Eintrag · Köbler Ahd. Wörterbuch
der Pron., Art., Rel.-Partikel
der , Pron., Art., Rel.-Partikel
- nhd.
- der, dieser, wer, derjenige, welch, jener, diese, die, welche, dieses, das, was, welches
- ne.
- the, this, who, which, that
- ÜG.:
- lat. (ante) Gl, (cum) Gl, T, cur (= des) N, (deinceps) Gl, (dudum) Gl, T, (dum) Gl, I, MF, N, WH, (eatenus) Gl, (hactenus) Gl, hic (Pron.) APs, B, Ch, E, Gl, I, LB, MF, MH, N, NGl, O, OG, PG, Ph, T, TC, WH, (hinc) I, idcirco (= bi diu) Gl, N, (ideo) WH, idem B, E, Gl, I, MF, O, T, TC, igitur (= bi diu) N, ille B, Gl, I, MF, MH, N, NGl, O, OG, T, TC, (imposterum) Gl, inde (= fona diu) LF, MF, (interdum) Gl, interea (= innan des) O, interea (= innan diu) N, interea (= untar diu) T, (interim) Gl, (insuper) Gl, ipse B, Gl, I, MF, N, NGl, O, PT=T, T, TC, is APs, B, E, Gl, I, MF, N, NGl, NGlP, O, PG, PT=T, T, TC, WH, iste MH, T, WH, (ita) B, itaque (= fona diu) N, post (= after des) Gl, N, (postea) Gl, praeterea (= ānu daz) N, (quamobrem) Gl, (quapropter) Gl, quare eo (= bi diu) N, quare (= fona diu) N, (quatenus) Gl, (quemadmodum) Gl, MH, quemadmodum (= zi diu) O, T, qui AG, APs, B, C, Ch, E, FP, Gl, GP, I, KG, LB, LF, MF, MH, MNPs, N, NGl, NGlP, O, OG, PG, Ph, PT=T, RhC, T, WK, (quia) B, Gl, T, quicumque MF, N, T, quilibet B, (quin) B, quis B, Gl, I, LF, N, O, quispiam N, quisque B, quisquis N, quo (= desde) Gl, (quocirca) Gl, (quod) Gl, (secundum) Gl, (tamen) Gl, (tantundem) Gl, (tenus) Gl, ubi (= in demo) N, (ultra) Gl, unde (= fona diu) N, (ut) T
- Hw.:
- vgl. anfrk. thia, as. the (1), thiu, that, thar
- Q.:
- AB, AG, APs, B, BB, BG, BR, C, Ch, DH, Dipl, E, FB, FP, FT, G, GA, GB, Gl, GP, GSp, GV, Hi, HH, HM, I, JB, KG, KV, L, LB, LF, LN, M, MB, MF, MH, MNPs, MZ (1. Hälfte 8. Jh.), N, NGl, NGlP, NP, O, OG, OT, P, PE, PfB, PG, Ph, PNe, Psb, PT, RB, RhC, StE, T, TC, TSB, TSp, TV, Urk, W, WB, WH, WK, WM, WS, WU
- E.:
- germ. *þa, *þer-, Pron., der, dieser; germ. *þat, Pron., das; germ. *þe, Pron., der, dieser; germ. *þia, Pron., die, diese; idg. *to- (1), *tā-, *ti̯o-, Pron., der, die, Pokorny 1086
- W.:
- mhd. dër, diu, daz, dez, Pron., Art., der, dieser, die, diese, das, dieses
- nhd.
- der, die, das, Pron., Art., der, derjenige, welcher, DW 2, 954
- R.:
- der dār: nhd. der, wer, welcher, die, welche, das, was, welches
- ne.
- who
- R.:
- der sō: nhd. der, wer, welcher, die, welche, das, was, welches
- ne.
- who
- R.:
- der (...) de: nhd. der, wer, welcher, die, welche, das, was, welches
- ne.
- who
- R.:
- des: nhd. deshalb, darüber, davon, damit
- ne.
- therefore
- R.:
- diu: nhd. desto, um so
- ne.
- the ... the
- R.:
- diu halt: nhd. lieber, umso lieber, mehr, eher, trotzdem
- ne.
- rather, more, despite
- R.:
- des diu mēr: nhd. um so mehr
- ne.
- more, the more
- R.:
- diu mēr: nhd. um so mehr
- ne.
- more, the more
- R.:
- des doh mēr: nhd. um so mehr
- ne.
- more, the more
- R.:
- diu mēra: nhd. um so mehr
- ne.
- more, the more
- R.:
- ni diu min: nhd. nichtsdestoweniger, nicht minder
- ne.
- nevertheless, less, not less
- R.:
- ni des diu min: nhd. nichtsdestoweniger, nicht minder
- ne.
- nevertheless, less, not less
- R.:
- doh diu wedaru: nhd. dennoch
- ne.
- despite
- R.:
- ānu daz: nhd. außerdem
- ne.
- moreover
- R.:
- duruh daz: nhd. deswegen, dadurch, weil
- ne.
- because
- R.:
- furi daz: nhd. weil
- ne.
- because
- R.:
- in daz: nhd. dahin
- ne.
- there
- R.:
- ubar daz: nhd. überdies, außerdem, noch dazu, darüber, deshalb, deswegen
- ne.
- moreover, therefore
- R.:
- ubar daz ist: nhd. es bleibt übrig
- ne.
- it remains
- R.:
- umbi daz: nhd. dafür, deshalb, deswegen, darum
- ne.
- therefore
- R.:
- after des: nhd. danach, dann
- ne.
- then
- R.:
- ānu des: nhd. außerdem
- ne.
- moreover
- R.:
- fona des: nhd. seitdem, von der Zeit an, da
- ne.
- since, since this time, then
- R.:
- fora des: nhd. vorher
- ne.
- before
- R.:
- gagan des: nhd. in welcher Richtung, weil, sofern
- ne.
- in which direction, because, as far as
- R.:
- ingagan des: nhd. wie, sofern
- ne.
- as far as
- R.:
- des halb: nhd. deshalb, deswegen, weshalb, weswegen
- ne.
- therefore, why
- R.:
- dero halb: nhd. deshalb weil, deswegen, weshalb, weswegen
- ne.
- because of, why
- R.:
- innan des: nhd. indessen, inzwischen, währenddessen
- ne.
- meanwhile
- R.:
- fora derro: nhd. bevor, ehe
- ne.
- before
- R.:
- after diu: nhd. danach, infolgedessen, dementsprechend, wie, nachdem
- ne.
- after, accordingly
- R.:
- ana diu: nhd. darin, dadurch, deshalb, währenddessen
- ne.
- because, meanwhile
- R.:
- fona diu: nhd. deshalb, deswegen, daher, darüber, seitdem, darauf, nun
- ne.
- because, since, now
- R.:
- fora diu: nhd. vorher, deswegen
- ne.
- before, therefore
- R.:
- in diu: nhd. dabei, darin, dadurch, daran, darüber, dazu, hierin, hierbei, deswegen, solange als, weil, wenn nicht, wenn, wenn nur, insofern
- ne.
- because, here, as long as, if not, if only, as far as
- R.:
- in diu daz: nhd. dabei, darin, dadurch, daran, darüber, dazu, hierin, hierbei, deswegen, solange als, weil, wenn nicht, wenn, wenn nur, insofern
- ne.
- because, here, as long as, if not, if only, as far as
- R.:
- innan diu: nhd. inzwischen, indem, nachdem, währenddessen, während (Konj.), ob, bis, solange bis
- ne.
- meanwhile, after, until
- R.:
- innan diu unz: nhd. während (Konj.), als
- ne.
- while (Konj.)
- R.:
- ir diu: nhd. dadurch
- ne.
- because of
- R.:
- mit diu: nhd. wenn, während (Konj.), als, so lange als, nachdem, da, weil, obwohl, damit, dadurch, womit
- ne.
- when, while (Konj.), as long as, after, because, although, so
- R.:
- nāh diu: nhd. so wie, nachdem, dementsprechend, wonach
- ne.
- as, after, accordingly
- R.:
- untar diu: nhd. unterdessen, indessen
- ne.
- meanwhile
- R.:
- widar diu: nhd. andererseits, demgegenüber
- ne.
- on the other hand
- R.:
- zi diu: nhd. dazu, dazu dass, deshalb, dabei, daran, danach, dafür
- ne.
- with it, that
- R.:
- zi diu daz: nhd. dass, damit
- ne.
- that
- L.:
- Karg-Gasterstädt/Frings 2, 411 (ther), ChWdW8 102a (der), ChWdW9 214a (der), 2, 1013b (der), EWAhd 2, 589