lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

mâza

nur ahd. · 3 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
3 in 3 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
20
Verweise raus
5

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

mâza st. (sw.?) f.

Bd. 6, Sp. 321
mâza
st. (sw.?) f., mhd. mâʒe st. f., auch sw., nhd. (älter) masze; mnd. mâte, mnl. mate m.; afries. mēte, mette; an. máti m.; vgl. got. -mēt (in us-). — Graff II,902.
Eindeutig stark: mâz-: dat. sg. -o Nk 400,5 [41,23]; acc. sg. -a Nb 115,26. 280,5. 6 [100,8. 216,19. 20]. Nm 858,31 [343,11 (Hs. F, -a- Hs. N)]; nom. pl. -a Gl 4,54,3 (Sal. a1, 3 Hss.; alle -a-). 140,8 (Sal. c; -a-). 5,24,8 (-a-); acc. pl. -a Nm 857,19 [341,8 (Hss. NF)]; mazza: acc. sg. 852,29. 858,31 (dazu S. CLXXXXI,15) [335,29. 343,11 (Hs. L)]; nom. pl. Gl 4,54,2 (Sal. a1, 2 Hss.); acc. pl. Nm 857,19 (dazu S. CLXXXIX,21) [341,8 (Hs. L)]; massa: nom. pl. Gl 4,54,2 (Sal. a1, Ink. 15. Jh.; zu -ss- für zz vgl. Weinhold, Mhd. Gr. § 204).
Nicht eindeutig: maz-: nom. sg. -a Nc 714,6 [30,21] (-â-). Nm 858,24 [343,6 Anm. (Hss. LN)]; -e Gl 3,121,11 (SH A, Nachtrag); gen. pl. -ôn Nc 776,14 [93,9] (-â-); dat. pl. -ôn 12 [8] (-â-); -en Npw 118 De ps. gr. 3; masze: nom. sg. Gl 2,720,14 (Berl. Ms. lat. 4° 215, 10. oder 11. Jh.; zu -szfür zz vgl. Franck, Afrk. Gr.2 § 99,1). 1) räumliche Ausdehnung, Größe: ter ring habet sinen gang umbe . unde sina maza . unde sina uuiti . der stupf nehabet micheli neheina . pe diu ist er âne maza . unde âne partes Nb 280,5. 6 [216,19. 20]. also darana skinet . taz siu (corpora) an drin mazon gestant . ih meino in lengi . unde in breiti . unde in hohi nam longitudine . latitudine . profunditateque censentur Nc 776,12 [93,8]. an dero mazon iogelichero . sint zuei frontes. In longitudine ante et retro . in latitudine dextra et sinistra . in profunditate sursum et deorsum [vgl. ex quibus (sc. longitudine, latitudine, altitudine) sex frontes .i. superficies colliguntur. Longitudine enim continetur ante et retro . latitudine dextrum et sinistrum . altitudine sursum et deorsum, Rem.] 14 [93,9]. nebedrieze dih ouh iro (der Pfeifen von Musikinstrumenten) maza zelirnenne . Mache dia eristun so langa . so darfore gesaget ist . ube du uuellest . unde so uuita du uuellest [vgl. primam fistulam quam longam latamve libuerit facies; eius latitudinis omnes fiant, Primam I] Nm 857,19 [341,8]; ferner: 858,24. 31 [343,6 Anm. 343,11]; — übertr. auf geistige Prozesse: maza [sunt enim quidam gradus certaeque progressionum] dimensiones [, quibus ascendi progredique possit, Boeth., De Arithm. 1,1 p. 1081] Gl 5,24,8. 2) Quantität: a) von Silben: taz oratio quantitas ist . daz skinet an dero mazo dero syllabarum . dia man lange heizet unde churze . s. uuanda lang unde churz quantitates sint quia et quantitas est oratio . manifestum est. Mensuratur syllaba brevis et longa Nk 400,5 [41,23]; b) Mengenmaß (?): maze metrum inde metreta Gl 3,121,11 (im Abschn. De mensuris, vgl. Is., Et. XVI,26,9). 3) Maßeinteilung, Abmessung (zur Best. von Tönen u. Zahlen), (Maß-)Verhältnis: doh tie Mercurio ze dieneste gagene iltin . doh liufen sie (die Musen) samoso gemezenen stepfen . also ouh an iro niumon guissiu maza ist quae licet in Maiugenae officium properare viderentur ratis tamen incessibus movebantur [vgl. tinnitibus doctae modulationis, Rem.] Nc 714,6 [30,21]. suslicha mazza habet daz regulare monochordum in diatonico genere . uuiolich si uuesen sule in chromatico unde in armonico genere . daz lierne in musica Boetii [vgl. monochordi regularis partitio in genere diatonico. Sed iam tempus est, ad regularis monochordi divisionem venire, Boeth., mus.] Nm 852,29 [335,29]. unsera forderen uuanent daz die selben salmen haben an ira zala geistlicha piceichinunga ... diu (die Zahl 15) ist uzzir zuelifen unde drin, odir uzzir cehenen unde fimfen, odir uzir niunen unde sehsin, odar uzer ahten unde sibinen: an disen fimf mazen ist folliu zierda des heiligen geistis Npw 118 De ps. gr. 3 (Np Cant. grad. 545,13 vnde ist si (die Zahl 15) an disen septem modis des heiligen geistes zieredon fol); — nihheina mâza habên keine Vergleichsmöglichkeit, kein Maßverhältnis haben: tiu etelih ende habent . tiu mugen eteuuio gemezen uuerden ze einanderen . siu nehabent aber neheina maza ze dien . diu âne ende sint poterit etenim esse finitis quaedam ad se invicem collatio . infiniti vero atque finiti . nulla umquam Nb 115,26 [100,8]. 4) Grenze: masze [me tamen urit amor: quis enim] modus (vgl. cum iam calor sit solis exhaustus, Serv.) [adsit amori? Verg., E. II,68] Gl 2,720,14 (zum Lat. vgl. Thes. VIII,1262,28). 5) Glossenwort: mazza dimensiones Gl 4,54,2 (1 Hs. mâʒ mhd.).
Komp. eban-, kouf-, uuidarmâza, winkelmâte mnd.; Abl. mâzôn, mâzlîh; vgl. gimâzi, -mâzen.
Vgl. unmâzî.
4558 Zeichen · 182 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    mâzast. (sw.?) f.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +2 Parallelbelege

    mâza st. ( sw.? ) f. , mhd. mâʒe st. f., auch sw., nhd. ( älter ) masze; mnd. mâte, mnl. mate m. ; afries. mēte, mette; …

Verweisungsnetz

22 Knoten, 22 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 3 Kompositum 19

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit maza

28 Bildungen · 28 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen

maza‑ als Erstglied (28 von 28)

mazacü

LDWB1

mazacü [mạ·za·cü] m.inv. ‹pop› Frack m. ( → frach). ▬ se vistí le mazacü den Frack anziehen.

mazada

LDWB1

maz·ada

mazada [ma·zạ·da] f. (-des) 1 Schlag m . 2 (desdrüta) Kahlschlag m. 3 (massacher) Massenmord m. , Gemetzel n ., Blutbad n . ◆ na mazada te p…

MAZADÂN

BMZ

maza·dan

MAZADÂN nom. propr. vater des Lazalieʒ und Brickus, Parz. 56. 400. 455. 585.

Mazade

Meyers

maz·ade

Mazade (spr. -sād'), Charles de , franz. Publizist, geb. 19. März 1820 in Castel Sarrazin (Tarn-et-Garonne), gest. 27. April 1893 in Paris, …

Mazadān

KöblerMhd

Mazadān , M.=PN nhd. Mazadan Q.: JTit, Parz (1200-1210) E.: Herkunft ungeklärt? W.: nhd. DW- L.: Benecke/Müller/Zarncke II/1, 90b (Mazadân)

Mazaka

Meyers

Mazaka , Stadt, s. Cäsarea 1).

mazalderboum

AWB

mazalderboum Gl 3,41,12/13 s. mazzaltarboum.

maʒalter

Lexer

maz·alter

maʒal-ter m. BMZ BMZ massholder, eine ahornart. maʒalter, masalter, maʒolter, mas-, masshoter: acer Dfg. 8 c , n. gl. 6 a . — s. tër u. Weig…

maʒalterboum

Lexer

mazalter·boum

maʒalter-boum stm. dasselbe. massolter-, massholterboum Dief. n. gl. 6 a . massolderbaum Gr.w. 5,616.

maʒalterîn

Lexer

maʒalterîn adj. BMZ von massholder. ein masseltürnîn stang Gr.w. 1,239.

mazalterīn

KöblerMhd

mazalterīn , Adj. nhd. vom Maßholder stammend Q.: BairFärb (14. Jh.), WeistGr (14. Jh.) E.: s. mazalter W.: nhd. DW- L.: LexerHW 1, 2064 (ma…

Mazamahirsch

Meyers

Mazamahirsch ( Axis ), s. Hirsch , S. 366.

mazamënt

LDWB1

maza·ment

mazamënt [ma·za·mënt] m. (-nc) 1 Klopferei f., anhaltendes Krachen, fortdauerndes Klopfen 2 (massacher) Gemetzel n., Blutbad n ., Massaker n…

Mazamet

Meyers

maza·met

Mazamet (spr. -samä), Stadt im franz. Depart. Tarn, Arrond. Castres, 230 m ü. M., nordwestlich von der Montagne Noire (1210 m), an der Arnet…

Mazapil

Meyers

maza·pil

Mazapil , Distriktshauptstadt im mexikan. Staat Zacatecas, 2500 m ü. M., in wasserarmer Gegend, mit Gold-, Silber- und Kupfergruben und (196…

mazaporta

LDWB1

maza·porta

mazaporta [mạ·za·pọ̄r·ta] m.inv. Klopfer m ., Türklopfer m. → bataporta.

mazaria

LDWB1

maza·ria

mazaria [ma·za·rī·a] f. (-ies) Schlachthof m.

Mazarin

Herder

maza·rin

Mazarin , eigentlich Mazarini , 1602 in den Abruzzen geb., wurde Richelieu bei Unterhandlungen bekannt, von diesem 1639 in franz. Dienste ge…

Mazarrón

Meyers

Mazarrón (früher Almazarron ), Stadt in der span. Provinz Murcia, Bezirk Totana, mit Eisen- und Bleibergbau und (1900) 23,284 Einw. Eine Eis…

Mazas, Jacques Féreól

Meyers

Mazas, Jacques Féreól , Violinspieler, geb. 23. Sept. 1782 in Béziers, gest. 1849, entwickelte sich zu einem ausgezeichneten Violinisten, wa…

Mazatenango

Meyers

Mazatenango , Stadt im mittelamerikan. Staat Guatemala, am Fuß des pazifischen Abfalls der Kordillere, am Fluß Tualate, mit Champerico durch…

Mazatlan

Meyers

Mazatlan , Stadt im mexikan. Staat Sinaloa, am Eingang des Golfs von Kalifornien, unter 23°11' nördl. Br., auf einer Halbinsel an einem seic…