lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

schockeln

nhd. bis Dial. · 6 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

RhWB
Anchors
6 in 6 Wb.
Sprachstufen
2 von 16
Verweise rein
16
Verweise raus
13

Eintrag · Rheinisches Wb.

schockeln

Bd. 7, Sp. 1699
schockeln, schöckeln (vgl. mhd., mnd. schocken) Verbr. wie Schockel für Bed. 1 a; dazu für Bed. 1 b, c, d, 2 -ǫg-, –ǫk- an der ganzen Nahe, im Hunsr, Saar bis einschl. Merz, Siegld, Gummb, Wippf, Lennep, Klev, Rees, Dinsl (hier -k-) [in diesen Geb. fehlt das Subst. Schockel, dafür Gunsche, Kuschöckel, Wippe usf.; s. Wk. VII 22] schw.: 1. trans. a. einen, bes. ein Kind, sich sch., schaukeln mit der Schaukel; schöckel mech es (einmal); de Kenger sen sech am sch. Rip, Verbr. wie Schockel. RA.: He üs wan (doll) geschockelt nicht recht gescheit MülhRuhr; der es geck g. on doll (geck) geweg (gewiegt) Bergh, Jül, Geilk. — b. ein Kind sch., in der Wiege wiegen; schockel doch das Kind e bissche, do werd's schunn ruicher were! Saarbr-Krughütte; et Kind mit der Wal in de Schlof sch. Simm; an de Wieg sch. Rip, u. so Saargeb., Nahe, Hunsr u. im Geb. von Schockel. Schockele, sch., Schure, en Kölle üəver de Mure geht e Wiffke (Weibchen) lure, hat e Steckske en die Hongk (Hand), jägt die Möschkes (Vögel) von dot Longk (Land); kirwip, kirwi, morge leggt dat Hennken en Ei! Kemp-Grefr, — Schüəre, de Grossvadder wonnt en Düəre, wat deht de doə? Köckskes (Kuchen) backe. Wat d. de met de K.? Kengerkes (Kinder) fuəre (füttern). Wat d. de möt de K.? Spiəle. MGladb, — Bohne, minn Motter geiht no Rome, m. Vatter g. no Gelsekirke, hiel (holte) sech paar dicke, fette Stierke; op eine geng he sette, de andere nohm he an de Hand, do ritt he met no Brobant usf. Ess-Schuir (u. so mit Var. verbr). Heijo, h., Eimerche, brech dem Kinnche Blimerche; Bl. un Rosmarin, et K. will geschockelt sin! Hunsr. RA.: Mir werre das Kind schunn sch. der Sache bin ich gewachsen, ich werde sie schon fertigbringen Rhfrk. — c. absol. u. an etwas sch., wackeln; schockel doch nit so arg (am Disch), do kammer jo nit schreiwe; sch. nit so vill, sonscht fällt der Nache im Rhfrk u. so Verbr. wie 1 b. — d. etwas sch., mit etwas sch., durcheinanderrütteln, schütteln; de Meletsing (Medizin) (de Fläsch) mott geschockelt weərde; met dem Kopp sch. Kref, u. so Birkf, Wend, Saar bis einschl. Merz, Aach-Ld, SNfrk, Klevld, Berg, Siegld; Botter sch. kirnen Lennep-Halb, Kref-Nierst. RA.: Wen de Kohl op de Fut (Fuss) let (liegt), mott sch., dat hei'm (er ihm) heronderkrig Mörs. Wenn me ou (euch) in de Sack stopp, kann me lang sch., ehr dat enen guən bowen [] kömp Mörs-Neuk. Da kaste de Kiewe (Kiefer) sch. musst Hunger leiden MülhRuhr. — Auch enen wackerig sch. wach schütteln; bei der Fahrerei es mer dichtig geschockelt woar durcheinandergerüttelt worden Birkf, Allg. — Mem Kopp sch. mit dem Kopf schütteln Barm, Allg. (Barm auch am K. sch.); now häbbe se knapp met en Ben geschockelt kaum haben sie sich aus dem Bette erhoben Geld; de Märt (März) schockelt met de Stert (Sterz) Mörs. — 2. intrans. a. hin- u. herschaukeln, von Hängendem; de Schöckel schöckelt noch Rip, Verbr. wie sch. 1 a. RA.: Er muss ebbes kafe (kaufen), un wenn de Berelsack an der Wand schockelt Goar-Weiler. — b. schaukelnd, watschelnd, langsam hinkend gehen; schwanken, wie ein alter Mann, ein Betrunkener; gemächlich mit einem Gefährt herankommen; mit einem alten, schlechten Wagen fahren; do sch. se en et Hus (heren); se sen (u. han) geschöckelt, wie wenn se besoffe gewes wöre; he schöckelt drop an; do küt he angeschöckelt (heran-, herop-, herus-, heren-, doher-); he k. heranzesch. Rip, u. so Allg. im Geb. von 1 a—d. RA.: Er schöckelt wie en Gans Waldbr-Rossel. — c. sich hin- u. herwenden, von einem im Gefüge losen Teile eines Gerätes; auf- u. abschwanken, von einem Sumpfe, einem Steg Verbr. wie 1 a—d. RA.: Loss dir nur de Zahn net sch. schlage dir das aus dem Sinn Kobl-Stdt. — d. hinabkollern, von Früchten vom Baume Lennep-Dhünn, Mörs, Klev. — e. et sall sich wahl sch. es wird wohl gut gehen Erk-Körrenz. — Abl.: die Schockel(er)ei, dat Geschockel(s).
3877 Zeichen · 119 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 15.–20. Jh.
    Neuhochdeutsch
    Schockelnv., trs

    Campe (1807–1813) · +1 Parallelbeleg

    † Schockeln , v. trs . das Verkleinungswort von schocken (s. d.) sanft bewegen, schaukeln. D. Schocken. D. — ung .

  2. modern
    Dialekt
    schockeln

    Mecklenburgisches Wb. · +3 Parallelbelege

    Wossidia schockeln schaukeln Ro Rostock@Reddelich Redd ; de Balken hebben all' schockelt in einer Spuksage (1929) Alth; …

Verweisungsnetz

21 Knoten, 26 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 2 Kompositum 15 Sackgasse 4

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit schockeln

6 Bildungen · 0 Erstglied · 6 Zweitglied · 0 Ableitungen

Zerlegung von schockeln 2 Komponenten

schoc+keln

schockeln setzt sich aus 2 eigenständigen Lemmata zusammen. Die Klammerung zeigt die Hierarchie der Komposition; Klick auf einen Bestandteil öffnet seine Etymologie.

schockeln als Zweitglied (6 von 6)

einschockeln

PfWB

ein·schockeln

ein-schockeln schw. : 'in den Schlaf wiegen', eiⁿschockele [LU-Alsh Buffington-Barba Penns Gal-Dornf]; vgl. PfWB einlullen 1 a, PfWB -puppel…

zusammenschockeln

PfWB

zusammen·schockeln

zusammen-schockeln schw. : 'zusammenrütteln', -schockle [ BZ-Dernb ]. Ich bin ganz zammeg'schokkelt worre, nach einer holprigen Fahrt [ BZ-D…