exsero

exsero (exe-), -serui, -sertum, -ereexserere.MLWscript. exhe-: p. 1693, 17.MLWpartic. MLWperf. usu MLWadi.: p. 1693, 2. MLWal.confunditur MLWc. exercere: MLWl. 57. 60. 68. p. 1693, 12. MLWal. 1 proprie vel in imag.: a porrigere, protendere — (her)aus-, (her)vorstrecken: α in univ.: MLWWaltharius 1381 qui (belliger) dum ... manum ... enormiter exeruisset (exercuisset MLWvar. l.), abstulit hanc Hagano. MLWOtto Frising. chron. 6,32 p. 297,32 contra quod cum ... indignationis aculeos exereret (exerceret MLWvar. l.; MLWsc. Heinricus). β attollere, erigere — erheben, aufrichten: MLWCarm. libr. II 1,6 divinis librum constat dogmatibus auctum, exerat hinc pectus, quique Deo militat. MLWOtto Frising. gest. 2,40 p. 148,24 exeritur (erigitur MLWvar. l.) ab Ottone imperatoris vexillum. MLWCarm. Bur. 57,5,3 optat Thetis auram quietis, ut celo caput exerat. MLWal. γ emittere — aussenden: MLWAnnal. Mett. MLWa. 714 p. 20,21 cum sol ... radios ... cuncto exerit orbi. MLWMeginh. Bleid. Ferr. prol. p. 538^b,28 quae (caritas) nonnisi operando ardoris sui flammas exerere (exercere MLWvar. l.) novit. MLWLamb. Leod. Matth. I 412 qua matutinum iubar exerit ... solis orbita. MLWal. b promere, eximere — herausholen, -nehmen: α in univ.: MLWUrso element. 1 p. 38,9 in quo (opere) ... nucleum a testa exeram. β (de)stringere — ziehen, zücken: MLWWaltharius 738 ensem. MLWWipo gest. 13 p. 35,2 Ravennates ... nudis pedibus atque exertis gladiis ... ante regem venientes (MLWConst. imp. II 158,1. MLWal.). MLWal. c aperire, reserere — öffnen: MLWWalahfr. carm. 2,8 quamvis ... exerat ... ora faceta Plato.evacuare — freilegen: MLWVita Udalr. Cell. II 30 exerta fossa sacratum vas eductum ecclesiastico thesauro reddi fecit. 2 translate: a extrahere, excerpere — herausziehen, entnehmen: MLWUrso element. 1 p. 37,22 que (signa) omnia ex similibus capitulis diversorum exerta voluminum ... in unam massam ... rediguntur. b ostendere — zeigen: α manifestare — offenbaren: MLWWiduk. gest. 3,17 ille (dux) ... leoninum exerens (exercens MLWvar. l.) animum MLWeqs. MLWAlbert. Stad. Troil. 5,543 si vir es (sc. Pyrrhus), exere vires. MLWAlbert. M. div. nom. 10,9 p. 402,65 mutabilitatem suam numquam exerunt (exuerunt, exierunt MLWvar. l.) angeli. β demonstrare, exponere — darstellen: MLWWillib. Bonif. 4 p. 13,18 quae (sc. quae subsequuntur) ... manifesta ... scripturae patefactione exerere (exh- MLWvar. l.) curamus. MLWPs. Ven. Fort. Remig. 8 longum est ... verbis exeri ..., quantum MLWeqs. MLWChron. rhythm. Leod. 324 hoc, quod fontes desuper operit, apostolos, prophetas exerit. c adhibere, uti — einsetzen, anwenden, gebrauchen: MLWLeg. Wisig. MLWsuppl. p. 475,29 exerite (sc. sacerdotes) zeli disciplinam in perfidos (MLWPetr. Dam. epist. 114 p. 305,2 exerendae [exercende MLWvar. l.]. MLWibid. MLWal.). MLWAlfan. premn. phys. prol. 1 p. 1 eum (hominem) necesse est vel hac (ratione) -ta eorum (cunctorum sibi subditorum) dominari vel hac depressa ipsis adaequari. MLWActa imp. Winkelm. I 579 p. 464,22 exertis potentie nostre viribus.dirigere — richten: MLWSigeb. Gembl. Theodard. 7 p. 31,18 que (iniustitia) semper primos impetus exerit contra bonorum innocentiam. d exordiri, moliri, peragere — einleiten, beginnen, durchführen: MLWLeg. Wisig. MLWsuppl. p. 468,17 quam suas in iudicio litigantes exerent (sc. exsecutores) actiones. MLWWillib. Bonif. 5 p. 25,16 Dei servus ... excusationis exerens sermonem ait: ‘eqs.’ MLWRhythm. 47,3,1 dum simul bellum exererent (exerceret MLWvar. l., exercerent Ebert; MLWsc. puer et aper). MLWal.constituere, exsequi — verhängen, vollstrecken: MLWChart. Aquens. 29 MLWl. 50 (a. 1158) ut ... decanus ... liberam habeat facultatem in tante presumptionis auctorem anathematis sententiam exerendi.