corona, -ae
f. (κορώνη) I
strictius de capitis ornamento circulari: A
sertum —
Kranz: 1
gener.: a
in univ.: MLWWalth. Spir. Christoph. II 2,4 dum plumatam portarent colla
(sc. columbarum) -amcoronam.
saepius. adde: MLWAntidot. Cantabr. p. 161,5 de ipso puleio cocto -acorona facta calidum in capite pone. b
de insigni virtutis, honoris: MLWConc. Karol. A 19
D p. 132,10 non plectitur circa verticem triumphalis -acorona. MLWHeraclius I 8,3
hedera erat ipsa -acorona poetis. MLWCosmas chron. 1,27 peplum capitis sui deposuit
Dubrauca et puellarum -amcoronam sibi imposuit.
saepius. per MLW
compar.: Hrotsv. lib. 2. MLWapp. 2,24 mulier ... fulget ... bis senum nitida stellarum compta -acorona.
adde: MLWForm. Senon. II MLWadd. 4,29 ad tua falsatura talis decet -acorona. c
de -a spinea Christi: MLWGodesc. Saxo gramm. 2 p. 493,13 spineam -amcoronam habuit
(sc. Christus) in capite suo. MLWChron. Erf. mod. II MLWa. 1274 p. 267,21 (epist. papae) cum ... Karolus -amcoronam Domini spineam manibus ... tractaret.
saepe. 2
t. t. iur. sub -acorona
vendere MLW
i. q. venum dare in servitutem —
in die Sklaverei verkaufen: MLWSteph. Edd. Wilfr. 33 p. 228,3 unus ... cogitans ... sodales ... aut in servitutem redigere aut vendere sub -acorona.
adde: MLWOtto Frising. chron. 7,19 p. 336,11 regem ... Datiae in signum subiectionis ... gladium sibi sub -acorona deferre fecit. B
diadema —
Krone: 1
proprie: a
in univ.: MLWOrd. Rom. 5,36 in ipsa hora neque -acorona neque aliud operimentum super capita ... habeatur. MLWTheoph. sched. 1,23 ex ea
(aurea petula) incides forcipe particulas ... et inde ordinabis -ascoronas circa capita imaginum. MLWChron. Pol. 1,12 mulieres ... curiales -iscoronis aureis, monilibus ... onuste procedebant. MLWAlbert. Stad. chron. MLWa. 1196 imperator ... -amcoronam ignitam clavis ferreis capiti eius
(sc. Iordani) incussit.
per MLW
compar. de insigni gloriae: MLWWalth. Spir. Christoph. II 5,81 martirii gratam portabo -amcoronam. MLWCarm. Cantabr. A 5,9
b,4 rex resurgens ... thronum tenet, quo -ascoronas sanctis coronandis imponit. MLWHugo Flav. chron. 1 p. 335,20 civicam -amcoronam Ierusalem supernae quomodo potest filius hominis vermis apprehendere? (MLWRup. Tuit. vict. 8,8 p. 253,18).
saepe. b
de -a regali, imperiali: MLWIulian. Tolet. Wamb. 26 -amcoronam ... auream, quam ... Reccardus princeps ad corpus beatissimi Felicis obtulit
(item de dono votivo: MLWCatal. thes. Germ. I 8,15 -acorona sancti Heinrici est in pignore apud Iacobum.
saepe). Chron. Moiss. MLWa. 813 (MLWMGScript. I p. 310,17)
Karolus per -amcoronam auream tradidit ei
(filio) imperium. MLWAnnal. Einh. MLWa. 781 quibus
(Pippino et Hludowico) ... -amcoronam inposuit
pontifex (sim. MLWOrd. coron. imp. 19,50 super mitram -amcoronam imperialem imponat
pontifex. persaepe). MLWOtto Frising. gest. 1,69 pentecosten in Confluentia ... sub -acorona incedendo celebrans
rex. persaepe. adde: MLWBernold. Const. chron. MLWa. 1084 p. 440,16 Heinricus ab heresiarcha suo Ravennate
[] -amcoronam non gloriae set confusionis accepit. c
de -a ducali (de re v. G. Tellenbach, MLW
DtArch. 5. 1942. p. 55sqq.): MLWHincm. annal. MLWa. 876 p. 200,7 Bosone ... duce ... constituto et -acorona ducali ornato. d
de -a ferrea MLW
q. d. (de re v. MLW
Waitz, Verf.-Gesch. VI. p. 223): MLWAlbert. Mil. temp. 66 p. 409,32 cuius
(Italiae regni) -acorona est ferrea a viris ferocibus dicta. e
de -a patricii Romanorum: MLWBerth. (?) annal. MLWa. 1061 p. 271,35 qui
(rex) ... imposita -acorona patritius Romanorum appellatus est. MLWPetr. Cas. chron. 4,119 p. 593,17 ipse
(imperator) ... in civitate -amcoronam circuli patricialis accepturus remansit. f
de -a papali vel episcopali (de re v. B. Sirch, Der Ursprung der bischöflichen Mitra u. päpstlichen Tiara. 1975. p. 135sqq.): Vita Sollemn. 5 (MLWMG Mer. VII p. 316,1) -amcoronam pretiosam posuerunt capiti tradentes et baculum pastoralem. MLWRanger. Anselm. 2307 quid sibi
(papae) vult auro radians ... -acorona et superexaltans regia palma capud? MLW
al. g
de capsa in modum -ae facta: MLWTestam. Eberh. p. 93
b,43 ut habeat
primogenitus noster ... -amcoronam auream cum ligno Domini. 2
in imag.: a
c. sensu decoris, cacuminis: MLWRhythm. 21,16,2 quam ante partum virginalis integram, tam post servantem suae carnis -amcoronam prece pulsemus ... Mariam. MLWCarm. libr. II A 17,2 Arator carmen apostolicis cecinit insigne -iscoronis (MLWPurch. Witig. 398 sub MLWa. Petri Paulique -iscoronis). MLWPontif. Rom.-Germ. 2,1 qui
(sc. Christus) es ... -acorona omnium sanctorum (MLWManeg. c. Wolfh. 20 p. 88,23). MLWRuotg. Brun. 18 p. 17,13 qui eras gaudium et -acorona patris tui. MLWAnon. tab. p. 152,6 Hermes -acorona sapientum.
al. de occultis alch. fere MLW
i. q. summa, apex —
etwa: das Höchste, ‘
Krönung’
: MLWAlleg. sapient. 1 p. 469
a,29 fecem accipe, quae inferius in cucurbita remanet, et custodi, -acorona ... cordis est. MLWAnon. tab. p. 162,10 terra alba foliata, est -acorona victoriae, quae est cinis extractus a cinere. MLWPs. Gerh. Crem. sept. 26
tit liber -ecorone. b
c. sensu mercedis, beatitudinis: MLWWalahfr. Wett. 389 haud capies communi sorte -amcoronam. MLWWalth. Spir. Christoph. II 2,148 Dominus regum ... tibi perpetuam dat pro mercede -amcoronam. MLWChron. Reinh. MLWa. 1190 p. 547,37 ad promerendam vite -amcoronam ... ad terram sanctam accesserant. MLWAlbert.
M. Is. 28,6 p. 308,33 hae sunt duae -aecoronae in beatitudine, una substantialis, ... alia 〈accidentalis〉 MLW
eqs. persaepe. 3
meton.: a
coronatio —
Krönung: MLWOrd. coron. imp. 14,19 sandalia, quibus utatur in -acorona sua. Chron. Basil. MLWa. 1191 hic
(Henricus) ... anno -ecorone sue Sicilie regnum intravit. MLW
al. b
princeps, imperator —
Herrscher: MLWThietm. chron. 4,49 Romani -acorona inperii exivit ab hoc seculo. MLWSalimb. chron. p. 540,21 in ipsa Cremona sibi nidum acquiret -acorona. MLW
al. c
in titulatione MLW
i. q. altitudo, clementia —
Hoheit, ‘Gnaden’: MLWForm. Marculfi 1,26 presentem indecolum ad -amcoronam beatitudinis vestre direximus. MLWDipl. Conr. III. 29 ad nostrę dignitatis spectat -amcoronam boni operis dare. MLWEpist. Wibald. 400 p. 534,3 ammonere -amcoronam vestram non dubitavimus. MLW
al. d
regnum, imperium —
Herrschaft, Reich, ‘Krone’: MLWWalth. Spir. Christoph.II 1,98 planxit Romanę Iuvenalis signa -aecoronae. MLWDipl. Heinr. III. 142 nostrę -ęcoronę status augendo dilatatur
(sim. MLWDipl. Conr. III. 182 p. 330,6. MLW
al.). MLWVinc. Prag. annal. MLWa. 1158 p. 675,22 versus preposituram Moyce, que ad imperialem spectat -amcoronam. MLWDecret. Bern. 1 cunctis principibus -ecorone Romani imperii ... consentientibus. MLWChart. Burgenl. I 515 p. 346,4 pro fidelitate regie -ecorone debita.
persaepe. II
latius MLW
i. q. circulus, orbis, rotunditas —
Kreis, Ring, Rundung: A
de rebus in speciem -ae conformatis: 1
gener.: a
in univ.: MLWCarm. var. I 21,1,7 -acorona caput
(sc. montis) cingit sublime nivalis. MLWAnnal. Quedl. MLWa. 1015 p. 83,40 frondium cingente -acorona. MLWConfl. ovis et lini 47 quoties structam iaculis ex mille -amcoronam transibis
(sc. linum), quoties MLW
eqs. MLWChron. Andag. 18 cepta est fieri octo turrium -acorona. MLWActa imp. Winkelm. I 693 p. 550,35 Viterbienses ... semitam ampliabant ... erigentes -amcoronam palorum cum propugnaculis altiorem.
per MLW
compar. de circulo anni: MLWChart. Gosl. I 301 p. 330,21 (a. 1174/95) infra -amcoronam anni. b
lychnuchus pensilis, rota —
Kron-, Radleuchter: MLWIso Otm. 1,8 cum lucernam, quae in medio ipsius -aecoronae pendebat, iterato vellet incendere. MLWThietm. chron. 2,28 p. 74,20 quot duci campanas sonare vel quot -ascoronas accendi preciperet (MLWChart. Aquens. 120. MLW
al.). MLWChart. Basil. C I 108 p. 77,24 ut ... in omnibus festivitatibus -acorona pendens in ecclesia ... cum candelis ... impleatur. MLWChart. civ. Hild. 358 ad lumen -ecorone.
persaepe. c
comae (circa [] verticem) tonsae —
Haarkranz, Tonsur: MLWVita Gertr. A 2 p. 456,13 capillos sanctae puellae ad instar -aecoronae (comę MLW
var. l.) abscisit. MLWConst. Constant. 254 papa super -amcoronam clericatus ... ipsam ex auro non est passus uti -amcoronam. MLWEkkeh. IV. cas. 72 per -amcoronam meam istam. MLWYsengrimus 1,857 tibi neglectam pensat renovare -amcoronam. MLWThietm. peregr. 28,13 omnes
(Gregoriani) habent -ascoronas ..., laici quadratas, clerici rotundas.
persaepe. d
margo —
Rand: MLWVita Magni Fauc. I 2 p. 106,10 quanta rotunditas infra typri inerat -acorona (-amcoronam MLW
var. l.), talis MLW
eqs. MLWGloss. III 409,57 St.-S. -acorona ranft vel bort. MLW
ibid. MLW
al. e
de confinio agri, limite: MLWChart. Carniol. I 30 p. 38,36 (c. 1044) ab hinc retorquetur
(sc. finis) sursum usque ad -amcoronam terre sancti Mauri. 31 p. 41,27 vadit
(sc. finis) per unam magnam -amcoronam usque ad pedes montis. MLW
ibid. MLW
al. 2
spec.: a
archit.: α
crepido, margo muri excellens —
Gesims, Mauerkrone: MLWMappae Clavic. 255 que trabibus subiacebit structura testea, cum -iscoronis prominentibus fiat. MLWEinh. Karol. 32 p. 37,7 in margine -aecoronae, quae ... interiorem aedis partem ambiebat. β
murus circularis, communitio (castri) —
Ringmauer, Festungsanlage: MLWChart. Tirol. 683 (a. 1215) in pratis sub -acorona de Tremunno. MLWChart. Ital. Ficker 265 p. 309,15 quod idem ... Brianus ... habet ... in villa de Suscignalo cum sua -acorona et in sua pertinencia MLW
eqs. MLWCod. Wang. Trident. 168 p. 359,17 quod -acorona de Castellano et -acorona de Besagno penitus destruantur. MLW
ibid. MLW
al. b
astron.: α
halos —
Halo, ‘Hof’: MLWAlbert.
M. meteor.3,4,1 p. 666
a,24 tangemus de -iscoronis, quae graece ἁλωνες (
cf. p. 344b,
2 ἁλω) vocantur. 3,4,3 p. 668
a,20 de circulo ... circa luminaria et stellas, qui graece ἁλων, ... latine -acorona vocatur. β
de sidere C-aCorona
Borealis q. d.: MLWHonor. August. imag. 1,116 C-aCorona, a Vulcano facta, ... inter astra locata. MLWBurch. Ursb. chron. p. 113,20 in directo sideris illius, quod vocant astrologi -amcoronam Ariadne. MLW
al. c
anat.: α
margo (carnosus) unguis —
Nagelwall: MLWWilh. Salic. chirurg. 1,32 p. 314
C faciunt
puncturae apostemari -amcoronam digiti. β -acorona oculi MLW
i. q. iris —
Regenbogenhaut: MLWGloss. Roger. I A 3,6 p. 668,37 macula ... est passio, que provenit in -acorona oculi in perforatione uvee tunice. MLWPs. Galen. anat. 6 p. 185
B circulus latus foramen habens in medio de uvea tunica ... oculi -acorona appellatur. MLW
ibid. iterum. γ
de parte natium MLW
i. q. sphincter ani —
Schließmuskel: MLWPaul. Aegin. cur. 224 trociscus et lithofrigium ... bona sunt et ad ragadas et circa -amcoronam (
3, 59,1 στεφάνην) sordida ulcera. δ
semicirculus hirsutus —
Hufkrone: MLWIordan. Ruff. equ. p. 87,7 fit ... infirmitas ... supra -amcoronam pedis proprie in pastura. MLW
ibid. MLW
al. d
bot. in nomine plantae -acorona
regis q. d.: α
hypericum —
Tüpfel-Hartheu, Johanniskraut (Hypericum perforatum L.): MLWAlbert.
M. veget. 6,319 -acorona regis est herba, ... alio nomine perforata vocatur, graece ... dicitur ypericon. MLWanimal. 8,177 -acorona regis (
cf. p. 627a,
8 μελίλωτον, quam illi
(sc. Graeci) ypericon vocant
(per confusionem, ut MLW
vid.). β
melilotum —
Steinklee (Melilotus officinalis Lam.): MLWMatth. Platear. gloss. p. 385
C melilotum ... herba est diuretica ... et dicitur -acorona regia (MLW
sim. MLWAlphita I p. 300,17). B
de coetibus hominum (angelorum: l. 60; animalium: l. 54) ad modum circuli congregatis: 1
in univ.: MLWAldh. virg. II 1650 canes ... stipant ... aprum undique vallantes densa cingente -acorona. MLWConc. Karol. A 19
D p. 131,4 adsistentibus in mo- dum -aecoronae presbyteris (MLWRahew. gest. 3,42 p. 216,19). MLWHist. peregr. MLWapp. p. 175,2 Turci ... ex omni parte quasi -acorona totum cinxerant. 2
expressius MLW
i. q. congregatio, caterva, turba —
Versammlung, Schar, Menge: MLWCand. Fuld. Eigil. II 14,76 fratrum gyrante -acorona. MLWWalth. Spir. Christoph. II 1,159 comitum stipante -acorona. 2,34 ait angelicę quidam collega -aecoronae. MLWRahew. gest. 4,3 p. 236,7 imperator ... circumsedente eum -acorona ... heroum ... elocutus est: ‘
eqs’. MLWCarm. de Frid. I. imp. 2244 hii vallum densa cingunt murosque -acorona.
saepius. Leithe-Jasper