lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

gimagan

nur ahd. · 2 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
2 in 2 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
3
Verweise raus
2

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

gimagan prt.-prs.

Bd. 6, Sp. 56
gimagan
, auch -mugan (nur N) prt.-prs., mhd. gemügen; mnd. gemȫgen, mnl. gemogen; got. gamagan s. v. magan. — Graff II,609.
Praes.: ke-mac: 3. sg. Npw 111,2; gi-: 1. sg. S 142,9 (BB); ge-: 3. sg. Np 28,4 (Hs. A = K.-T. 8,85a,7). Npw 118 M,93. — ke-mag: 3. sg. Nb 215,21. 242,25 [175,8. 193,17]. Nc 781,14 [98,15]. Np 111,2. 118 M,93; gi-: 3. pl. -]en Npw 144,4; ge-: 3. sg. -] Nb 53,16. 80,22. 198,3. 217,8. 227,30. 233,11. 12. 236,25. 242,27. 28. 28/29. 340,21 [44,3. 69,22. 164,23. 176,7. 183,25. 187,10 (2). 189,18. 193,19. 19/20. 20. 257,11]. Nc 781,11. 12. 800,17 [98,13. 14. 119,3]. Ni 570,8 [86,2]. NpNpw 28,4. Np 7,3. 60,4. 77,31. 88,23.
ke-mug-: 3. pl. -en Nb 185,6. 242,19 [155,28. 193,13]. Np 44,6; 1. sg. conj. -e 130,1; inf. -en Nb 254,25. 360,15 [201,1. 270,3]; part. gen. pl. m. -entôn Nc 821,32 [141,6] (n über vorausgehendes -e- geschr.); gi-: 3. pl. -un T 80,3. 90,3; 3. pl. conj. -in S 142,1 (BB); ge-: 3. pl. -en Nb 107,7. 174,4 (oder inf.? Vgl. 2a). 241,20. 242,3 (2). 26. 26/27. 29. 30 [93,5/6. 146,21 (K.-T. fälschlich nemugen). 192,22. 193,2 (3). 18. 19. 21 (2)]. Ni 575,28 [92,20/21]. Np 88,12. 13. 139,14 (Hs. R). 144,4. Npw 44,6; 3. sg. conj. -e Nb 217,9 [176,7]; 3. pl. conj. -in Np 34,2; inf. -en Nb 322,20 [245,3].
Praet.: ki-mah-: 3. pl. -tton Gl 1,321,40 (Sg 295. 9. Jh.); ke-: 3. sg. -ta Np 88,49; 3. pl. -ton Nb 253,17 (-ô-) [200,9]. Np 57,7, Cant. Deut. 30; gi-: 3. sg. -ta S 132,134; 3. pl. -ton Npw Cant. Deut. 30; -ten 140,7; ge-: 1. sg. -ta Np 118 F,42; 3. sg. -ta Nb 223,17 [180,10/11]. NpNpw 118 F,45. Np 14,4; 3. pl. -tôn 140,6.
Verstümmelt: |emugen 3. pl. prs. Np 139,14 (Hs. W1 = K.-T. 10,516a,26). 1) intransitiv: a) mächtig/stark sein, abs.: uuanda diu (sc. miniu uuort) gemahton . eniu (die Lehren von Aristoteles u. Platon) uuaren chraftelos quoniam potuerunt NpNpw 140,6 (= Npw 7); b) Macht haben/bekommen über jmdn., jmdn./etw. überwältigen: α) mit Dat. d. Pers.: vbe du (Gott) nehilfest . so gemag er (der Teufel) mir [vgl. cum tu a subveniendo cessaveris; illo enim tempore praevalet diabolus rapere, Cass.] Np 7,3; ferner: 60,4; β) mit Präp. uuidar + Dat.: hellephorta ni gimugun uuidar iru (sc. die Kirche) portae inferi non praevalebunt adversus eam T 90,3; c) genügen, ausreichend sein: zueihunt phendingo brot ni gimugun in, thaz iro einero giuuelih luziles uuaz inphahe ducentorum denariorum panes non sufficiunt eis T 80,3. 2) transitiv: a) etw. vermögen, leisten können, mit abstr. (häufig pronom.) Akk./Adv.: ube sie ouch girihte unde suona bietant, so siez uerrost gimugin, wider die ouch sie sculdig sint S 142,1 (BB; ferrest mugin 141,32 WB). (ich) wile gerno minna unde holtscaft giwinnen, ube ich ez, herro, gimac unde scol 142,9 (BB; ube ih mac 6 WB). rhetorica gemag micheliu ding Nb 53,16 [44,3]. uuanest tu aber daz er sie finde an dien . diu ih tir geouget habo daz negemugen (K.-T. fälschlich nemugen). daz siu geheizent? quae demonstravimus non posse conferre id . quod pollicentur? 174,4 [146,21]. mit syllogismis . tie meist kemugen . beidiu . ioh in disputando dialectice . ioh in suadendo rhetorice 185,6 [155,28]. in (den Orpheus) der vuuoft scunta . der luzzel gemahta quod luctus dabat inpotens . s. impetrandi . quod voluit 223,17 [180,10/11]. der (Gott) al uueiz . al gemag scientis omnia . potentis omnia ... dei 227,30 [183,25]. uuederer dero uuanest tu gemag mer? quemnam horum valentiorem esse decernis? 236,25 [189,18]. taz sie aber gemugen . daz nechumet nieht fone chreften . nube fone unchreften sed haec eorum potentia . non a viribus descendit . sed ab imbecillitate 241,20 [192,22]. uuaz kemahton sar diu chriuter . unde diu gifthant . tiu dien liden dareton ...? nec potentia gramina 253,17 [200,9]. ube arg uuellen uuelih ist . arg kemugen . daz ist noch uuelichera si miserum est voluisse prava . potuisse miserius est 254,25 [201,1]. ube man nu geiegenero note dero chumftigon . die uuanen sol nieht negemugen quae si recepta necessitate futurorum . nihil virium habere credantur 322,20 [245,3]. also filo gemag superoctauus in arithmetica . so diu diapason symphonia gemag in musica . diu tonum machot. Taz ist also er echert chade . so filo tonus kemag in musica tantumque pensat in numeris . s. epogdous . quantum symphonia diapason in melicis Nc 781,11. 12. 14 [98,13. 14. 15]. uuanda ratio gemag mer danne sermo [vgl. quia ratio plus valet quam sermo, Rem.] 800,17 [119,3]. dero daz kemugenton uuaren namohaftesten Amphiaraus . unde der Mopsus ex hac divinandi possibilitate . Amphiaraus Mopsusque celebrati 821,32 [141,6]. taz meinet uuanda inpossibile geuuehselotiz unde in uuideruuartiga uuis kesprocheniz ebenuilo gemag temo necessario quoniam contrarium idem conversum inpossibile necessario redditur idem valens Ni 570,8 [86,2]. nu sint toh etelichiu inrationalia tiu beidiu gemugen . ioh uuerden ioh neuuerden aliqua vero possunt et secundum inrationales potestates simul quaedam opposita 575,28 [92,20/21]. sin stimma ist in crhefte . uuanda si gemag filo . unde getuet mahtige die . die iro gelos sint NpNpw 28,4. der darfore beteta . der saget nu uuaz sin beton gemahta 118 F,45. tuo daz ... iro (der Feinde) iacula nieht negemugin Np 34,2 (Npw gimeginôn). so uuieo tempestas si in mari . siu negemugen doh nieht uber dinen uuillen 88,13. der eino daz kemahta (die Seele von der Hölle zu erlösen) . des sint die promissa 49; mit Ersparung des Objekts: ih nebeuuano mih nieht mer danne ih kemuge 130,1 (Npw magan); — ferner: Nb 80,22. 107,7. 198,3. 217,8 (potens). 9. 233,11. 12. 242,3 (2). 19 (alle posse). 25 (potens). 26. 26/27 (beide posse). 27. 28. 28/29. 29. 30. 340,21. 360,15 (posse) [69,22. 93,5/6. 164,23. 176,7 (2). 187,10 (2). 193,2 (2). 13. 17. 18. 19 (2). 19/20. 20. 21 (2). 257,11. 270,3]. NpNpw 44,6. 111,2 (potens esse). 118 M,93. 144,4. Cant. Deut 30. Np 57,7. 77,31. 118 F,42 (Npw merken). 139,14 (Npw magan); — hierher wohl auch, Glosse (in freier Übers.?): ni kimahtton [neque enim poterant fermentari cogentibus exire Aegyptiis, et nullam facere sinentibus moram:] nec [pulmenti quidquam] occurrerat (Hs. occurrerant) [praeparare, Ex. 12,39] Gl 1,321,40; b) etw. zustandebringen, ausrichten (können) bei jmdm./gegen jmdn., jmdm. etw. anhaben können, meist verneint: α) mit niouuiht u. Dat. d. Pers.: nieht negemag imo der fient . noh Iudeus noh diabolus nihil proficiet inimicus in eo Np 88,23; ferner: 14,4 (Npw magan); β) mit (n)iouuiht u. Präp. uuidar + Dat.: alsamo unser fater Adam, unz er nakeder uuas in paradyso, do negimahta der diufal nieht uuider imo non praevalebat adversus eum diabolus serpens antiquus S 132,134. kemag si (sc. creatura) danne ieht uuider demo geuualtigosten ...? num tandem proficiet quicquam adversus eum ...? Nb 215,21 [175,8]. den erdering . unde al daz darinne ist kefundamentotost du . fone diu uualtest du iro . unde nieht negemugen sie uuider dir [vgl. non enim aliquid contra te valet, contra creatorem suum, Aug., En.] Np 88,12. [Nässl]
7000 Zeichen · 331 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    gimaganprt.-prs.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +1 Parallelbeleg

    gi- magan , auch -mugan ( nur N) prt.-prs. , mhd. gemügen ; mnd. gemȫgen, mnl. gemogen; got. gamagan s. v. magan. — Graf…

Verweisungsnetz

7 Knoten, 5 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 1 Kompositum 5 Sackgasse 1

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit gimagan

0 Bildungen · 0 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen

Keine Komposita gefunden — gimagan kommt in keinem anderen Lemma als Erst- oder Zweitglied vor.

Zitieren als…
APA
Cotta, M. (2026). „gimagan". In lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern. Abgerufen am 14. May 2026, von https://lautwandel.de/lemma/gimagan/awb
MLA
Cotta, Marcel. „gimagan". lautwandel.de, 2026, https://lautwandel.de/lemma/gimagan/awb. Abgerufen 14. May 2026.
Chicago
Cotta, Marcel. „gimagan". lautwandel.de. Zugegriffen 14. May 2026. https://lautwandel.de/lemma/gimagan/awb.
BibTeX
@misc{lautwandel_gimagan_2026,
  author       = {Cotta, Marcel},
  title        = {„gimagan"},
  year         = {2026},
  howpublished = {lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern},
  url          = {https://lautwandel.de/lemma/gimagan/awb},
  urldate      = {2026-05-14},
}