Wossidia
spräken Prä
s. spräk, spreckst, sprääkst, spreckt, sprääkt, Prät. sprök, ä. sprok,
Part. Prät. spraken sprechen: Mi 85
b; Nerg. 160. 1. Sprechvermögen haben: de lütt Jung' sprääkt all Ro; dee (Hund) wir äbenso klauk as 'n Minsch, bloß em fählt 't Spräken Wa Waren@Dambeck bei RöbelDambR; wenn Kinner dat Spräken nich lihren kœnen, so möt man sei von Bädelbrot äten laten Bartsch 2, 53; 'n Farken, wat kein Oort hett un quient, lihrt bald spräken muß bald den Todesschrei ausstoßen, weil es geschlachtet wird GüGüstrow@NiendorfNiend. 2. sich sprechend äußern, intrans.: so as dee Fru spreckt (die Sache darstellt), hett se recht, un wenn de anner spreckt, hett dee recht Ma; in min kindlichen Johren is dorvon (von einer Sage)
spraken worden Wo. Sag. 2, XI; donn wir dor keen Spräken von ebda; de spröken woll dree Dag' lang in de Stadt dorvon Bri. 2, 142. 3. sagen, trans.: Se sproken nu noch dit un dat Babst 1, 40; dat (diese Sage) is hier nich spraken (erzählt)
worden RoRostock@RibnitzRibn; dor sœlen Sei (Wo.) ierst Ehr Urdeil œwer spräken die Sache entscheiden ebda; 'Sœgenfläut' (dies Wort, dieser Ausdruck) ward häufig spraken oft gebraucht HaHagenow@RedefinRed; dit (als jem. beim Kegelspiel zweimal alle 9 warf) ward hoch spraken sehr gerühmt, ist aller Ehren wert WaWaren@JabelJab. 4. sich sprechend wenden an jem. a. trans.: hest du den Amtmann all spraken? Ro. b. mit Präp.: ick spräk nich mihr mit den grawen Kierl Ro Rostock@RibnitzRibn; ick möt mit min Fru œwer dei Sak spräken HaHagenow@WittenburgWitt. c. sick spräken laten: de Burmeister wull sick von em nich mihr spräken laten Ro; dat is selten, dat hei (kleiner Junge) sick von Frugenslüd' spräken (ins Gespräch ziehen)
lett SchöSchönberg@SchlagsdorfSchlagsd; lett dee sick spräken œwer sonn' Kram? geht er auf ein Gespräch über Sagen ein? Ro Rostock@WarnemündeWarn. 5. in a. Spr. in verschiedenen, meist prägnanten Bedeutungen a. lauten: 'alle breve, de uppe dyt ... ghud spreken' (1397) UB. 23, 196. b. Anspruch erheben: 'were dat iemant up de ... drůttich Lubesce mark gheldes ... spreken wolde' (1371) UB. 18, 42; 'van alle den ienen, de darup saken edder spreken moghen' (1397) 23, 175. c. bittend, fordernd ansprechen: 'in den twelfdusend Lubeschen marken, daer he mi vore gesproken heft' (1374) UB. 18, 426.
d. versprechen: 'desse ... stucke love ik mid mynen medeloveren ..., spreken unde reden ... den ratmannen ... to holdende' (1377) UB. 19, 278; 'loven, spreken unde reden' (1388) 21, 233. e. beraten: 'dat he sinen raed darumme tosamende laden wolde, mit em darumme to sprekende' (1398) UB. 23, 419. 6. spräken hat für einige seiner Bedeutungen jeweils als Syn. die Verben räden, seggen, snacken (
vgl. diese);
vgl. auch
sprichen. — Zss.: af-,
an-,
be-, bi-,
dörch-, gegen-, grot-, œwer-, tau-,
up-,
ut-,
ver-, vör-,
wedderspräken; Abl. Gespräk. — Mnd. spreken. — Br. Wb. 4, 965; Dä. 453
b; Da. 205
a; Kü. 3, 236; Me. 4, 782.