Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
falo adj.
adj., mhd. val, nhd. fahl, falb; as. falu, mnd. vāle, mnl. vale; ae. fealu; an. fölr. — Graff III,468.
fal-: Grdf. -o Gl 1,149,30 (R). 317,7 (Rb). 343,51 (3 Hss., darunter Sg 295, 9. Jh., S. Paul XXV d/82, 9./10. Jh.). 4,202,5 (sem. Trev.). Nk 472,15; -u Gl 2,716,11 = Wa 109,15 (Jh). [Wa 106,25]; -] Gl 3,325,17 (SH f); nom. sg. m. -uuer 145,22 (SH A; -w-). 236,65 (SH a 2, 2 Hss.; -w-). 239,22 (SH a 2; -w-). 274,23 (SH b); -uer 2,690,69. 3,274,23 (SH b). 300,29 (SH d); -ber 274,24 (SH b). — falauu-: nom. sg. m. -er Gl 3,425,55 (-w-); nom. sg. n. -az 2,332,31; gen. sg. m. -es 637,13 (-vu-); dat. sg. n. -emo 1,447,49 (Rb); dat. pl. -en 2,530,71; acc. pl. n. -u 678,58; falaua: nom. sg. f. 74. — faleuu-: nom. sg. m. -er Gl 3,236,65 (SH a 2; -w-). 335,1 (SH g, 2 Hss.; -w-). Nc 749,24 [89,5]; nom. sg. n. -iz Gl 2,520,18; nom. pl. (m.? Oder Einfluß d. Lemmas fulva ?) -a 39. — faliuu-: nom. sg. n. -iz 18; nom. pl. (m.? s. o.) -a 39. — faluwer: nom. sg. m. 3,236,65 (SH a 2). 239,22 (ebda.). 4,143,31 (Sal. c). Beitr. 73,215 (ebda.).
ual-: Grdf. -o Gl 4,311,18. S 373; -e Gl 3,377,53 (Jd); nom. sg. m. -uuer 145,22 (SH A, 2 Hss.; -w-). 4,115,7 (Sal. a 2); -uer 1,343,52; nom. pl. m. -wen 3,207,7 (SH B); -wn 132,19 (SH A); acc. pl. n. -un 2,578,41 = Wa 93,7; val-: nom. sg. m. -ws 145,21 (SH A); -uer ebda.; nom. sg. f. -uiu 2,355,37; nom. pl. m. -vvvn 3,132,18 (SH A); -wen 19 (ebda.). 207,7 (SH B). — ualauuer: nom. sg. m. Gl 3,3,7 (Voc.); valauuaz: nom. sg. n. 1,349,42. — ualeuuiu: nom. sg. f. Nc 752,31 [93,19]; valewer: nom. sg. m. Gl 3,384,40 (Jd).
Verschrieben: faloh: Grdf. Gl 1,343,51 (Sg 9, 9. Jh.); fallwn: nom. pl. m. 3,207,7 (SH B); falvve: nom. sg. m. 317,32 (SH e; nach dem -er der Parallelfassungen ist Verschreibung wohl wahrscheinlicher als sw. Flexion); walw-in, -n: nom. pl. m. 132,19 (SH A). — Verschrieben und verstümmelt: pal..: Grdf. Gl 1,259,31 (K Ra).
gelblich, wobei f. Farbwerte von rotgelb, braungelb über goldgelb bis zu graugelb bezeichnen kann, ohne daß eine sichere Bestimmung immer möglich ist: 1) eigentl.: a) ohne erkennbaren Bezug: falo rotenti fulvum rubicundum Gl 1,149,30. stoz pal toga flavus (Hs. flaus) 259,31 (vgl. thoca flauus uel uestis, CGL V,612,35, flauus entstellt aus clauus ‘Streifen, Besatz’?). falo enti flecchohti [et quodcumque (des Kleinviehs)] furvum (Hs. fulvum), et maculosum [, variumque fuerit, ... erit merces mea, Gen. 30,32 (Vok.-Übers.? Sonst zu c)] 317,7. falawer flavus 3,425,55. flavus rubens 4,115,7. []Beitr. 73,215. flavum Gl 4,143,31. flavus 202,5. (alle andere uareuua) i. rot . cruene . falo . salo . cra . coltfaro . chruogfaro (alii colores) s. ut rubrum . viride . flavum . furvum . venetum . fulvum . croceum Nk 472, 15; b) bezogen auf Sachliches: α) Getreide: falauuu chorn [aut ibi] flava [seres mutato sidere] farra [Verg., G. I,73] Gl 2,678,58; β) Sand: falavues stovpes [at] fulvae [nimbus] harenae [tollitur, Verg., G. III,110] Gl 2,637,13; γ) Blumenkränze: falauuen [lilia] luteolis [interlucentia sertis, Prud., Psych. 354] Gl 2,530,71; δ) Tuch: uale duoch flavus (sc. pannus, im Abschn. De tinctis pannis) Gl 3,377,53; ε) Gold u. anderes Metall: falauuemo colde [vestivit eum (sc. Salomo seinen Thron)] auro fulvo [nimis, 3. Reg. 10,18] Gl 1,447,49. faleuuiz [aeria cadunt aut] fulvum [defluit aurum aut candor perit argenti, si defuit usus, Prud., Symm. II,753] 2,520,18. faleuua [sed non illud erunt obscura ergastula quod sunt regia gemmato laquearia] fulva [metallo, ebda. 838] 39. ualo [amplius aut certe flavescant petala] fulva [Aldh., De virg. 208] 4,311,18 (oder zu fulva, ebda. 229? Vgl. u. θ); ζ) Edelsteine: valuiu [fulget gemma toris, et iaspide] fulva (supellex, Lucan 10,122] Gl 2,355,37. ceraunos ist ein faleuuer stein . fone fulmine geheizener [vgl. ceraunos lapis est fulvus, Rem.] Nc 749,24 [89,5]; vom Bernstein: daz ist ein ualeuuiu gemma . diu ouh sucinum heizet 752,31 [93,19]; η) Tierfell: faluer [inde lupae] fulvo [nutricis tegmine laetus Romulus excipiet gentem, Verg., A. I,275] Gl 2,690,69; θ) Gefieder: ualo [cuius (des Pfaus) formosa species et] fulva [venustas omnia fabrorum porro molimina vincit, Aldh., De virg. 229] Gl 4,311,18 (oder zu fulva, ebda. 208? Vgl. o. ε); ι) ein Härchen: falo [et siquidem humilior fuerit locus carne reliqua, et capillus] flavus [, solitoque subtilior; contaminabit eos, quia lepra capitis ac barbae est, Lev. 13,30] Gl 1,343,51. valauuaz (wohl zu hâr konstr.) flavus [ebda.] 349,42; κ) das seichte Meer: ualun [quis per vada] glauca [gressibus impressis spatiatus triverit udum non submersus iter ...? Prud., Apoth. 664] Gl 2,578,41 = Wa 93,7; c) bezogen auf Tiere: α) Pferd: falu gilvus badius [nach Wadst. zu: color (sc. equi) hic praecipue spectandus: badius, aureus, roseus, myrteus, cervinus, gilvus, glaucus ..., Is., Et. XII,1,48] Gl 2,716,11 = Wa 109,15 (als Lemma darf badius gelten, da gilvus sicherlich eigentliches Lemma zu dem vorausgehenden uuahsblanc ist, das fälschlich zu aureus geriet, vgl. (gilvus) mellinus color est subalbidus, Is., Et. XII,1,50). cuiuscumque coloris sit (sc. equus), rot, suarz, blanc, ualo, grisel, feh S 373; β) Rind: [falu [Indicis tauris color] fulvus [est, Is., Et. XII,1,29] Wa 106,25.] d) bezogen auf Menschen: α) nach der Haarfarbe: blond: falaua [Cydippeque et] flava [Lycorias, Verg., G. IV,339] Gl 2,678,74. valwer flavus 3,145,21 (im Abschn. De notis vel viciis in homine). 236,65 (4 Hss., 1 Parallelhs. blâuuêr). 239,22. 274,23. 300,29. 317,32. 325,17. 335,1. 384,40; unter Völkernamen: valvvvn Flavi 132,18. 207,7; β) nach der Gesichtsfarbe: blaß, bleich, fahl: ualauuer pallidus Gl 3,3,37. 2) übertr.: welk, schlaff, kraftlos: plauuaz falauuaz [sed illa (sc. die mit einem Samenkorn verglichene heidnische Philosophie) cum creverit, nihil mordax, nihil vividum, nihil vitale demonstrat, sed []totum] flaccidum [marcidumque et mollitum ebullit in olera, et in herbas, quae cito arescunt et corruunt, Hier. in Matth. 13,32] Gl 2,332,31.
Abl. fal(a)uuên.