Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
rûnên sw. v.
sw. v. (zu -jan u. -ôn s. u.), mhd. rûnen, nhd. raunen; as. rûnon (s. u.), mnd. rûnen, mnl. ru(y)nen; ae. rúnian; vgl. got. birûnains st. f. — Graff II,526.
run-: 3. sg. -et Gl 1,251,14 (K; -&, vgl. Beitr. (Tüb.) 100,478). 2,755,38. 4,20,70 (Jc); -it 1,607,5 (M, 2 Hss.); 2. sg. imp. -e S 373,10; inf. -en Gl 1,380,19 (Rb); part. prs. -enti 584,50 (Rb); nom. sg. m. -enter 2,412,50 (-); dat. sg. m. -entemu 350,47 (Oxf. Jun. 25, Hs. 9. Jh.; mit fem. Bezugswort im Lat.); acc. sg. m. -antan 77,73; dat. PL. m. -entem 1,335,49 (Rb; -ē; oder -en, vgl. Ottmann S. 54; lat. 2. pl.); acc. pl. m. -ente 418,54 (M, 2 Hss.). 426,40 (Rb); -int 418,55 (M; -v-; l. runinte, Raven 2,248); -inde 4,268,33 (M); 3. sg. prt. -eta S 399 (-&-); 3. pl. prt. -eton Npw 105,25; -etun Gl 1,516,31 (M); -aton ebda.
Verstümmelt: .. net: 3. sg. Nievergelt, Glossierung S. 532,674 (zu Gl 2,755,38; zu einer weiteren, unlesbaren Griffelgl. über der Federgl. ryngt vgl. Nievergelt a. a. O.).
Mit Formen der ôn-Konjugation: in späten Belegen: run-: 1. sg. -on Gl 3,260,44 (SH a2, clm 2612, 12. oder 13. Jh.; -v-); 3. sg. -ot 1,607,5 (M, clm 22201, 12. Jh.); 3. pl. prt. -oten 418,55 (M, clm 22201, 12. Jh., für runonte part. prs. acc. pl. m. (?), so Raven 2,248; zum Ausfall des -n- vor t vgl. Matzel S. 101; zu o-Formen im clm 22201 vgl. auch Foerster S. 118). — Im As.: ruonodun: 2. pl. prt. Gl 4,297,39 = Wa 55,11/12 (Ess. Ev.; zu -uo- vgl. Gallée, As. Gr.3 § 88 Anm. 2; zur Lesung des zweiten -o- vgl. Steinm. u. Wadst. Anm. z. St.; im As. Hwb. S. 318 dagegen 3. pl. prt.).
Mit Formen der jan-Konjugation: run-: 1. sg. -e Gl 3,260,44 (SH a2; -v-; vgl. Riecke, jan-Verben S. 350); 3. pl. prt. -don Gl L 299 (vgl. van Helten, Gr. I § 119).
runentir, rununter Gl 1,626,53. 54 s. frummen.
bewußt leise, mit verhaltener Stimme sprechen, flüstern: a) allgem.: runet surrat (l. susurrat, vgl. Splett, Stud. S. 373) Gl 1,251,14. runente [cum ergo David vidisset servos suos] mussitantes [intellexit quod mortuus esset infantulus, 2. Reg., 12,19] 418,54 (9 Hss. rûnezzen). 426,40. 4,268,33. runit [humiliaberis (Ariel) ... erit quasi pythonis de terra vox tua, et de humo eloquium tuum] mussitabit [Is. 29,4] 1,607,5 (6 Hss. rûnezzen). runentemu [generis noti reputans ex ordine gentem, haec inter sese] mussanti (Hs. musanti) [voce volutant (Hs. susurrant), Juv. 3,24] 2,350,47. runet [ac primum gestit animus, quod Refrigerius in aurem] suggerit [, explicare, Sulp. Sev., Dial. 3,2 p. 199,24] 755,38. Nievergelt, Glossierung S. 532,674 (zu Gl 2,755,38). ich rvnon susurro (SH b) Gl 3,260,44. runet ratit pisprechot susurrat 4,20,70 (zu den drei ahd. Glossen von susurrare ‘zischeln, flüstern, säuseln’ vgl. Krotz S. 594 f.). ruonodun [(Jesus zu den Jüngern:) quoniam quae in tenebris dixistis, in lumine dicentur: et quod] in aurem (Hs. aure, vgl. Sab. 3,319) locuti estis [in cubiculis, praedicabitur in tectis, Luc. 12,3] 297,39 = Wa 55,11/12; b) murren, aufbegehren: runentem [(Moses u. Aaron zu den Israeliten:) nos vero quid sumus, quia] mussitastis (Hs. musitatis) [contra nos? Ex. 16,7] Gl 1,335,49. runen [nullusque contra filios Israel] mutire (Hs. mutilare) [ausus est, Jos. 10,21] 380,19 (zur Vertauschung von lat. mutilare ‘verstümmeln’ mit urspr. lat. mut(t)ire ‘aufmucken’ vgl. Meineke, Bernstein S. 113 f.). runetun [adversum me (David bzw. Jesus)] susurrabant [omnes inimici mei: adversum me cogitabant mala mihi, Ps. 40,8] 516,31. Gl L 299. runenti [multa (sc. Verwünschungen, vgl. Arndt 2,427 Anm. 26)] susurrans (Hs. sussurrans) [commutabit (der Feind) vultum suum, Eccli. 12,19] Gl 1,584,50. .. loquentem runantan [zu: quae vero pestis efficacior est ad nocendum quam familiaris] inimicus [Boeth., Cons. 3,5 p. 62,40] 2,77,73. runenter [abducta genitor si virgine] mussans (Glosse: murmurans, vgl. PL 60) [tristius ingemuit, non ille inpune dolorem prodidit, Prud., Symm. I,478] 412,50. pediu runeton si (die Israeliten) in iro herebergon uberlaga tuonde gote unde Moysi murmuraverunt in tabernaculis suis Npw 105,25 (Np rûnezzen); c) spez. in der Fügung in thaz ôra rûnên jmdm. (einem Tier) etw. (in beschwörender, zauberischer Absicht) ins Ohr flüstern, mit Dat. u. satzförmiger Ergänzung (direkte Rede): hirez runeta hintun in daz ora ‘uuildu noh, hinta ...?’ S 399 (zur Interpretation als ritueller Sprechakt in einem Hirschkult vgl. Schwab, in: Latein u. Volkssprache S. 89. 94 ff.); — nur mit Dat.: tu rune imo (dem Pferd, das die Rähe hat) in daz ora S 373,10 (zur magischen Praxis des In-das-Ohr-Raunens (susurrus magicus) vgl. Schulz, Beschwörungen S. 28 f. 149 ff. u. Haeseli, Performativität S. 179 f.).
Abl. rûnâri, rûnnissa, rûnunga; rûnezzen; vgl. rûnilâri, tôrûnon as.