Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
gihellan st. v.
st. v., mhd. gehellen. — Graff IV,855 f.
Praes.: ke-hell-: 3. pl. conj. -en gl 2,36,15; gi-: 3. pl. -ant 303,43 (M); -ent 76,1. 124,68 (M, 4 Hss.). 187,61 (M, 4 Hss.); part. nom. sg. m. -anter 135,4 (M, -); -enter 3 (M, 4 Hss., 1 -); dat. pl. -anten 1,789,3 (M, 4 Hss.); -antin 4 (M); -enten 5 (M); -intin ebda. (M); ge-: 3. pl. -ent Nb 137,18 [148,24]. Ni 570,5. 574,1 [85,26. 90,14]. NpNpw 118 A, 3; 3. sg. conj. -e Gl 2,238,53. Nb 291,27 [316,6]. Ni 574,7 [90,20]; inf. -en Nc 705,20 [26,12]; part. dat. pl. -entin Gl 1,789,6 (M); gi-heillant: 3. pl. 2,173,37 (clm 6277, 9. Jh.; evtl. doch verschr., vgl. gl. Hs. hellanto 172,78).
ke-hill-: 3. sg. -it Gl 4,314,9; -et Ni 577,11 [94,14]; gi-: dass. -it Gl 1,306,73 (M). 2,126,8 (M, 5 Hss.); -et Npw 118 P, 119; ge-: dass. -et Nb 257,4. 302,22 [277,16. 329,16]. Nc 781,28 [134,13]. Ni 574,9 (2). 577,10 [90,22 (2). 94,13]. Np 84,11. 118 P, 119. 118 Cant. grad. (547,9).
Fraglich: ge-hilt: 3. sg. (?) Gl 2,39,11 (Schlettst., 12. Jh., s. u. 3).
Verschrieben: gnullet: 3. sg. (?) Gl 2,126,8 (M); vielleicht auch: gi-hellinte: part. dat. pl. (?) Gl 1,789,7 (M, 2 Hss., die anderen Hss. -en; fehlt Nasalstrich, oder als acc. pl. m. gedacht?).
Praet.: gi-hal: 3. sg. Gl 2,657,17.
gi-hull-: 3. pl. -un Gl 2,120,3 (M, 4 Hss.); -on 4 (M); ge-: dass. -un 31,1; -on Tiefenbach, Aratorgl. S. 25,12; -en Nc 705,7 [25,20].
cạ.. Beitr. 52,160,18 s. gi-hengen. 1) Töne von sich geben, zusammenklingen: die oberosten uuipfela ... die sungen chleinost ... aber die mittina dero boumo . die gehullen an iro fuoginon after disen guissen gerertedon at media . s. arborum . per annexa . i. coniuncta sibi spacia concinebant Nc 705,7 [25,20]; ferner 20 [26,12] (convenire). 2) übertr.: harmonieren, zusammenstimmen, in Einklang stehen, übereinstimmen mit, entsprechen, passen zu (von Personen, Sachen oder Abstraktem): tarana mag man samfto chiesen . uuio starh tiu natura si . tanne so missehelle uuisa . an demo uzlaze gehellent . tes kuotes . tara sie ilent? variae ... sententiae ... tamen consentiunt in diligendo fine boni Nb 137,18 [148,24] (s. u. Gl 2,76,1). taz ist nu des sia lustet . taz iro zueio (Philologia u. Mercurius) namon zala so gehillet ergo praedictorum nominum numerus concinebat [vgl. conveniebat, Rem.] Nc 781,28 [134,13]; ferner NpNpw 118 A,3; — mit Dat.: so gelichen . daz trucchenez nazemo . unde chalt heizemo gehelle ut vicibus cedant humida siccis . et iungant fidem frigora flammis Nb 291,27 [316,6]. zuiuel mag ouh sin ube possibile gehelle necessario. Ube possibile imo negehillet . so gehillet imo aber sin lougen . non possibile esse dubitabit autem aliquis . si illud quod necessarium est possibile esse sequitur. Nam si non sequitur . contradictio sequitur non possibile esse [vgl. si id quod est possibile esse consentiat ei propositioni quae est necessarium esse ... non consentire ei ... consentiet ..., Boeth., Comm. I] Ni 574,7. 9 [90,20. 22], ähnl. 570,5 (sequi). 574,1. 577,10. 11 (consentire, Boeth., Comm.) [85,26. 90,14. 94,13. 14], zu den Ni-Belegen vgl. Kelle, Philos. Kunstausdrücke S. 46. vuieo gehillet danne demo . daz der apostolus chit NpNpw 118 P, 119. daz noctibus dissis iungistin cantici gehillet demo cedar des eristin Np 118 Cant. grad. (547,9); ferner: Nb 257,4 (convenire). 302,22 [277,16. 329,16]. Np 84,11; — Glossen: gihillit respondebit [-que mihi cras iustitia mea, Gen. 30,33] Gl 1,306,73. ni gihellanten [in quo admirantur] non concurrentibus [vobis in eandem luxuriae confusionem, 1. Pet. 4,4] 789,3. gehullun [reserare opus est, quo nomine multi sectarum] coiere [greges, Ar. II,491] 2,31,1. Tiefenbach, Aratorgl. S. 25,12 (cogere korr. zu coiere). kehellen [cum millia vulgi] conveniant [sub mente pari, numerique frequentis sint animi velut unus homo, Ar. I,387] Gl 2,36,15. gihellent [cum licet variae dissidentesque sententiae tamen in diligendo boni fine] consentiunt [Boeth., Cons. 3,2 p. 54,75/76] 76,1. gihullen [si omnia cum animo vestro] convenerunt [Conc. Afr. LVI] 120,3. gihellent [de his et divinarum legum manifesta est disciplina, et beatae recordationis viri Siricii episcopi monita evidentia] commearunt [Decr. Inn. XXI] 124,68. gihillit [iam prudentiae erit tuae ... hanc ipsam rem in synodo religiosissima retractare, ut si nihil dispositioni nostrae] resultat [, nobis ... rescribas, ebda. XL] 126,8. gihellenter [nam et apostolus concinens [salvatori nostro ita loquitur, Decr. Anast. VI] 135,3. giheillant [quia quo sibi in malitia] congruunt [, eo se robustius bonorum afflictionibus illidunt, Greg., Cura 3,23 p. 71] 173,37. gihellent [multa membra uno in corpore: quae per officium quidem diversa sunt, sed eo quo sibi vicissim] congruunt [, unum fiunt, Greg., Cura 3,10 p. 46] 187,61. gehelle [ori auditus aurium serviat, et ad usum suum auribus oris lingua] concurrat [ebda.] 238,53. gihellant [distinctè namque conversationes hominum, singulorum agminum ordinibus] congruunt [Greg., Hom. II,34 p. 1606] 303,43. gihal [in nemus umbriferum, coniunx ubi pristinus illi] respondet [curis aequatque Sychaeus amorem, Verg., A. VI,474] 657,17. kehillit innuit (Hs. concinnit, dazu Randgl. congruit) [etiam studium sanctorum, Beda in Matth. 24,28 p. 103] 4,314,9. 3) Kaum hierher: aspirat gehilt fauet Gl 2,39,11 (ohne Textzuordnung, vgl. Steinm. z. St.; verschrieben aus gehilfit? helfan übers. sowohl aspirare wie favere).
Abl. gihellanto; vgl. gihellanlîhhî.