lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

sero

ahd. bis Dial. · 5 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
5 in 5 Wb.
Sprachstufen
3 von 16
Verweise rein
2
Verweise raus
1

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

sêro adv.

Bd. 8, Sp. 502
sêro
adv., mhd. sêr(e), nhd. sehr; as. sêro, mnd. sêr(e), mnl. sere, seer; afries. sēre; ae. sáre. — Graff VI,269 f.
ser-: -o O 1,22,26. 3,1,33. 23,38. 4,25,7. 5,15,26. 20,88. 25,85. 86. Oh 133; -e S 353,18. Npw 34,15: -] S 351,30; sairu: Gl 5,518,10 (vgl. Rhein. Vjbll. 33,285,41, Gespr.; zu -ai- für ê vgl. Haubrichs-Pfister, Stud. S. 57, zu -u für o a. a. O. S. 18).
sêro steht bei Verben u. in best. Wendungen, die entweder das Verursachen von körperlichem u. seelischem Schmerz oder das Empfinden von seelischem Schmerz ausdrücken, so daß in diesen Fällen die Grundbedeutungen des Adj. erkennbar bleiben. Bei weiteren Verben der Gemütsbewegung, die Furcht, Erschrecken oder Mißfallen ausdrücken (vgl. unter 3), tritt die Vorstellung von ‘Schmerz’ in den Hintergrund; hier beginnt sêro bereits, den Grad, die Intensität einer (negativen) Gemütsbewegung auszudrücken: sehr, heftig. Diese Bedeutungsveränderung ist die Voraussetzung für einen weiteren Bedeutungsübergang zu ‘schnell’ (vgl. 4). 1) auf (körperlichen und/oder seelischen) Schmerz hervorrufende Weise, schmerzhaft: a) allgem.: thoh si (die Mutter) iz (das Kind) sero fille, nist, ni si avur wolle ..., theiz iaman thoh ni wunto O 3,1,33. biginnit er es nahtes, ni er blintilingon werne joh sero firspurne! 23,38. sie (die Dornen, bildl. für die Sünden) stechent unsih sero joh wuntont filu suaro 4,25,7. wio mag werdan thaz io war, thaz quami uns in gidrahti, thih thuungin unmahti, elilenti sero odo karkari suaro 5,20,88; b) in best. Wendungen: α) sêro tuon jmdm. Schmerz zufügen, mit Dat. d. Pers., bei abstr. Subj.: sero duit in (den böswilligen Lesern) thiu frist theiz (das Gute) bithekitaz nist O 5,25,86 (zur Konstr. vgl. Erdm. S. 485); β) iz quimit sêro heim es bekommt jmdm. schlecht, es trifft jmdn. hart, mit Dat. d. Pers.: ni duen wir so (sc. unsih minnon) ... sero quimit uns iz heim Oh 133. 2) schmerz-, leiderfüllt: (Maria) kumta sero then grun; iz was ira einego sun O 1,22,26. 3) sehr, heftig: a) alleinstehendes Adv.: ich gelob, daz mir gelonet sol werden nach minen werchen: den lon den fiurht ich ser, wan ich diche gesundot han mit gedanchen S 351,30, ähnl. 353,18. thie andere alle (die böswilligen Leser) filu frua sero grunzent tharzua O 5,25,85; b) verbunden mit einem Adv. des Grades: α) mit sô: thia minna zalti (Petrus) hiar, so zam, ther êr so sero hintarquam O 5,15,26; β) mit [h]uuio: daz neuuisson sie, uuio sere si des ingelton scolton Npw 34,15. 4) schnell: sairu tost Gl 5,518,10 (vgl. Rhein. Vjbll. 33,285,41; nach ghanc hutz .i. i fors); zu afrz. tost ‘schnell’ u. zum Bedeutungsübergang von ‘sehr’ zu ‘schnell’ bei mnl. sêr(e) u. anderen Gradadverbien vgl. ebda.
Vgl. Leuschner, Steigerungsadv. S. 26 ff.
2754 Zeichen · 90 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    sêroadv.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +1 Parallelbeleg

    sêro adv. , mhd. sêr(e), nhd. sehr; as. sêro, mnd. sêr(e), mnl. sere, seer; afries. sēre; ae. sáre. — Graff VI,269 f. se…

  2. 19./20. Jh.
    Konversationslex.
    Sero

    Herder (Konv.-Lex., 1854–57)

    Sero , lat., spät; sero sapiunt Trojani , die Trojaner werden spät klug (sprichwörtlich); sero venientibus ossa , den zu…

  3. modern
    Dialekt
    Sero

    Elsässisches Wb. · +1 Parallelbeleg

    Sero [Sèro Ruf. ] m. Null, übtr. Dummkopf, in der Wendung E taüwe r S. — frz. zéro.

Verweisungsnetz

6 Knoten, 2 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Kompositum 1 Sackgasse 5

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit sero

31 Bildungen · 17 Erstglied · 14 Zweitglied · 0 Ableitungen

sero‑ als Erstglied (17 von 17)

Serös

Meyers

Serös (lat.), dem Serum ähnlich oder Serum ausscheidend.

Seröse Flüssigkeiten

Meyers

Seröse Flüssigkeiten , Körpersäfte, die, wie die Lymphe (s. d.), durch Transsudation aus dem Blut entstehen. Hierher gehören die Peritoneal-…

Seröse Häute

Meyers

Seröse Häute ( Membranae serosae ), bei den Wirbeltieren Doppelsäcke, in denen sich die Eingeweide der Brust- und Bauchhöhle befinden, also …

sêrö̂ven

MNWB

sero·even

(sêrö̂ven) , nur Part. Prät. adj. sêrö̂vet in: sêrö̂vet gôt aus Seeraub stammendes Gut.

Serone

Meyers

Serone ( Surone ), Packhülle aus Ochsenhäuten oder Matten, in Südamerika für trockene Waren; übertragen auf gewisse Mengen, so in Mittelamer…

Sē²rōse

WWB

Sē²-rōse f. [verstr.] 1. gelbe Teichrose (Nuphar luteum). — 2. weiße Seerose (Nymphea alba) ( Kr. Steinfurt Stf Nw).

sêrouber

Lexer

sero·uber

sê-rouber stm. pirata Dfg. 437 a . vgl. merrouber, schifrouber, waʒʒerrouber;

sêroubunge

Lexer

sê-roubunge stf. piratica Dfg. 437 a . sabatrina Voc. 1482. vgl. merroubunge.

Serowitz

Meyers

sero·witz

Serowitz (tschech. Žirovnice ), Stadt in Böhmen, Bezirksh. Kamenitz, an der Staatsbahnlinie Iglau-Weseli (Station Počatek-S.), hat eine alte…

sero als Zweitglied (14 von 14)

*adinsero

MLW

adi·n·sero

* adinsero , -serui , -ere adinserere . (decernendo) inserere — (bestimmend) einfügen : MLW Chart. Carniol. I 67 p. 75,5 (a. 1102) -uimus ad…

assero

MLW

ass·ero

1. assero (ads-) , -serui, -sertum , -ere asserere . MLW script. : ads- adsero : occurrit crebro in schedulis nostris usque ad MLW s. IX. ML…

Brasero

Herder

bras·ero

Brasero , Wärmepfanne, Kohlenpfanne, in Südamerika während der kalten Jahreszeit in dem Wohnzimmer.

consero

MLW

cons·ero

1. consero , -sevi, -situm , -ere conserere . MLW script. : -suevi consuevi : MLW l. 44. -sutus consutus : MLW l. 50. MLW form. -satus consa…

desero

MLW

des·ero

1. desero (-rr-) , -are deserare . resero — entriegeln, aufschließen : MLW Ps. Method. revel. 198 cum fuerit ... pax, tunc -rrabuntur deserr…

dissero

MLW

diss·ero

dissero , -serui, -sertum , -ere disserere . MLW script. dise-: MLW l. 54 . MLW al. MLW partic. MLW praes. usu MLW subst. : p. 794, 42. conf…

edissero

MLW

edi·s·sero

edissero , -serui, -sertum , -ere edisserere . MLW script. et MLW form. : -isce-: p. 1097, 6 . MLW inf. MLW praes. -ssere: MLW l. 68 . adde …

exsero

MLW

exsero (exe-) , -serui, -sertum , -ere exserere . MLW script. exhe-: p. 1693, 17 . MLW partic. MLW perf. usu MLW adi. : p. 1693, 2. MLW al. …

*inassero

MLW

ina·s·sero

* inassero (-ads-), -ere. inserere – einfügen : MLW Form. Bitur. 15 a p. 175,26 pro studium firmitatis mihi (sc. donatori) placuit inad-ere …

insero

MLW

ins·ero

1. insero , -serui, -sertum, -ere. script. et form.: inf. praes.: -errere: MLW Form. Andec. 41 p. 19,5. -serre: MLW Form. Andec. 56. -siri: …

intersero

MLW

inter·sero

intersero , -serui, -sertum, -ere. struct. c. praep.: in c. abl.: MLW MLW l. 54. 60 . inter: MLW MLW p. 2206, 4. 16. c. adv.: hic: MLW MLW l…

Tschudskoje Osero

Herder

Tschudskoje Osero , russ., tschudisches Meer, der Peipussee.