lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

vröude

mhd. bis mnd. · 4 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

BMZ
Anchors
5 in 4 Wb.
Sprachstufen
2 von 16
Verweise rein
15
Verweise raus
6

Eintrag · Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke)

vröude stf. swf.

Bd. 4, Sp. 416b
vröude vröide vreude stf. freude: sowohl gefühl oder äußerung der freude, als auch das was froh macht, zur unterhaltung dient. ahd. frawida, frowida, frewida Graff 3,803. außer den angegebenen formen noch vrowede, vrouwede Diemer 103,17. 298,22. Anno 389. Roth. 2116. vröuwede Ulr. 834. fröwde Griesh. pred. 2,58. leseb. 1049,25. froude Windb. ps. s. 444. pf. K. 307,9 (frôthe nach A). Ludw. kreuzf. 3225. H. zeitschr. 8,544. leseb. 854,25. vrôde das. 389,15. froide das. 372,1. 373,26. 622,5. frœde das. 879,14. vröude das. 593, 15. freide das. 895,16. vriude Tundal. 59,16. 21. Leys. pred. 15,11. vroude als swf. myst. 23,12. 122,4.
1. singul.
a. nominativ. vröude unde wünne Nib. 305,1. swære unde fröide Walth. 61,13. fröud und angest vert tâ bi Parz. 4,1. dâ wart michel froude unt lof pf. K. 307,9. des huop sich michel fröude Nib. 269,4. dâ was wünne unde êre, vreude unt michel ritterschaft Iw. 97. hie was grôʒ vreude von in zwein das. 290. diu froude beginnit ûʒ bresten Windb. ps. s. 444. daʒ diu freude lange wer frauend. 98, 1. — dir gêt freude zuo Gudr. 1185, 1. vgl. H. zeitschr. 8,544. des wart dem heiden freude erkant Parz. 778, 12. won ir freude od trûren bî das. 709,30. — al mîn froide lît an einem wîbe Walth. 115,14. daʒ al mîn freude læge dran Parz. 259,9. al sîn freude stêt an mir das. 636,27. sît mîn fröide und al mîn heil niht wan an dir einer stât Walth. 97,15. 113, 16. — diu fröide zergât das. 92,38. des mîn fröide erschrocken ist das. 29,6. sô ist dîn fröide tôt das. 23, 4. sîn swimmende fröude ertranc a. Heinr. 150. mir ist freude verre, enzwei, ein troum Parz. 477,22. 138, 14. 461,1. — daʒ mîn fröide deʒ minnist ist umb alle ander man MS. F. 7,17. freude an minnen stiure, am tanze Parz. 479,6. 640,11. — dîn wille derst mîn vreude Nib. 1444,1. loup unde gras daʒ ie mîn fröide was Walth. 122,27. schœniu kint, diu gar des mannes fröude sint a. Heinr. 300. 654. 839. vil maniger muoter froude (s. v. a. kint) Mar. 220. vgl. gesch. d. d. spr. 24. fröude ellender diete lît von iu hie erslagen Nib. 2195, 4.
b. accusativ. freude hân Iw. 34. Walth. 97,30. 99,14. Nib. 1342,3. Parz. 477,6. mit einem fröude hân a. Heinr. 745. wirde und fröide erwerben Walth. 96,15. freude bejagen, erholn Parz. 498,6. 725,30. beidiu freude und angest doln das. 302, 30. lîden beidiu freude unde nôt das. 622,21. — vröude geben Nith. 8,3. einem Diemer 298,22. MS. 2,49. a. einem fröide bringen Walth. 63,10. 65,1. mêren Parz. 358,12. 459, 30. erwecken das. 652,4. si macheten im beide vreude unde spil Iw. 181. er zeicte im vreude unde vriuntschaft das. 283. — vreude lân Iw. 23. mîden Walth. 120,3. stœren das. 31,16. a. Heinr. 1222. Parz. 463,22. einem vreude benemen Iw. 23. 124. Walth. 73,23. 98,15. hin legen Iw. 167. neigen, swenden, tiuren Parz. 738,14. 416,15. 547,16. — âne freude stuont sîn leben das. 730,4. der trûren mir durch freude stieʒ das. 150,10. durch die freude ir was gerant das. 155,16.
c. dativ. beidiu in freude und in nôt Parz. 757,10. daʒ eʒ mit freude ergienc das. 721, 30. mit freude er was berâten das. 622,18. nu hâst du dînin miltin rât allin dînin holdin zi vrowidi brâcht schöpfung 103,17. fûr mit den engelen zu der êwigen vrouden myst. 122,4.
d. genitiv. einem fröide gunnen Walth. 60,26. uns hât der himel froude gesworn Ludw. kreuzf. 3225. vreude pflegen Iw. 168. Walth. 97,36. Parz. 820,17. walten Iw. 239. jehen Parz. 329,25. darben das. 214,27. minne u. freude erwendet sîn das. 617,8. — er ist rehter fröide gar ein kint Walth. 99, 8. der werlte fröude ein spiegelglas a. Heinr. 61. frouwe aller freude (Maria) MS. H. 2,330. a. vgl. vrouwe. — mit freude siten Parz. 615, 21. 755,15. fröide frî MS. 1,195.
2. plural.
a. genitiv. von der er sît vil fröuden unde arebeit gewan Nib. 45,1. swaʒ ich fröiden ie gewan Walth. 110,24. — fröiden pflegen das. 92,2. 42,9. Parz. 102,28. 649, 26. fröiden walten Walth. 21,17. einen fröiden rîchen das. 113,4. er geloubet sich vreuden Iw. 109. sich freuden ânen Parz. 807,20. — vröuden bar krone 209. b Sch. krefte unde fröuden eine Silv. 410. âne Parz. 221, 1. arm das. 92,25. ellende das. 262,28. 320,11. lære das. 252,1. 437,16. rîch, rîcher das. 577,30. 638,23. Walth. 48,13. 92,37. vol das. 55,21. er sî trûric oder freuden var Parz. 138,25. — freuden kraft das. 810,17. überkraft Nib. 269,2. kunft Parz. 565,25. miete das. 644,26. prîs das. 273,21. schal das. 242,4. 662,5. zil das. 105,21. 327,13. fröiden spil MS. 1,198. a. vröuden hôchgezît, ôstertac s. h. ô. freuden krône Parz. 692, 5. MS. 1,15. b. mîner fröuden krône, frowe Larîe Wigal. 8766. Larîe der fröuden kranz das. 8887. der spiegel mîner fröiden ist verlorn MS. 1,68. a. dîner freuden trôst wovon du freude hoffest frauend. 20,9. fröiden gebe geberin MS. 2,38. a. aller fröiden herre das. 1,68. a. Parz. 474,8. der freuden soldier das. 64,20. der vröuden künec (Christus) Geo. 1789. der vröuden tür (Maria) g. sm. 1728. vgl. einl. 40,33. vröuden tal MS. 2,220. a. du vünde in heiles wâge der vröuden und der sælden vurt g. sm. 447. daʒ ich deheine frâge gewinne zuo der freuden stade gestade Engelh. 2121. — sus kom geriten trûrens urhap, freuden twinc Parz. 314,12.
b. dativ. mîn herze ist an fröiden hô Walth. 117,9. an freuden rîche, laʒ, ungesunt, verzagt Parz. 599,29. 562,8. 432,4. 433,17. an freuden genesen das. 327,8. Walth. 112,9. borgen, verzagen das. 52,17. 112,16. einen an fröiden irren, verderben, gerîchen das. 52,7. 91,31. W. Tit. 126,1. 2. einem geschaden an sînen vreuden Iw. 104. bî fröiden sîn, bestên Walth. 98,7. Parz. 649,9. einen bî freuden lân das. 509,6. 598, 24. gein freuden kêren das. 659,22. got der was in fröiden, dô er dich als ebene maʒ MS. 1,22. b. vgl. altd. bl. 1,413. misc. 2,186. Ls. 1,35. d. mythol. 15. 16. mit, in fröuden sîn Wigal. 9315. Parz. 558,25. Helbl. 15,49. mit vroweden si in dem hove sint Roth. 2116. mit vreuden Iw. 90. 118. Nib. 12,3. 239,3. Parz. 83,12. 272,27 u. m. daʒ im nâch fröuden sît ergienc das. 20,8. nâch fröiden ringen Walth. 13,25. 112,12. senen nâch valschen fröiden das. 42,14. von fröiden lachen, weinen das. 75, 21. Iw. 162. von freuden zol geben Parz. 185,12. daʒ hât sich ze vreuden gekêret Iw. 249. diu si ze fröuden irret a. Heinr. 772. ze vröuden tuon s. tuon. einen ze fröiden bringen, twingen Walth. 113,12. 109,11. ze fröiden sinnen das. 98,14. trôst, wân ze fröiden hân das. 92,12. 95, 23. Iw. 72. ze fröuden stuont sîn muot Wigal. 9282.auf den pluralis bezieht sich mehrfach ein pronomen im singularis: waʒ ich nu verlorn hân der fröuden der ich hete wân! diu muoʒ nu mit dem leide mîn gar von mir gescheiden sîn kl. 1546. swaʒ ich freuden hête diu liget von iu erslagen Nib. 2269,3. swaʒ diu werlt freuden hût, diu kumt uns von den wîben Wigal. 2098. der knappe lief freuden eine: ich wæne, diu was im kleine das. 11304. swaʒ vreuden möhten geben wîp, diu wær hie gein ze nihte W. Wh. 326,12. dem der nu zins von freuden gît: diu ist an im verborgen Parz. 248,9. urlop ich nime zen vröiden mîn: diu wil nu gar von mir W. l. 8,35. ich wil einer freuden immer von ir unberoubet sîn, diu mir âne ir danc muoʒ rehte wol gezemen frauend. 399,20. Lachmann zu Iw. s. 564. zu den Nib. s. 281.
7151 Zeichen · 490 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 1050–1350
    Mittelhochdeutsch
    vröudestf. swf.

    Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke) · +2 Parallelbelege

    vröude , vröide , vreude stf. freude: sowohl gefühl oder äußerung der freude, als auch das was froh macht, zur unterhalt…

  2. 1200–1600
    Mittelniederdeutsch
    vröudef.

    Mittelniederdeutsches Wb. · +1 Parallelbeleg

    vröude , vroude (vrode) , vraude , vroyde , freude , ° vreyde (nur ostfäl. Belege), vrö(u)w(e)de , vra(u)w(e)de; ° vrö(u…

Verweisungsnetz

13 Knoten, 14 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 3 Kompositum 8 Sackgasse 2

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit vroeude

117 Bildungen · 113 Erstglied · 3 Zweitglied · 1 Ableitungen

vroeude‑ als Erstglied (30 von 113)

vröudebære

BMZ

vroeude·baere

vröudebære adj. freude habend oder bringend. ich was fröidebære Neifen 7,15. 34,36. si wurden — von herzen freudenbære Engelh. 5105. den dûh…

vröudehaft

Lexer

vroeude·haft

vröude-haft , vröuden-haft adj. BMZ freude habend, froh gestimmt Trist. Konr. ( Troj. 17607. Part. B. 14791. 924. Herzm. 235 ). Bit. 5244. M…

vröudelîn

Lexer

vroeude·lin

vröudelîn stn. ib. kleine freude Walth. Engelh. Msh. 1,167 b . Berth. 391,15. Renn. 7649. 58.

vröudelôs

Lexer

vrou·delos

vröude-lôs , vröuden-lôs adj. ib. freudlos Nib. Trist. Gudr. 1105,2. Gerh. 3731. 4720. Part. B. 8569. Troj. 14068. Apoll. 16219. 30. Neif. 9…

vröudenbære

Lexer

vroeude·n·baere

vröude-bære , vröuden-bære adj. BMZ freude habend od. hervorbringend Parz. Trist. Ms. ( H. 1,58 b . 60 a . 339 a . 2,57 b ). Konr. ( Al. 938…

vröudenberch

MNWB

vroeude·n·berch

vröudenberch , vroyden- , vreyden- , m. , zum Zwecke von Lustbarkeiten ausgebauter oder angelegter Hügel, häufig als Ortsbezeichnung .

vröudenbërnde

Lexer

vroeude·n·bernde

vröude-bërnde , vröuden-bërnde part. adj. BMZ freuden hervorbringend Lobges. (49,1. 60, 10. 92,2). Mai 234,26. j.Tit. 5421. Gerh. 5047. Enge…

vroeude als Zweitglied (3 von 3)

Ableitungen von vroeude (1 von 1)

unvröude

BMZ

unvröude , unvreude stf. freudlosigkeit, trauer, kummer. Gfr. lobges. 22. krone 67. a Sch. Karl 78. a. 122. b. H. zeitschr. 7,479. unfröide …