lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

folleist

nur ahd. · 3 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
7 in 3 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
28
Verweise raus
25

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

folleist st. f.

Bd. 3, Sp. 1057
folleist, fulleist
st. f., mhd. volleist, -leiste st. m. f., nhd. volleist m. f.; mnd. vullêist m. f., selten n., mnl. volleest m. f.; ae. fullǽst, -lést, fylst (m. f. n.?). — Graff II,253 f.
folleist: nom. sg. Gl 2,414,42. 474,39. 655,25. 3,253, 48 (SH a 2). 4,156, 26 (Sal. c). 161,44 (Sal. c); acc. sg. 1,379,23 (M, 6 Hss.). 2,431,18 (2 Hss.). 477,15. 659,59 (-est). 669,71. Npgl 59,13; uolleist: nom. sg. Gl 2,172,22 (clm 6277, 9. Jh.). 601,9 (M, v-). 3,253,48 (SH a 2). 4,29,59 (Sal. a 1, v-). 64 (Sal. a 1, v-). 88,53 (Sal. a 1, 2 Hss., davon 1 Hs. v-). 129,9 (Sal. c, v-). 166,22 (v-); gen. sg. -]i 1,701,48 (M, 4 Hss.); acc. sg. -] 379,25 (M, v-). 2,130,73 (M, 4 Hss., davon 2 Hss. v-). 601,64 (M; lat. pl.). 5,2,29 (M, v-); follaist: dass. 1,379,24 (M, 12. Jh.); vollaist: dass. 26 (M, 12. Jh.); folleiz: nom. sg. 2,641,11 (clm 18 059, 11. Jh.). — follest: acc. sg. Gl 4,262,2 (M). Nb 35,18 [39,24] (lat. pl.); uollesti: gen. sg. Gl 1,701,49 (M, 3 Hss., davon 1 Hs. v-). — follist: nom. sg. Gl 2,206,50 (S. Paul XXV d/82, 9./10. Jh.); dat. sg.? -]i 692,24; acc. sg.? -] 207,32 (S. Paul XXV d/82, 9./10. Jh.; Hs. lat. acc. oder nom. pl.); uolliste: dat. sg. S 90,26 (Sam., 9. Jh.). — follust: nom. sg. Gl 4,26,29 (clm 14 804, 9. Jh.). 129,5 (Sal. c); dat. sg. -]i 2,655,22. S 82,34; uollust: nom. sg. Gl 2, 422,25 (2 Hss., davon 1 Hs. v-). 4,29,60 (Sal. a 1, v-). — uollost: acc. sg. Gl 1,759,8 (clm 14 179, 9. Jh.; lat. pl.). — follast: nom. sg. Gl 2,215,73; dat. sg. -]i 485,38 (Sg 136, 9. Jh.; -a- zweifelhaft, Steinm.; oder acc. sg. eines ja-Stammes? Vgl. folleisti st. n.).
fulleist: acc. sg. S 111,25 (De Heinr.). — fullesti: dat. sg. S 367,4 (Trierer Spruch). — fullust: nom. sg. Gl L 276; [uullust: acc. sg. Wa 70,23 (Merseb. Gl.; lat. pl.).]
Verschrieben: fonleste: dat. sg. Gl 2,238,54 (d. h. folleste, Steinm.); verstümmelt: folla ..: lat. acc. pl. Mayer, Glossen S. 76,7 (clm 6300, 8. Jh.). 1) Hilfe, Unterstützung, Beistand; Dienst: volleist [porrigens quodammodo auxiliantis gratiae] manum [ad eos, Decr. Leon. IX p. 226] Gl 2,130,73. uolleist [ut illorum abundantia vestrae inopiae sit] supplementum [Greg., Cura 3,20 p. 64 = Cor. 8,14] 172,22. 206,50. 215,73. follist [ea quae in exilio positis] subsidium (Hs. subsidia) [praebent, ebda. 3,26 p. 77] 207,32. follasti [nec ad] levamen [pauperum potentes] Prud., Epil. 10] 485,38. volleist [utens] adminiculo (Hs. adminiculum) [adsistentis sibi et adhaerentis daemonicae virtutis, Ruf., Hist. eccl. II,14,5 p. 139] 601,9. folleiz [non tamen ulla magis praesens] fortuna [laborumst, Verg., G. III,452] 641,11. follusti munere [victor amici prima tenet, Verg., A. V,337] 655,22. folleist [hunc mihi da proprium ... laborem, hanc] operam [Verg., A. VII,332] 659,59. follust adiuvamen proventum 4,26,29. 29,59 (1 Hs. nur adiuvamen). adminiculum 64. 129,9. 166,22. adiuvamen 129,5. follust adiutorium [meum a domino, qui salvos facit rectos corde, Ps. 7,11] Gl L 276. [uullust nec animae nec corporis curant solatia exhibere Wa 70, 23.] so gibuozi ihc it mid Kristes fullesti thessemo hrosse S 367,4. kib uns auxilium (folleist) Npgl 59,13, hierher wohl auch: ter folleste [in ipsa igitur corporis] positione [accipimus, quod in actione servemus, Greg., Cura 3,10 p. 46] Gl 2,238,54. 2) Hilfsmittel, Werkzeug, Stütze: uollost keziuc [neque exhibeatis membra vestra] arma [iniquitatis peccato, Rom. 6,13] Gl 1,759,8, hierher wohl auch: folla .. [quia dum requisitione ad poenitentiam vocaretur, ei] adminicula [excusationis adiunxit, Greg., Mor. in Job 4,39 p. 119] Mayer, Glossen S. 76,7. 3) Schutz, insbes. militärischer Schutz, Beistand im Kampf: folleist [quantum] praesidium [Ausonia et quantum tu perdis, Iule! Verg., A. XI,58] Gl 2,667,71. (zi?) follisti [illi me comitem ... pauper] in arma (auxilia) [pater ... misit, Verg., A. II,87] 692,24. folleist praesidium 3,253,48. 4,156,26. praesidium auxilium militis 88,53. subsidium 161,44 (oder zu 1?). uuio solti ih tero ueruuorfenon tieuelo follest forderon nec conveniebat captare me praesidia . vilissimorum spirituum Nb 35,18 [39,24]; wohl persönl.: noh ih noh thero nohhein ... uuidhar Karle imo ce follusti neuuirdhit S 82,34; für militärische Besatzung: uolleist [paratus ... Romanorum] praesidia [ac plebem tyrannidi suae subiugare, Ruf., Hist. eccl. II,21,1] Gl 2,601,64. 4) Gnade, Gunst Gottes: uolleisti [statim ultiones adhibere, magni] beneficii [est indicium, 2. Macc. 6,13] Gl 1,701,48 (1 Hs. folleisti). uollust ist [tantus aeterni] favor est [magistri, Prud., H. p. ieiun. (VIII) 17] 2,422,25. folleist [paullisper huc inlabere Christi] favorem [deferens, Prud., P. Vinc. (V) 566] 431,18. 477,15; Gunst der Menschen: folleist [tutatur] favor [Euryalum lacrimaeque decorae, Verg., A. V,343] 655,25. 5) Segen Gottes: segan folleist [pocula ni prius atque cibos, Christe, tuus] favor [inbuerit, Prud., H. a. cib. (III) 14] Gl 2,414,42. 474,39; das Gesegnete, spez. ein Hochzeitsgeschenk: folleist [da mihi] benedictionem [: Terram ... arentem dedisti mihi, iunge et irriguam, Jos. 15,19] 1,379,23 (1 Hs. folleisti). 4,262,2. 5,2,29. 6) Bestätigung, Gewähr: thes hafon ig guoda fulleist S 111,25. 7) Ergötzung: du hebitos êr finfe dir zi uolliste S 90,26.
Vgl. Wißmann, Postverb. S. 48 ff.
Vgl. folleistâri.
5432 Zeichen · 305 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    folleistst. f.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +6 Parallelbelege

    folleist , fulleist st. f. , mhd. volleist, -leiste st. m. f., nhd. volleist m. f. ; mnd. vullê i st m. f., selten n., m…

Verweisungsnetz

30 Knoten, 40 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 7 Kompositum 23

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit folleist

8 Bildungen · 8 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen

Zerlegung von folleist 2 Komponenten

foll+eist

folleist setzt sich aus 2 eigenständigen Lemmata zusammen. Die Klammerung zeigt die Hierarchie der Komposition; Klick auf einen Bestandteil öffnet seine Etymologie.

folleist‑ als Erstglied (8 von 8)

folleistâra

AWB

folleist·ara

folleistâra sw. f. — Graff II,254. folleistarun ( 2 Hss. ), follestarun ( 3 Hss. ) : acc. sg. Gl 1,557,23. 22 ( M ). Helferin: [ da mihi sed…

folleistâri

AWB

folleist·ari

folleistâri st. m. , mhd. volleister; mnd. vullê i ster, mnl. volleester. — Graff II,254. uolleistar-: nom. sg. -i Gl 2,425,5; acc. pl. -a 1…

folleistârin

AWB

folleist·arin

folleistârin st. f. — Graff II,254. folleisterin, uolleistarin: acc. sg. Gl 1,557,23/24. 24 ( M ). — follestarin: nom. sg. Gl 2,487,68; voll…

folleisten

AWB

fol·leisten

folleisten , vullēstian sw. v. , mhd. nhd. volleisten; as. fullêstian, mnd. vullê i sten, mnl. volleesten; ae. fullǽstan, fylstan. — Graff I…

folleistida

AWB

folleist·ida

folleistida st. f. — Graff II,254. folleisteda: nom. sg. Npgl 103,3. beständige Erfüllung einer Aufgabe ( Sehrt, N.- Glossar S. 56 ‘ Beharrl…

folleistāra

KöblerAhd

folleistāra , sw. F. (n) nhd. Helferin ne. helper (F.) ÜG.: lat. assistrix Gl Q.: Gl (10. Jh.) I.: Lsch. lat. assistrix? E.: s. fol (1), lei…

folleistāri

KöblerAhd

folleistāri , st. M. (ja) nhd. Helfer, Gönner, Förderer, Beförderer, Beschützer, Schutzherr, Schutzheiliger, Vermittler ne. helper, patron Ü…

folleistārin

KöblerAhd

folleistārin , st. F. (jō) nhd. Helferin, Gönnerin ne. helper (F.) ÜG.: lat. assistrix Gl, fautrix Gl Q.: Gl (11. Jh.) I.: Lsch. lat. assist…