lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

quëden

mhd. bis Dial. · 8 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

Lexer
Anchors
12 in 8 Wb.
Sprachstufen
4 von 16
Verweise rein
40
Verweise raus
13

Eintrag · Mhd. Handwörterbuch (Lexer)

quëden stv. I, 1.

Bd. 2, Sp. 319
quëden stv. I, 1. (BMZ nbf. mit verschmolzenem u: quoden MWVQVZLeys. MWVQVZKchr. 11640 var. koden, choden MWVQVZKchr. MWVQVZGen. (bei D. meistens schon in sprechen geändert). MWVQVZAneg., köden MWVQVZFasn. 610,11; ohne u këden. statt quidet die contrah. formen quît, chiut MWVQVZMar. MWVQVZErinn. kiut MWVQVZTit. 143,4. MWVQVZNeidh. 47,18, chuot MWVQVZGerm. 1,445a, chût MWVQVZib. 3,360 f.; statt kidet: kît MWVQVZWalth. MWVQVZTrist. im prät. quat, quot, kot, kat —: sagen, sprechen MWVQVZDiem. MWVQVZGen. MWVQVZErinn. MWVQVZLeys. alse daʒ buoch quît (: strît) MWVQVZL.Alex. 2367. MWVQVZAlbr. 20,61. daʒ dâ Jêsus Cristus quît MWVQVZPass. K. 108,37. MWVQVZErlœs. 1657. 'min ist dî râche, er dâ quît MWVQVZJer. 27107. der salter alsô quîd (: Davîd) MWVQVZElis. 14. 810. das ich köden sol MWVQVZFasn. 610,11. man keut MWVQVZib. 540, 14. mit dat. wi laide er im dô kot MWVQVZKchr. D. 407,15. jâ kiut sî mir leit MWVQVZNeidh. 47,18. wie eʒ quît (heisst) an dem buoche MWVQVZHpt. 1. 273,111. daʒ quît etc., das heisst, bedeutet MWVQVZWalth. MWVQVZTrist. eʒ quît MWVQVZErlœs. 5207. gratia dei daʒ chuot diu gotes gnâde MWVQVZGerm. 1,445a. Gardevîaʒ hieʒ der hunt: daʒ kiut tiuschen Hüete der verte MWVQVZTit. 143,4; schallen, alse'lûte quat (var. quot, chot) der slach MWVQVZKchr. 11640. D. 356,10. gt. qithan, ahd. AWBquedan, altn. kvedha, alts. quedhan, ags. cvedhan gewöhnlich zu skr. kath, nhd. erzälen, gestellt (vgl. MWVQVZKuhn 11,185. MWVQVZGsp. 6. MWVQVZLeo 117,45), das aber nicht existiert, sondern nur ein denom. kathay, abgel. von katham (wie), das wie eines ereignisses darlegen, reden davon, erzälen (MWVQVZRB. 2,44. MWVQVZZ. 1,137). aber urverwant könnte sein das skr. gad nhd. sprechen, sagen (MWVQVZRB. 2, 648), zend. jad nhd. bitten, fragen, wünschen, lit. źadas nhd. die sprache s. MWVQVZDief. 2,477. MWVQVZDwb. 5, 382. nach MWVQVZFick2 713 aus indogerm. ga (skr. gâ, nhd. singen) wie stath aus sta, stehen. )
1677 Zeichen · 103 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 1050–1350
    Mittelhochdeutsch
    QUËDEN

    Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke) · +2 Parallelbelege

    QUËDEN s. ich QUIDE .

  2. 1200–1600
    Mittelniederdeutsch
    quedenSb.

    Köbler Mnd. Wörterbuch · +6 Parallelbelege

    queden , Sb. Vw.: s. quēde (2)

  3. 15.–20. Jh.
    Neuhochdeutsch
    queden

    Grimm (DWB, 1854–1961)

    queden , s. DWB keden theil 5, 380 ff. und Feist grundrisz der goth. etymologie 89 .

  4. modern
    Dialekt
    queden

    Rheinisches Wb.

    queden -Eə Klevld in Geld-Capellen , Kevelaer Issum , Mörs-Asbg Marienbaum Neuk (vgl. ndl. kweelen < mndl. quedelen) sc…

Verweisungsnetz

61 Knoten, 53 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 3 Wurzel 3 Kompositum 46 Sackgasse 9

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit queden

19 Bildungen · 12 Erstglied · 6 Zweitglied · 1 Ableitungen

Zerlegung von queden 2 Komponenten

que+den

queden setzt sich aus 2 eigenständigen Lemmata zusammen. Die Klammerung zeigt die Hierarchie der Komposition; Klick auf einen Bestandteil öffnet seine Etymologie.

queden‑ als Erstglied (12 von 12)

quēdenappel

MNWB

queden·appel

° quēdenappel , m. : Quitte, Frucht von Cydonia oblonga (Garde der Suntheit 1492 pp 5 r ).

quēdenbēre

MNWB

queden·bere

*° quēdenbēre , f. : Quitte, Frucht von Cydonia oblonga (Krudtlade 1617 E 2).

quēdenblôme

MNWB

queden·blome

° quēdenblôme , f. ( Pl. -n ) : Blüte der Quitte ?, „ Queden blomen flos ciconie gallicorum” (Voc. Strals. ed. Damme).

Quedenfeldt

Meyers

Quedenfeldt , Max, Afrikareisender, geb. 1851 in Glogau, gest. 18. Sept. 1891 in Berlin, wurde Offizier, nahm aber 1877 seinen Abschied und …

quēdenkērn

MNWB

queden·kern

quēdenkērn , ° quīdem- (J. v. Segen 71 u. ö.), m. ( Pl. -e ): Same der Frucht von Cydonia oblonga, Quittenkern, qu.e in wātere gesōden is gû…

quēdenlactuârium

MNWB

° quēdenlactuârium , n. : aus Quitten zubereitetes Fruchtmus, qu. helpet de spîse dēme māgen wol vordouwen (Prompt. med. ed. Seidensticker 1…

quēdensap

MNWB

queden·sap

° quēdensap , m. : aus Quitten gewonnener Saft, qu. is gût genüttet asmaticis dat is dê ênen korten âtem hebben (Garde der Suntheit 1492 m 3…

quēdenvarwich

MNWB

quedenvar·wich

° quēdenvarwich , adj. : quittegelb, „ Quedenvarwich jd. color coccineus” (Voc. Strals. ed. Damme).

queden als Zweitglied (6 von 6)

enquëden

FindeB

* enquëden stv. entsprechen Will.

quedeme? queden

LW

quedeme? queden, f. Quitte; queden-bôm, Quittenbaum; -krût, Quittenmus, Marmelade.

Ableitungen von queden (1 von 1)

verquëden

Lexer

ver-quëden stv. BMZ versagen, vgl. Helbl. 2,1264 u. anm.