tres note sunt coniuncte et quadrate et ultima habet punctum; ... vel quando punctus ponitur inter duas breves vel inter brevem et longam. ... Tempus perfectum est, quando brevis valet tres semibreves, ... quando punctus inter duas semibreves ponitur, seu inter brevem et semibrevem. ... Prolatio maior est, quando semibrevis valet tres minimas, ... vel quando punctus ponitur inter duas minimas; ... Prolatio minor est, quando semibrevis valet duas minimas, ... vel quando semibrevis habet punctum retro se, et post punctum minima debet sequi. al. LmLAnon. Michels 1, 7: Item omnis punctus significat divisionem modi, licet in eodem gradu et alio non. Sed omnis divisio modi praesupponit perfectionem, ergo omnis punctus significat perfectionem praecedere. LmLMens. Omnis nota in I 3, 8: Semibreves aliquando due vel tres, aliquando quatuor ponuntur pro uno tempore et distinguntur per punctum (sim. Mens. Omnis nota in II p. 166). al. LmLTrad. Phil. I f. 62rG, 41. al. LmLAnon. Paris. I 4, 8. al. LmLAnon. Paris. II 7, 10: In veteri autem arte omnes semibreves, quae ponuntur inter duas quadratas vel inter punctum et quadratum vel inter duo puncta, ponuntur pro uno tempore. al. LmLIoh. Mur. not. 2, 9, 7. al. LmLPs.-Mur. arg. p. 106a. al. LmLIoh. Mur. comp. 11, 12. LmLRob. Handlo p. 106, 17: Si inter semibreves divisas semibreves quatuor divise inveniantur, et punctus post eas sequatur, tunc unius brevis valorem habebunt. al. LmLIac. Leod. spec. 7, 46, 21. al. LmLIoh. Mur. lib. 4, 4: quandocumque inter duas longas de modo perfecto vel [] pausas longarum vel inter punctum et longam inveniuntur due breves sine puncto in medio, secunda alteratur, idest valet duas breves; similiter quando inveniuntur due semibreves inter duas breves de tempore perfecto vel inter punctum et brevem vel inter pausas brevium, secunda alteratur, idest valet duas semibreves; idem est de duabus minimis. LmLIoh. Mur. lib. 5, 5: si punctus ponatur inter duas breves, dividit modum. al. LmLPs.-Mur. motet. p. 85b. al. LmLQuat. princ. 4, 1, 35. LmLGoscalc. 2, 2 p. 124, 7: Sciendum tamen est, quod aliqui cantores volentes figurare 4 minimas pro tribus figurant eas rubei coloris vel vacuas aut inter duos punctos. De quibus tamen punctis sic non est utendum, quia eadem racione possem ponere plures vel pauciores. LmLGoscalc. 3, 4 p. 164, 26: punctus inter duas breves positus impedit, ne secunda possit alterari; virgula tamen aut tale aliud signum non habet huiusmodi potestatem. al. LmLPs.-Theodon. 2a p. 42. al. LmLIoh. Vetul. 52, 19. al. LmLIoh. Pipudi p. 42. al. LmLSemibr. caud. p. 71. al. LmLAnon. Couss. V p. 154, 13. al. LmLAnon. Vratisl. p. 340b. al. LmLMens. Circa artem p. 519, 13: quandocumque punctus in modo perfecto ponitur inter duas longas, sive fuerint longe duplices sive simplices, tunc una dividitur ab alia. Exemplum primi: ⋅. Exemplum secundi: ⋅. Sic ecciam in tempore perfecto, quando punctus mediat inter duas breves vel inter valorem et brevem. Exemplum: ⋅⋅. Eciam quando punctus mediat inter pausas duarum brevium. Exemplum ⋅. al. [s.XV] LmLProsd. exp. 54, 3-49. al. LmLProsd. mens. p. 214a. al. LmLProsd. ital. I p. 230a: Et per hoc ille cantus de modo maximarum perfecto dicitur, in quo omnes maxime perfecte sunt, et inter quelibet duo puncta immediata talem modum maximarum dividentia vel ipsis punctis conformia clauditur valor maxime perfecte. Ille vero cantus de modo maximarum imperfecto dicitur, cuius omnes maxime sunt imperfecte, et in quo inter quelibet duo puncta immediata vel sibi conformia talem modum maximarum dividentia clauditur valor maxime imperfecte (sim. LmLProsd. ital. II p. 39). LmLProsd. ital. I p. 231a: Unde ille cantus est quaternarius, in quo omnes breves sunt perfecte quatuor minimas valentes, et inter quelibet duo puncta immediata vel sibi conformia tale tempus dividentia clauditur valor quatuor minimarum (sim. LmLProsd. ital. II p. 41). LmLProsd. ital. I p. 233a: Nec increpandus est Italicus de tali multitudine punctorum, cum talia necessaria sint ad maiorem artis claritatem, quare non posita sunt sine necessitate (sim. LmLProsd. ital. II p. 46). LmLUgol. Urb. 3, 3-11, 29: Demonstratio exceptionis ex puncto, quo a mediis imperficiuntur extrema in maiori modo perfecto: ⋅. eqs. LmLTact. Opusculum 126: In descendentibus in principio quandoque ponuntur notule alique extra tempus et penes eas (ms.: peneas, ed.: pene eas) ponitur punctus. LmLGeorg. Ans. 3, 177. al. LmLAnon. Couss. XII 8, 9. al. LmLAnon. Monac. 3, 29. al. LmLAnon. Mell. 8, 7. al. LmLFr. Gafur. extr. 11, 12, 10. al. LmLGuill. Pod. 7, 12. LmLFr. Gafur. pract. 2, 12. LmLMens. Nota quod 2, 5: quando post minimam invenitur punctus, stat ibi per divisionem. c zur Verlängerung von Notenwerten — for the lengthening of note values [s.XIV] LmLMarch. pom. 25, 21: Et idem dicimus, si pluribus brevibus addunt (sc. quidam) puncta dicentes eas fieri alteras breves. al. [s.XV] LmLGeorg. Ans. 3, 205: Note vero alie composite non ligate plures sunt numero et diverse et a cantoribus diversis sub mensuris posite secundum earum diversitates, sed etiam confuse, fortassis vero posite pro eorum arbitrio magis quam arte. Est itaque semibrevis figura, cum nigra fuerit, plena et ex dextris punctata puncto, qui perfectionis est, suam retinens perfectam mensuram, ubi fortassis non punctata situ et ordine deperderet, aquirens tertiam sue mensure, minime videlicet unius: est ergo minimarum quattuor mensuram tenens: ⋅. Est semibrevis albarum figura composita [] ultima, siquidem additum ex dextro punctum adiungere illi, cauda ad inferius producta, et hec quinque minimarum mensuram tenet ⋅. d über, unter und vor der Note zur Anzeige der Dreiteiligkeit eines Notenwertes und der Imperfizierung kleinerer Notenwerte — over, under, and before the note as an indication of the threefold division of a note value and the imperfection of smaller note values (cf. LmLMichels, Musiktraktate p. 103) [s.XIV] LmLIoh. Mur. not. 2, 10, 33: Novis autem supervenientibus novitatibus est utendum. Ideo si placet musicis, simus in hoc concordes, quod punctus, quem signum perfectionis concedimus ut antiqui, non dextrorsum, sed sursum, id est in parte superiori perficiendae notulae situetur ad significandum perfectionis sequentis generis datum genus, deorsum vero tertii generis a dato, et ante, si ulterius sit processus. LmLIoh. Mur. comp. 11, 10: Duplex est imperfectum: immediatum et mediatum. Immediatum, ut longa per brevem, brevis per semibrevem et generaliter omne totum per tertiam sui partem, et eius signum perfectionis est punctus additus dextrorsum. Mediatum est, ut longa per semibrevem, brevis per minimam et generaliter omne totum per tertiam tertiae sui partis partem, cuius signum perfectionis est punctus additus sursum et sic per angulos vel latera notulae proportionaliter procedendo (inde LmLFr. Gafur. extr. 10, 7, 16). e zur Unterscheidung von Pausenzeichen — for differentiation of symbols for rests [s.XIV] LmLPetr. Dion. 10 p. 157: Ideo Phillipotus secundum gradus quinque, quos ponit, sic pausat ut hic: (sequitur exemplum) In hac descriptione primus <gradus> designatur per circulum. In secunda <descriptione> per punctum in superiori parte pausae positum. In tertia ponuntur pausae cum signo ad modum antiquorum, qui sic descripserunt et de illo modo perfectissime tractaverunt. In quarta vero sive in quarto gradu ponuntur pausae cum puncto posito circa lineae vel pausae medium. In quinto vero ponitur punctus in inferiori parte pausae. LmLPetr. Dion. 10 p. 159: Pausae minimae punctum addidi vel quodcumque aliud signum, si melius habeatur, quod quidem punctum superius vel inferius potest poni. f über der Note mit unklarer Bedeutung — above the note with ambiguous meaning [s.XV] LmLThom. Wals. 15, 7: Nota quod punctus supra nihil significat perfectionis, sed quod nichil ab illa descendit (cum exemplo). LmLThom. Wals. 15, 10: Alia regula: punctus supra notam positus denotat, quod nihil descendit ab ultima specie illius, ut, si longa sit, nil descendit de ultima brevi (ms.; ed.: breve) et sic de singulis. Et quaelibet talis nota est imperfecta. g zur Anzeige einer Semiminima-Pause — for indication of a semiminim rest [s.XV] LmLGeorg. Ans. 3, 240: Sunt cantores, qui figurant pausas omnes intervallo duarum linearum unico: longe quidem duplicis virgulis equidistantibus sex; longe vero tribus; brevis unica; semibrevis virgula a superiori tracta linea, sed tamen ad medium intervallum attingentem; minime vero contra trahitur virgula ab inferiori linea medium adusque proveniens intervallum; at semiminime pausa puncto solo super inferiori linea disposito. E als Notenzeichen (alternativ zur Mensuralnotation) — as a notational symbol (alternative to mensural notation) [s.XV] LmLFr. Gafur. extr. 12, 14, 9: De figuratione autem cantus iam supra in undecimo tractatu per totum distinxi, sed quia aliqui puncti sunt, qui etiam ponuntur pro notulis, quos supra non figuravi, ideo ibi inferam; et quia multimode cantus et notule figurantur, prout verus musicus scit et intelligit, ego causa brevitatis pretermittam etc. Figura de punctis ut hic: . Punctus simplex valet semibrevem, duplex vero brevem, et omnes reliqui puncti et notule non usitate tantum [] valent quantum verus praticus et doctus musicus vult et intelligit. F zur Anzeige eines aufsteigenden Intervallschritts — for indication of an ascending intervallic step [s.XV] LmLFr. Gafur. pract. 2, 2: Arsim autem intelligebant (sc. Graeci) apposito unicuiquae figurae puncto hoc modo: --⋅ ⋅ ⋅. Thesim vero unaquaequae sine puncto notula declarabat. V Zäsur — caesura 1 für die Flexa (Binnenzäsur) der Psalmtöne — for the flex (intermediate caesura) of a psalm tone [s.XII] LmLGuido Aug. 25: quod initium, quod punctum, quod metrum, quod „seculorum“ habeat psalmus uniuscuiusque modi. LmLGuido Aug. 590. LmLGuido Aug. 594: Ut autem de punctis breviter dicamus, quicunque modus sub iniciali sui „seculorum“ habet semitonium, semiditoni, qui vero tonum, toni dispositione punctatur. LmLGuido Aug. 736. LmLAnon. Cist. III 8: Metrum et finem versus simul intonemus et simul dimittamus. Punctum nullus teneat, sed cito dimittat. Post metrum bonam pausam faciamus. Nullus ante alios incipire et nimis currere presumat, aut post alios nimium trahere vel punctum tenere. [s.XIII] LmLInst. patr. 10: Ammonemus itaque, ut una aspiratione sive uno anhelitu usque ad punctum rithmice vel metrice psallamus: post medium metrum modica modulatione peracta pausam bonam et conpetentem faciamus. LmLInst. patr. 12: semper in psalmodia punctus et pausa teneantur. al. LmLTon. Franc. p. 146b: Nota, quod in diebus ferialibus, quando autem incipit sicut psalmis (ms. in psalmis?), vel est principium psalmi, non debes eum reincipere psalmum vel canticum prosequi, sicut venit, excepto, quod, quando antiphona (ms.; ed.: anima) incipit et non sunt sillabe in punctum, tunc debes incipere canticum a capite, quod a toto aliter dici non potest. (?) [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 71, 6: in psalmodia, in qua communiter ultimae debent esse subitaneae et sine protractione tam in circumflexionibus quam in punctis elevatis, quasi etiam in versuum psalmorum finalibus terminationibus. (?) 2 generell — general [s.XIII] LmLInst. patr. 19: Dum ymnos vel responsoria sive antiphonas seu „alleluia“, „Kyrie eleison“, „Sanctus“ an „Agnus Dei“, quecumque pulchra, suavia ac dulcia et iocunde sonant, in hiis punctum bene discernendo notulas decantemus et in clausulis pausam faciendo. LmLInst. patr. 24: Festivis namque diebus in omni cantu punctum et pausam non omittamus. LmLInst. patr. 25: Si duo simul cantent, sillabas et pausam ad punctum equaliter incipiant et finiant. al. [s.XV] LmLTrad. Holl. I 2, 6, 2: Nunc modulare tonos versus velisque iugare, / principium, punctus, finis et thesis, arsis enarrant. LmLLad. Zalk. B 6: Ad cognoscendum vero, pro quo „euouae“, id est sub qua differentia quilibet cantus regularis comprehenditur, quatuor sunt consideranda: Primum est principium, secundum est finis, tertium est punctus, quartum est arsis et thesis. ... nota hos versus Iohannis Hollandrini: Principium, punctus, (glo.: id est distinctio; ‚punctus‘, unde sicut a grammaticis tria genera punctorum in prosa assignantur, scilicet coma, colon, periodus, sic similiter in musica ponuntur tria puncta sive distinctiones sub aliis licet nominibus, scilicet dyastema, systema et theleusis ...) finis, thesis arsisque (inde LmLTrad. Holl. V 4, 27). VI Abschnitt (einer Komposition) — segment (of a composition) [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. 13, 9: Organum autem <cum alio> dicitur, quidquid profertur per <aliquam> rectam mensuram, ut dictum est superius. Et eius aequipollentia tantum se tenet in unisono usque ad finem alicuius puncti, ut secum convenit secundum aliquam concordantiam. LmLAnon. Emmeram. 5 p. 276, 16: Punctus, prout hic sumitur, est illud, ubi fit multitudo [] actuum alicui punctorum termino singulariter attributa. Nota tamen, quod vox, figura, sonus, punctus, actus idem sunt; in hoc tamen differunt, quod figura et punctus saepius pluralitatem repraesentant, alia vero non. LmLAnon. Emmeram. 5 p. 278, 4: punctus (glo.: subaudi (ed.: sive) illius copulae) in se multos tenet actus. al. LmLAnon. Couss. IV p. 56, 17: Et hoc plane patet in „Alleluia Posui adiutorium“ in loco post primam longam pausationem, et quidam dicerent: post primam clausulam notarum, quod alii nominant proprie loquendo secundum operatores instrumentorum punctum, et dicerent tunc: post primum punctum plenius patet, aliter: ut patet in secundo puncto eiusdem „Alleluia“ etc. LmLAnon. Couss. IV p. 61, 2: si fuerit tractus secundum longitudinem latitudinis omnium spatiorum, talis tractus finis clausulae vel puncti dicitur. LmLAnon. Couss. IV p. 82, 14: Tertium volumen est de conductis triplicibus caudas habentibus sicut „Salvatoris hodie“ et „Relegentur ab area“ et similia, in quibus continentur puncta finalia organi in fine versuum et in quibusdam non, quos bonus organista perfecte scire tenetur. al. LmLIoh. Groch. 143: Partes autem ductiae et stantipedis puncta communiter dicuntur. Punctus autem est ordinata aggregatio concordantiarum harmoniam facientium ascendendo et descendendo, duas habens partes in principio similes, in fine differentes, quae clausum et apertum communiter appellantur. al. cf. LmLSachs K.-J., Contrapunctus p. 11 sqq. VII Zeiteinheit zur Bestimmung mensuraler Notenwerte — temporal unit for the designation of mensural note values [s.XIV] LmLIoh. Vetul. 5, 2: De hora nascuntur puncta quattuor. Punctus habet momenta decem. Momentum habet uncias duodecim. Uncia habet atomos 54. Et est notandum, quod ab ista uncia musicus accipit tempus rectum et perfectum, tamen neque maius neque minus, sed mediocriter, quod principaliter consistit in forma quadrangulari. LmLIoh. Vetul. 27, 4: Naturalis prolatio est, quam habet nota ex se. Voluntaria consistit in voluntate cantoris, quod esse non debet, quia habent ipsas prolationes reductas per punctos et atomos, conditiones vero praedictarum tam largarum, longarum, brevium, semibrevium et minimarum, tam perfectarum, imperfectarum, semiperfectarum quam semiimperfectarum. LmLIoh. Vetul. 42, 19: Potest etiam praefatum tempus 9 maioris prolationis dividi per 3 numerum, et tunc quilibet numerus semibrevis maior maioris prolationis vocatur, et quaelibet praedictarum maiorum, ut dictum est supra, potest dividi per binarium numerum et per 3^m, prout per punctos atomorum divisiones aut reductiones eorum ostendemus. LmLIoh. Vetul. 45, 2: Primo incipiendum est a nota brevi, quae primo prolata fuit ad mensuram temporis perfecti, non maioris neque minimi, sed minoris seu medii reducti et divisi per punctos, momenta, uncias et atomos, quod tempus potest dividi usque ad atomum et reduci usque ad largam. al.