Eintrag · Köbler As. Wörterbuch
thār Adv., Konj.
thār , Adv., Konj.
- nhd.
- da, dort, dahin, nun, wo, während (Konj.), als (Adv. bzw. Konj.), wenn
- ne.
- there (Adv.), now (Adv. bzw. Konj.), while (Konj.), when (Adv. bzw. Konj.)
- ÜG.:
- lat. ibi H, illic H, inde GlG, GlPW, (quo) GlVO, ubi GlEe
- Vw.:
- s. -inne*, -od, *-withar
- Hw.:
- vgl. ahd. dār; anfrk. thā
- Q.:
- BPr, FK, FM, Gen, GlEe, GlG, GlPW, GlVO, H (830), PA
- E.:
- germ. *þar, *þer-, Adv., dort, da; idg. *tor, *tēr, Adv., dort, Pokorny 1087; s. idg. *to- (1), *tā-, *ti̯o-, Pron., der, die, Pokorny 1086; B.: H thar 88 M C, 97 M C, 113 M C, 176 M C, 179 M C, 201 M C, 256 M C, 361 M C, 363 M C, 383 M C S, 392 M C, 394 M C S, 403 M C, 406 M C, 433 M C, 461 M C, 463 M C, 466 M C, 503 M C S, 515 M C S, 516 M C S, 541 M C S, 548 M C S, 566 M C S, 643 M C, 675 M C S, 679 M C S, 760 M C, 768 M C, 782 M C, 788 M C, 791 M C, 792 M C, 797 M C, 798 M C, 812 M C, 818 M C, 836 M C, 860 M C, 861 M C, 951 M C, 952 M C, 981 M C P, 989 M C P, 996 M C P, 1027 M C, 1030 M C, 1096 M C, 1112 M C, 1115 M C, 1127 M C, 1156 M C, 1173 M C, 1185 M C, 1194 M C, 1212 M C, 1219 M C, 1221 M C, 1223 C, 1224 M C, 1225 M C, 1228 M C, 1326 M C, 1333 M C V, 1352 M C V, 1419 M C, 1476 M C, 1498 M C, 1510 M C, 1512 M C, 1528 M C, 1605 M C, 1778 M C, 1811 M C, 1889 M C, 1892 M C, 1894 M C, 1918 M C, 1973 M C, 1980 M C, 1996 M C, 1997 M C, 2003 M C, 2006 M C, 2009 M C, 2010 M C, 2012 M C, 2036 M C, 2054 M C, 2075 M C, 2083 M C, 2085 M C, 2101 M C, 2134 M C, 2144 M C, 2222 C, 2230 C, 2268 M C, 2295 M C, 2296 M C, 2306 M C, 2375 M C, 2392 M C, 2394 M, 2401 M, 2408 M C, 2409 M C, 2450 M C, 2464 M C, 2467 M C, 2497 M C, 2519 C, 2520 C, 2543 C, 2544 C, 2558 C, 2567 C, 2570 C, 2573 C, 2603 M C, 2647 M C, 2665 M C, 2737 M C, 2741 M C, 2749 M C, 2783 M C, 2822 M C, 2826 M C, 2840 M C, 2867 M C, 2873 M C, 2984 M C, 3070 M C, 3113 M C, 3123 M C, 3130 M C, 3135 M C, 3147 M C, 3172 M C, 3184 M C, 3204 M C, 3228 M C, 3250 M C, 3316 M C, 3319 M C, 3340 M C, 3340 M C, 3343 M C, 3346 M C, 3353 M C, 3377 M C, 3380 M C, 3385 M C, 3390 M C, 3392 C, 3394 M C, 3396 M C, 3398 M C, 3418 C, 3419 C, 3420 C, 3421 C, 3447 C, 3464 C, 3505 M C, 3548 C, 3511 M C, 3522 M C, 3525 M C, 3526 M C, 3527 M C, 3527 M C, 3554 M C, 3579 M C, 3619 M C, 3669 M C, 3672 M C, 3734 M C, 3736 M C, 3737 M C, 3752 M C, 3764 M C, 3780 M C, 3877 M C, 3878 M C, 3880 M C, 3940 M C, 3960 M C, 3964 M C, 3980 M C, 3991 M C, 3998 M C, 4012 M C, 4015 M C, 4021 M C, 4065 M, 4075 M C, 4084 M C, 4162 M C, 4200 M C, 4204 M C, 4216 M C, 4224 M C, 4231 M C, 4237 M C, 4239 M C, 4239 M C, 4266 C, 4273 M C, 4382 M C, 4386 M C, 4450 M C, 4469 M C, 4505 M C, 4534 M C, 4535 M C, 4543 M C, 4544 M C, 4546 M C, 4549 M C, 4555 M C, 4603 M C, 4632 M C, 4701 C, 4719 C, 4722 C, 4732 C, 4788 M C, 4817 M C, 4818 M C, 4843 M C, 4907 M C, 4942 M C, 4943 M C, 4945 M C, 4947 M C, 4951 M C, 4954 M C, 5044 M C, 5109 M C, 5124 M C, 5125 M C, 5128 M C, 5139 M C, 5250 M C, 5258 M C, 5273 M C, 5463 C, 5475 C, 5502 C, 5514 C, 5532 C, 5534 C, 5598 C, 5609 C, 5738 C, 5793 C, 5810 C, 5875 C, 5877 C, 5884 C, 5898 C, 5899 C, 5900 C, 5919 C, 5950 C, 5955 C, 5976 M, 5981 M, 5983 M, 367 M C, 1179 M C, 1883 C, 2074 M C, 2192 M C, 2424 M C, 2702 M C, 3036 M C, 3177 M C, 3519 M C, 3840 M C, 4205 M C, 4456 M C, 5485 C, 5613 C, 5973 M, 72 C, 96 M C, 208 M C, 451 M C, 569 M C S, 733 M C, 790 M C, 844 M C, 1244 M C, 1266 M C, 2041 M C, 2066 M C, 2180 M C, 2216 C, 2231 C, 2302 M C, 2409 M, 2557 C, 2660 M C, 2866 M C, 3122 M C, 3128 M C, 3215 M C, 3256 M C, 3334 M C, 3422 C, 3709 M, 3978 C, 4118 M C, 4144 M C, 4234 M C, 4256 M C, 4426 M C, 4428 M C, 4487 M C, 4601 M C, 4967 M C, 5070 M C, 5080 M C, 5175 C, 5397 C, 5401 C, 5513 C, 5560 C, 5580 C, 5607 C, 5611 C, 5621 C, 5761 C, 5796 C, 5961 C, 5400 C, 94 M C, 225 M C, 228 M C, 308 M C, 388 M C, 632 M C, 731 M C, 769 M C, 814 M C, 918 M C, 1071 M C, 1131 M C, 1408 M C, 1522 M C, 1733 M C, 1833 M C, 1993 M C, 2033 M C, 2047 M C, 2215 C, 2223 C, 2270 M C, 2358 M C, 2405 M C, 2453 M C, 2582 M C, 2586 M C, 2640 M C, 2643 M C, 2768 M C, 2862 M C, 3202 M C, 3264 M C, 3268 M C, 3327 M C, 3342 M C, 3430 C, 3435 C, 3491 M C, 3502 M C, 3625 M C, 3655 M C, 3658 M C, 3682 M C, 3794 M C, 3864 M C, 3912 M C, 4246 M C, 4363 M C, 4392 M C, 4393 M C, 4421 M C, 4636 M C, 5431 C, 5454 C, 5472 C, 5552 C, 5683 C, 5685 C, 5725 C, 171 M C, 178 M C, 188 M C, 303 M C, 316 M C, 410 M C, 510 M C S, 537 M C S, 592 M C, 609 M C, 1054 M C, 1277 M C, 1479 M C, 1886 M C, 2038 M C, 2068 M C, 2073 M C, 2207 C, 2223 C, 2289 M C, 2483 M C, 2555 C, 2729 M C, 2832 M C, 2837 M C, 2865 M C, 3188 M C, 3557 M C, 3714 M C, 3716 M C, 3742 M C, 3769 M C, 3832 M C, 3889 M C, 4369 M C, 4461 M C, 4592 M C, 4868 M C, 4987 M C, 5047 M C, 5253 M C, 5272 M C, 5293 C, 5477 C, 5486 C, 5673 C, 5675 C, 5679 C, 5717 C, 5757 C, 5770 C, 5841 C L, 98 M C, 251 M C, 359 M C, 483 M C, 663 M C, 716 M C, 758 M C, 965 M C P, 1136 M C, 1213 M C, 1273 M C, 1312 M C V, 1546 M C, 1550 M C, 1558 M C, 1693 M C, 1700 M C, 1735 M C, 1745 M C, 1777 M C, 1809 M C, 1878 M C, 1995 M C, 2001 M C, 2159 M C, 2177 M C, 2292 M C, 2310 M C, 2314 M C, 2386 M C, 2399 M C, 2406 M C, 2476 M C, 2683 M C, 2694 M C, 2746 M C, 2825 M C, 2894 M C, 3118 M C, 3337 M C, 3360 M C, 4013 M C, 4074 M C, 4126 M C, 4214 M C, 4215 M C, 4551 M C, 4612 M C, 4769 M C, 4826 M C, 4958 M C, 4991 M, 5053 M C, 5123 M C, 5177 M C, 5269 M C, 5304 C, 5370 C, 5441 C, 5462 C, 5474 C, 5510 C, 5589 C, 5693 C, 5730 C, 5736 C, 5737 C, 5763 C, 5776 C, 5827 C L, 5838 C L, 5866 C L, 5817 C, 3315 M C, 1978 M C, 2191 M C, 4814 M C, 5210 M C, 5218 M C, 5299 C, 5410 C, 5572 C, 5872 C, 5960 C, 4030 M C, 5185 M C, 5365 C, 3296 M C, 3281 M C, 5682 C, 571 M C S, 863 M C, 2870 M C, 3753 M C, 5058 M C, 4393 M, 1235 C, 2716 M, 3459 M, 5251 M, 1820 M, 2511 M, 5034 C, 1672 C, 2093 C, thár 1326 V, (.)h(.)r 359 S, ther 4578 M, tharod 4578 C, that (= thar) 3427 C, thar ... thar 807-808 M C, 826-826-827 M C, 1152-1154 M C, 1217-1218 M C, 1653-1654 M C, 2077-2078 M C, 2129-2130 M C, 2142-2143 M C, 2224-2225 C, 2733-2735 M C, 3131-3132 M C, 3344-3345 M C, 3588-3589 M C, 4463-4465 M C, 4941-4942 M C, 4982-4983 M C, 5487-5489 M C, 4479 C, thar thar 1151 M, thar thie 1152 C, thar ... that 4479 M, Gen thar Gen 78, Gen 93, Gen 158, Gen 162, Gen 256, Gen 260, Gen 282, Gen 295, Gen 313, Gen 81, Gen 311, Gen 330, Gen 289, Gen 196, Gen 199, Gen 203, Gen 207, Gen 214, Gen 219, Gen 234, Gen 240, Gen 291, Gen 327, Gen 335, Gen 7, thar ... thar Gen 137, huuattar (= huuat thar) Gen 251, BPr thar Wa 18, 5 = SAAT 5, 5, Wa 18, 8 = SAAT 5, 8, Wa 18, 9 = SAAT 5, 9, Wa 18, 12 = SAAT 5, 12, GlEe thar Wa 50, 17b = Gl 98, 17b = Gl 4, 289, 57, Wa 53, 25a = SAGA 101, 25a = Gl 4, 293, 33, Wa 55, 30b = Gl 103, 30b = Gl 4, 297, 62, Wa 56, 27b = Gl 104, 27b = Gl 4, 299, 3, Wa 57, 13b = Gl 105, 13b = Gl 4, 299, 46, Wa 61, 11b = Gl 109, 11b = Gl 4, 304, 8, thar ubi Wa 56, 26b = Gl 104, 26b = Gl 4, 299, 2, thár Wa 51, 5b = Gl 99, 5b = Gl 4, 291, 4, thá(r) (rel.?) Wa 51, 33b = SAGA 99, 33b = Gl 4, 291, 39, FK thar Wa 33, 25 = SAAT 33, 25, FM thar Wa 33, 5 = SAAT 33, 5 (fehlt im Glossenwörterbuch), GlG thar (nach rel.) Wa 64, 9a = SAGA 72, 9a = Gl (nicht bei Steinmeyer), Wa 64, 14b = SAGA 72, 14b = Gl (nicht bei Steinmeyer), thar Wa 65, 2b = SAGA 73, 2b = Gl (nicht bei Steinmeyer), Wa 65, 11b = SAGA 73, 11b = Gl (nicht bei Steinmeyer), Wa 65, 19a = SAGA 73, 19a = Gl (nicht bei Steinmeyer), PA thar (nach rel.) (Wa 12, 5 = SAAT 310, 5), (Wa 12, 7 = SAAT 310, 7), Wa 12, 9 = SAAT 310, 9, Wa 12, 16 = SAAT 310, 16, Wa 14, 7 = SAAT 312, 7, (Wa 14, 8 = SAAT 312, 8), (Wa 15, 2 = SAAT 313, 2), ther Wa 12, 13 = SAAT 310, 13, Wa 12, 18 = SAAT 310, 18, Wa 13, 6 = SAAT 311, 6, Wa 14, 5 = SAAT 312, 5, GlPW thár Wa 96, 33a = SAGA 84, 33a = Gl 2, 582, 25, thár inde Wa 98, 10b = SAGA 86, 10b = Gl 2, 584, 49, Wa 98, 17b = SAGA 86, 17b = Gl 2, 584, 57, Wa 98, 35a = SAGA 86, 35a = Gl 2, 584, 31, Wa 101, 26b = SAGA 89, 26b = Gl 2, 587, 67, Wa 102, 13b = SAGA 90, 13b = Gl 2, 588, 46, GlVO thar quo Wa 114, 17a = SAGA 196, 17a = Gl 2, 718, 55; Kont.: H uuerpan it an bitar fiur lâton it thar haloian hêta lō̆gna 2573
- L.:
- Seebold, Chronologisches Wörterbuch des deutschen Wortschatzes 2, 208a (dār), Wortschatz der germanischen Spracheinheit, unter Mitw. v. Falk, H., gänzlich umgearb. v. Torp, A., 4. A., 1909, S. 175, Berr, S., An Etymological Glossary to the Old Saxon Heliand, 1971, S. 403
- Son.:
- Sievers, E., Zum Heliand, Z. f. d. A. 19 (1876), S. 65, S. 68 (zu H 4393), S. 45 (zu H 1235), S. 66, 69, 70 (zu H 4479), Behaghel, O., Zum Heliand, Germania 21 (1876), S. 140, 140 (zu H 1235), Behaghel, O., Die Syntax des Heliand, 1897, § 167 (zu H 388, thar ûta), Sievers, E., Heliand, 1878, Anm. z. H 251, Steitmann, R., Über Raumanschauung im Heliand, 1894, S. 43 (zu H 251), Behaghel, O., Die Modi im Heliand, 1876, § 26 (zu H 1546), Klinghardt, Die relative Satzverbindung im Heliand, S. 14f. (zu H 4393), Ries, J., Die Stellung von Subjekt und Prädikatsverbeum im Heliand, 1880, S. 70, Bartsch, K., Zum Kodex Cottonianus des Heliand, Germania 23 (1878), S. 404 (zu H 2511), Kock, E., Zum Heliand, Z. f. d. A. 48 (1906) S. 202 (zu H 3427), vielleicht ist der Heliandbeleg S. 556 Z 13 eine Zusammensetzung thar-inne und der Glossenbeleg Wadstein S. 65, 19a eine Zusammensetzung von thar-withar, die Glossenstelle Wadstein, E., Kleinere altsächsische Sprachdenkmäler, 1899, S. 64, 9a ist im Glossenwörterbuch unter der, dār, Relat. Part. aufgenommen, tharod (in Handschrift M) für thar (in Handschrift C) in Vers 1235, thar (in Handschrift M) für hierr (in Handschrift C) in Vers 4393, thar (in Handschrift M) für that (in Handschrift C) in Vers 2716, thar (in Handschrift M) für that (in Handschrift C) in Vers 3459, thar (in Handschrift M) für that (in Handschrift C) in Vers 5251, thar (in Handschrift M) für that (in Handschrift C) in Vers 1820, thar (in Handschrift M) für that (in Handschrift C) in Vers 2511, that (in Handschrift M) für thar (in Handschrift M) in Vers 5034, thar (= that) (in Handschrift C) in den Vers 5660 und 4084, than (in Handschrift M) für thar (in Handschrift M) in Vers 2093