Eintrag · Köbler As. Wörterbuch
mugan Prät.-Präs.
mugan , Prät.-Präs.
- nhd.
- vermögen, Ursache haben
- ne.
- be (V.) able, may (V.)
- ÜG.:
- lat. (nolle) H, posse Gl, H, PA, praevalere H, valere Gl
- Hw.:
- vgl. ahd. magan (1); anfrk. mugan
- Q.:
- BSp, Gen, GlE, GlEe, GlG, H (830), PA
- E.:
- germ. *mugan, Prät.-Präs., können, vermögen; germ. *mag-, Prät.-Präs., er kann, er vermag; idg. *magʰ-, V., können, vermögen, helfen, Pokorny 695?
- W.:
- mnd. mogen, mögen, Prät.-Präs., können, vermögen; B.: H 1. Pers. Sg. Präs. mag 405 M C, 725 M C, 1360 M C, 1389 M C, 1417 M C, 2388 M C, 3103 M C, 3619 M C, 3914 M C, 4041 M C, 4308 M C, 5317 C, 5559 C, 4082 M, mah 4082 C, 4691 C, 2. Pers. Sg. Präs. maht 1470 M C, 2108 M C, 2149 M C, 3204 M C, 3205 M C, 3854 M C, 4618 M C, 5579 C, 773 M, 1709 M, mahtu 773 C, mahthu 1709 C, 3. Pers. Sg. Präs. mag 141 M C, 230 M C, 271 M C, 891 M C, 901 M C, 1011 M C, 1395 M C, 1512 M C, 1516 M C, 1648 M C, 1754 M C, 1809 M C, 1814 M C, 1821 M C, 1854 M C, 2054 M C, 2076 M C, 2097 M C, 2142 M C, 2163 M C, 2519 C, 2642 M C, 2758 M C, 3221 M C, 3299 M C, 3383 M C, 3385 M C, 3453 M C, 3497 M C, 3520 M C, 3627 M C, 4062 M C, 4107 M C, 4114 M C, 4280 M C, 4298 M C, 4760 M C, 4793 M C, 5244 M C, 5360 C, 2846 M C, 1711 M C, 1008 M, 1718 M, 1811 M, 3806 M, mah 1008 C, 1718 C, 1811 C, 2529 C, 3806 C, 1. Pers. Pl. Präs. mugun 563 M C S, 4973 M C, 5087 M C, 5189 M C, 2. Pers. Pl. Präs. mugun 403 M C, 1462 M C, 1464 M C, 1667 M C, 1671 M C, 1739 M C, 1744 M C, 2561 C, 3168 M C, 3620 M C, 3938 M C, 4334 M C, 4338 M C, 4535 M C, 4777 M C, 4968 M C, 5521 C, 5824 C L, 3. Pers. Pl. Präs. mugun 525 M C S, 1068 M C, 1393 M C, 1397 M C, 1479 M C, 1767 M C, 1906 M C, 2823 M C, 3071 M C, 4302 M C, 5227 M C, 5228 M C, 1. Pers. Sg. Präs. Konj. mugi 883 M C, 2. Pers. Sg. Präs. Konj. mugis 3202 M, 3. Pers. Sg. Präs. Konj. mugi 158 M C, 229 M C, 1656 M C, 1879 M C, 2520 C, 2532 C, 2570 C, 2608 M C, 3301 M C, 4245 M C, 4662 M C, 5362 C, 3. Pers. Pl. Präs. Konj. mugin 1407 M C, 1736 M C, 1881 M C, 1905 M C, 2. Pers. Sg. Prät. mahtes 3062 M, mahtas 3062 C, 3. Pers. Sg. Prät. mahte 2453 M, 3872 M, 659 M, 164 M, 572 M S, 738 M, 2049 M, 2301 M, 2690 M, 2778 M, 2921 M, 3063 M, 3198 M, 3341 M, 3343 M, 3359 M, 3613 M, 3635 M, 3688 M, 3815 M, 4078 M, 4867 M, 5229 M, 574 M S, 2411 M, 4853 M, mahta 2453 C, 3872 C, 5321 C, 5625 C, 5918 C, 659 C, 646 M, 849 M, 1243 M, 1674 M, 747 C, 161 M, mohta 646 C, 849 C, 1243 C, 1674 C, 164 C, 572 C, 738 C, 2049 C, 2301 C, 2690 C, 2778 C, 2921 C, 3063 C, 3198 C, 3341 C, 3343 C, 3359 C, 3613 C, 3635 C, 3688 C, 3815 C, 4078 C, 4867 C, 5229 C, 5320 C, 5513 C, 5917 C, 184 M C, 747 M, 1678 C, muohta 574 C, mohte 1678 M, mohtta 2552 C, 3. Pers. Pl. Prät. mahtun 813 M, 2303 M, 2371 M, 2678 M, 3582 M, 3644 M, 3649 M, 3824 M, 5067 M, 429 M C, 3151 M C, 3834 M C, 4936 M C, 5545 C, 5786 C, 5795 C, 5845 C L, 5962 C, 2727 C, 148 C, mohtun 813 C, 2303 C, 2371 C, 2678 C, 3582 C, 3644 C, 3649 C, 3824 C, 5067 C, 5669 C, 148 M, 2. Pers. Sg. Prät. Konj. mahtis 4957 M C, 5574 C, 2952 C, mahtes 2952 M, mohtis 5351 C, 5923 C, 3. Pers. Sg. Prät. Konj. mahti 203 M C, 207 M C, 2211 C, 2971 M C, 4034 M C, 4987 M C, 5235 M C, 4493 M, 4743 M, 4892 M, 5074 M, 2954 C, 189 M, 723 M, 1442 M, 2322 M, 2392 M, 2649 M, 4172 M, 4481 M, 5006 M, 817 M, 354 M S, 161 C, mahtig 4493 C, 4743 C, 4892 C, 5074 C, mahte 2954 M, mohti 189 C, 723 C, 1442 C, 2322 C, 2392 C, 2649 C, 4172 C, 4481 C, 5006 C, 5278 C, 5920 C, mohtig 817 C, magti 2554 C, 3. Pers. Pl. Prät. Konj. mahtin 857 M C, 2688 C, 3617 M C, 4174 M C, 5112 M C, 5644 C, 5747 C, 3929 M, 4889 M, mohtin 3929 C, Gen 1. Pers. Sg. Präs. mag Gen 58, Gen 67, Gen 240, mahg Gen 219, 2. Pers. Sg. Präs. maht Gen 2, Gen 3, Gen 73, Gen 214, Gen 234, 3. Pers. Sg. Präs. mag Gen 25, Gen 43, Gen 52, 1. Pers. Pl. Präs. mugun Gen 9, 3. Pers. Sg. Prät. mahta Gen 106, 3. Pers. Sg. Prät. Konj. mahti Gen 41, Gen 57, BSp 1. Pers. Sg. Präs. mag Wa 17, 18 = SAAT 8, 18, GlE 3. Pers. Sg. Präs. Wa 46, 28b = SAGA 177, 28b = Gl 1, 709, 56, GlEe Wa 3. Pers. Sg. Präs. mag potest Wa 48, 10b = SAGA 96, 10b = Gl 4, 287, 25, mág valet Wa 48, 13b = SAGA 96, 13b = Gl 4, 287, 23, 3. Pers. Sg. Prät. Konj. mahti Wa 61, 12a = SAGA 109, 12a = Gl 4, 303, 57, GlG m ... Wa 63, 11b = SAGA 71, 11b; Kont.: H uundron huuô mag that giuuerđan sô 141
- L.:
- Seebold, Chronologisches Wörterbuch des deutschen Wortschatzes 2, 551b (magan), Wortschatz der germanischen Spracheinheit, unter Mitw. v. Falk, H., gänzlich umgearb. v. Torp, A., 4. A., 1909, S. 303, Berr, S., An Etymological Glossary to the Old Saxon Heliand, 1971, 289
- Son.:
- vgl. Behaghel, O., Die Syntax des Heliand, 1897, S. 12, 54, 58, 68, 75, 102, 184, 185, 219, Gallée, J., Altsächsische Grammatik, 2. A. 1910, § 256, Anm. 1 (zu mah u.a. in H 1008), Sievers, E., Kleine Beiträge zur deutschen Grammatik. 11. Zur Verbalflexion, PBB 9 (1884), S. 562 (zu mohta u.a. in H 646), Pratje, H., Dativ und Instrumentalis im Heliand, 1880, S. 24 (zu H 2846), Schlüter, W., Untersuchungen zur Geschichte der altsächsischen Sprache, 1892, S. 69 (zu H 4889), S. 111, Anm. 2 (zu H 2952), S. 192 (zu H 2954), Sievers, E., Heliand, 1878, Anmerkungen, S. 508 (zu H 405), Sievers, E., Zum Heliand, Z. f. d. A. 19 (1876), S. 66 (zu H 2411), mahte (in Handschrift M) für *muosta (in Handschrift C) in Vers 2411, mugis (in Handschrift M) für mugi (in Handschrift C) in Vers 3202, mahte (in Handschrift M) für mahtun (in Handschrift C) in Vers 4853, mahti (in Handschrift M bzw S) für mahta (in Handschrift C) in Vers 354, mahtin (in Handschrift M) für mahti (in Handschrift C) in Vers 4889