mi Merksilbe aus der Reihe ut - re - mi - fa - sol - la (Solmisationssilbe) zur Bezeichnung des dritten Tons im Hexachord (mit der Intervallfolge t t s t t) —
mnemonic syllable in the series ut - re - mi - fa - sol - la (solmisation syllable) that designates the third pitch in the hexachord (with the intervallic structure t t s t t) cf. Guido ep. p. 464, 118: Utpote sit hec symphonia, qua ego docendis pueris in primis atque etiam in ultimis utor: „Ut queant laxis / resonare fibris / mira gestorum / famuli tuorum, / solve polluti / labii reatum, / sancte Iohannes.“ Vides itaque, ut hec symphonia senis particulis suis a sex diversis incipiat vocibus? Si quis itaque uniuscuiusque particule caput ita exercitatus noverit, ut confestim quamcumque particulam voluerit, indubitanter incipiat, easdem sex voces, ubicumque viderit, secundum suas proprietates facile pronuntiare poterit. 1
allgemein —
general [s.XI] LmLComm. Guid. 47 p. 120: Concordias vero illas quas diapente vel diatessaron generant, patenter notant syllabae ut re mi fa sol la, quae in gamma sunt dispositae secundum ordinem tonorum vel semitoniorum. LmLLib. argum. 9 p. 19: Arsis elevatio, thesis depositio. Hoc est exemplum: ⋅Γ⋅ ut re mi fa sol la; la sol fa mi re ut. LmLPs.-Osbern. 51.
al. LmLIoh. Cott. mus. 1, 3: Sex sunt syllabae, quas ad opus musicae assumimus, diversae quidem apud diversos. Verum Angli, Francigenae, Alemanni utuntur his: ut, re, mi, fa, sol, la. Itali autem alias habent, quas, qui nosse desiderant, stipulentur ab ipsis. Eas vero, quibus nos utimur, syllabas ex hymno illo sumptas aiunt, cuius principium est: „Ut queant laxis resonare fibris mira gestorum“ ... Per has itaque syllabas is, qui de musica scire affectat, cantiones aliquot cantare discat, quousque ascensiones et descensiones multimodasque earum varietates plene ac lucide pernoscat (
inde LmLPs.-Thomas Aqu. I 45. LmLConr. Zab. tract. L 3). LmLIoh. Cott. mus. 8, 18 descr.
al. [s.XII] LmLTon. Parkm. p. 107: Alfabetum, quod ibi per articulorum iuncturas ponitur praeposito ⋅Γ⋅, id est g Greco, cum sillabis, quae ad dimensionem cantus adiunguntur ipsis litteris, id est ut, re, mi, fa, sol, la.
al. LmLMut. Γma ut 3.
al. [s.XIII] LmLOrg. Vatic. p. 190. LmLAnon. Lovan. p. 494b: Si cantus ascendat duas voces, et organum incipiat in dyapason, organum descendet tres voces et erit in dyapente super cantum, verbi gratia: ut re, fa re; contra re mi, sol mi.
al. LmLMus. man. 4, 15: Sex sunt nomina notarum, videlicet ut, re, mi, fa, sol, la. Tres earum sunt superiores, scilicet la, sol, fa, tres autem inferiores, scilicet mi, re, ut.
al. LmLMetrol. 37 p. 71.
al. LmLIoh. Aegid. 5, 4: sex sunt syllabae, quae ad solfandum sufficiunt, videlicet ut, re, mi, fa, sol, la.
al. LmLAmerus 4, 5.
al. LmLElias Sal. 4 p. 19b: Puncti sunt sex: ut, re, mi, fa, sol, la; nec intelligas, quod ut, re, mi, fa, sol, la sint puncti, sed denominationes punctorum.
al. LmLLambertus p. 254b.
al. LmLTrad. Lamb. 2, 2a, 8.
al. LmLHier. Mor. 12 p. 50, 23.
al. LmLTrad. Garl. plan. I 136: gamma nichil aliud est quam compositio signorum monochordi cum vocibus sic: ut, re, mi
etc. ( LmLTrad. Garl. plan. III 140)
al. LmLTrad. Garl. plan. II 85.
al. LmLTrad. Garl. plan. IV 57.
al. LmLTrad. Garl. plan. V 134.
al. LmLAnon. Ratisb. 3, 3.
al. LmLPetr. Cruc. 1, 27-31. LmLAugust. min. BV 80: Species autem sive voces sunt VI, quarum prima est ut, secunda re, tercia mi, quarta fa, V
a sol, VI
a la.
al. LmLTrad. Franc. I p. 18.
al. LmLIoh. Groch. 87.
al. LmLPs.-Mur. summa 574: Adinvenerunt ergo primi doctores musici sex syllabas ut, re, mi, fa, sol, la, que sunt nomina sex notarum, si considerantur absque alternatione et mutatione ipsarum.
al. LmLEngelb. Adm. 1, 9, 10.
al. LmLWalt. Odingt. 5,
[] 4, 45 descr.
al. [s.XIV] LmLMarch. luc. 8, 1, 9.
al. LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 36a.
al. LmLGuido Dion. 1, 1, 83.
al. LmLTrad. Phil. I
f. 61vG, 7.
al. LmLIac. Leod. cons. 18.
al. LmLIac. Leod. inton. 1, 11. LmLIac. Leod. comp. 1, 5, 13.
al. LmLIac. Leod. spec. 5, 16, 14: Quae enim tunc ⋅C⋅D⋅E⋅F⋅G⋅a⋅, quantum ad Latinos vocabantur, nunc vocantur ut, re, mi, fa, sol, la. LmLIac. Leod. spec. 6, 62, 3: ego puto me Parisius a quodam audivisse sex vocum haec nomina: pro, to, do, no, ni, a. Sed Gallici, Angli, Alamanni has sic vocant: ut, re, mi, fa, sol, la.
al. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 31: Non enim ut, re, mi, fa, sol, la sunt verae voces, sed signa vocum.
al. LmLPetr. Palm. p. 508.
al. LmLIoh. Mur. contr. 5.
al. LmLQuat. princ. 3, 2.
al. LmLPs.-Mur. interv. p. 312b. LmLSumm. Guid. ton. 53. LmLIoh. Boen ars 2, 19, 4.
al. LmLIoh. Boen mus. 1, 6.
al. LmLWillelm. 3, 1. LmLGoscalc. 1, 1 p. 44, 11.
al. LmLHeinr. Eger 2 p. 37.
al. LmLIoh. Vetul. 1, 12.
al. LmLPs.-Mur. prop. p. 97a. LmLComm. Boeth. II p. 256, 19. LmLCompil. Ticin. A 23.
al. LmLAnon. Mediol. 1, 3-4. LmLAnon. Ellsworth 3 p. 206 descr. LmLInterv. Tonus div. p. 240, 2.
al. LmLArs org. p. 100.
al. LmLHenr. Zel. 14.
al. LmLCart. plan. 6.
al. Mut. Ad noticiam 59.
al. LmLPhil. Andr. p. 118b. LmLAnon. Seay p. 22.
al. LmLAnon. Monac. II 7.
al. LmLNicol. Sen. p. 11. LmLPaul. Flor. 5-8.
[s.XV] LmLIoh. Olom. 2 p. 5.
al. LmLProsd. contr. I 5, 1: ficta musica est vocum fictio sive vocum positio in loco, ubi esse non videntur, sicut ponere mi, ubi non est mi, et fa, ubi non est fa.
al. LmLGob. Pers. p. 181a.
al. LmLProsd. spec. 2, 22 p. 210, 10.
al. LmLUgol. Urb. 1, 6, 9: Ex his apparet musicos Graecos philosophos has tantum quinque voces invenisse, scilicet re, mi, fa, sol, la et eas quater in manu sua replicasse (
inde LmLFr. Gafur. extr. 3, 9, 1). LmLUgol. Urb. 1, 7, 10: Sunt ergo notae nostrae seu voces sex, scilicet ut, re, mi, fa, sol, la (
inde LmLFr. Gafur. extr. 4, 1, 10).
al. LmLGeorg. Ans. 3, 8.
al. LmLThom. Bad. p. 80.
al. LmLPetr. Talh. p. 7 descr.
al. LmLAnon. Carthus. pract. 4, 9: semitonium minus cadit, ubi my et fa inveniuntur in diversis gradibus musicalibus ita, quod quando my cadit in linea, fa cadit in spacio et econtra.
al. LmLTrad. Holl. I p. 172: Est autem coniuncta secundum vocem hominis de tono in semitonium sive de fa in mi, quod idem est, vel e converso transmutatio.
al. LmLTrad. Holl. II 32 p. 5 (p. 417b).
al. LmLIoh. Legr. rit. 2, 2, 1, 25: Sequitur primus versus hymni sancti Iohannis, cui Guido talem cum lineis et notulis apposuit cantum, in quo sit ut, re, mi, fa, sol, la satis ad propositum. LmLIoh. Legr. rit. 2, 2, 3, 1: Modus canendi per ut, re, mi, fa, sol, la facilis, verus atque brevissimus.
al. LmLIoh. Tinct. diff. 159: Mi est tertia vox tono distans a secunda et semitonio a quarta (
sim. LmLIoh. Tinct. exp. 4, 6).
al. LmLFr. Gafur. extr. 3, 8, 3.
al. LmLIoh. Tinct. nat. 2, 5.
al. LmLIoh. Tinct. exp. 3, 25.
al. LmLFr. Gafur. op. 5, 2.
al. LmLBart. Ram. 1, 1, 7 p. 19: Alii autem solum litteras alphabeti ponebant scilicet: ⋅a⋅b⋅c⋅d⋅e⋅f⋅g⋅ ut Gregorius, Augustinus, Ambrosius et Bernardus; Guido vero ut, re, mi, fa, sol, la, sicut ante diximus.
al. LmLBonav. Brix. 10, 7: Nos diximus, quod sex sunt voces in cantu; hoc est bene verum, sed quatuor sunt principales in cantu (
ms.; ed.: cantus): re, mi, fa, sol.
al. LmLLad. Zalk. A 23.
al. LmLGuill. Pod. ench. 12 p. 375.
al. LmLGuill. Pod. 2, 13 descr.
al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 2.
al. LmLAnon. Couss. I p. 434 descr.
al. LmLSzydlov. 1 p. 11.
al. LmLContr. Est autem p. 366a.
al. LmLContr. Nota quod I p. 288. LmLContr. Quoniam hom. pr. 9.
al. LmLContr. Species plani 3.
al. 2
im Hinblick auf den Tritonus fa - mi bzw. die verminderte Quinte mi - fa —
with reference to the tritone fa - mi or the diminished fifth mi - fa [s.XII] LmLTon. Vatic. 12, 1 p. 190: bona est dissonancia, cum quilibet modus ab altero naturali diversitate dissonat, mala, ut siquis extollat mi super fa.
[s.XIII] LmLOrg. Vatic. p. 185. LmLDisc. Quicumque II 1, 9 (
sim. LmLDisc. Quicumque II 1, 17). LmLTrad. Lamb. 2, 4, 5: Istae duae voces fa et mi se invicem
[] compati non possunt. LmLTrad. Garl. plan. I 182 (
sim. LmLTrad. Garl. plan. II 108). LmLTrad. Garl. plan. IV 107-108. LmLAugust. min. BV 134: Tritonus est consonancia constans ex tribus tonis continuis. ... Huius species sunt due, scilicet fa mi et mi fa. LmLTrad. Franc. I p. 28: nam facere diapente a mi in fa non est bona concordantia.
ibid. al. LmLPs.-Mur. summa 1032.
al. [s.XIV] LmLInterv. Proportionum p. 20: Dyatessaron est quaedam consonantia ... a qualibet <voce> usque ad quartam ..., nisi ubi cadit fa contra mi, ut videmus in exemplo tritoni. Fieri tunc potest ibi dyatessaron per falsam musicam (
sim. LmLInterv. Sunt autem p. 23).
ibid. eqs. LmLIac. Leod. spec. 6, 67, 4: fit tritonus, ut inter voces ⋅F⋅ gravis et mi de ⋅b⋅fa⋅♮⋅mi et inter fa de ⋅b⋅fa⋅♮⋅mi acuta et voces ⋅e⋅ acutae.
al. LmLPetr. Palm. p. 514. LmLAnon. La Fage II p. 424. LmLAnon. Seay p. 36. LmLAnon. Monac. II 106.
[s.XV] LmLProsd. contr. 4, 6: in combinationibus perfecte consonantibus nunquam ponere debemus mi contra fa nec e contra, quoniam statim ipsas vocum combinationes perfecte consonantes minores vel maximas constitueremus, que discordantes sunt. LmLUgol. Urb. 2, 8, 5.
al. LmLTheod. Capr. p. 97. LmLAnon. Carthus. pract. 15, 27. LmLTrad. Holl. II 64 p. 24 (p. 424b). LmLFr. Gafur. extr. 9, 4, 6.
al. LmLIoh. Tinct. nat. 8, 11.
al. LmLBart. Ram. 2, 1, 2 p. 74: vulgatum est a practicis mi contra fa nec e contrario in specie perfecta numquam fiendum. LmLBonav. Brix. 14, 89: Tritonus est quatuor vocum ac trium tonorum sine aliquo semitonio, verbi gratia fa mi ascendendo et mi fa descendendo. LmLLad. Zalk. A 62. LmLFlor. Fax. 13 p. 85. LmLAnon. Couss. I p. 446a-b. LmLContr. Consonantia 26 (
sim. LmLContr. Si discantus 28).
al. LmLContr. Est autem p. 368b: Nota, quod quatuor sunt loca in consonantiis, quibus nunquam ponenda est mi contra fa vel e converso, scilicet in quinto, in octavo, in duodecimo, in quindecimo. LmLContr. Et primo I 20 p. 140 (p. 463b). LmLContr. Nota quod I p. 287. LmLContr. Nota quod voces 8. LmLContr. Primo sciendum p. 291. LmLContr. Species plani 55-56. 3
im Hinblick auf die Mutation —
with reference to mutation [s.XII] LmLMut. Γma ut 10: ⋅b⋅fa⋅C⋅mi due claves et due dictiones: ... mi mutatur in fa per ascensum et descensum.
(?) al. [s.XIII] LmLMus. man. 17, 8: Mutatio prima: ⋅D⋅ gravis, quae est solre, non nisi per unam notam, quae est ut, posset descendere, cum per quatuor valeat ascendere, sicut sol-re, mi, fa, sol, la, unde ascendens esse convincitur.
al. LmLIoh. Aegid. 8, 5: ⋅E⋅lami duas habet mutationes, videlicet la mi et mi la.
al. LmLAmerus 5, 1.
al. LmLLambertus p. 256b: regula, quod omnis mutatio desinens in ut, re, mi dicitur ascendendo, quia plus habet ascendere quam descendere (
inde LmLTrad. Lamb. 2, 4, 10. LmLTrad. Garl. plan. I 159. LmLTrad. Garl. plan. II 73. LmLTrad. Garl. plan. III 151. LmLTrad. Garl. plan. IV 85. LmLTrad. Garl. plan. V 89. LmLQuat. princ. 3, 9. LmLCompil. Ticin. A 42).
al. LmLHier. Mor. 12 p. 49, 14: ut scilicet per has VI voces ut, re, mi, fa, sol et la diversimode fiant mutationes, per inferiores has scilicet ut, re et mi ascendendo et per superiores has videlicet fa, sol et la descendendo.
al. LmLTrad. Garl. plan. III 136 descr. LmLTrad. Garl. plan. V 90.
al. LmLAnon. Ratisb. 2, 22. LmLAugust. min. BV 101.
al. Ton. Sar. p. 10. LmLTrad. Franc. I p. 28.
al LmLIoh. Groch. 93. LmLEngelb. Adm. 2, 25, 7.
al. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 66, 8.
al. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 46: Secundo modo mutatur la in mi ascendendo de cantu naturali in B mollem et mi in la e converso descendendo.
al. LmLPetr. Palm. p. 515. LmLQuat. princ. 3, 9. LmLIoh. Boen mus. 1, 88.
al. LmLGoscalc. 1, 1 p. 46, 12. LmLCompil. Ticin. A 43.
al. LmLCompil. Lips. p. 130.
al. Mut. Ad noticiam 83.
al. LmLAnon. Monac. II 10.
al. [s.XV] LmLIoh. Olom. 6 p. 19.
al. LmLGob. Pers. p. 185a.
al. LmLUgol. Urb. 1, 6, 7: ⋅E⋅lami, et dicitur ⋅E⋅la, quod mutatur in mi propter sequentem vocem fa.
al. LmLAnon. Carthus. pract. 14, 17.
al. LmLTrad. Holl. I p.
[] 171: Et duo semitonia minora contra genus diatonicum iuxta se fa in mi mutata chromatizarentur.
al. LmLTrad. Holl. II 87 p. 13 (p. 420b).
al. LmLIoh. Tinct. diff. 160: Mi la est mutatio, que fit in utroque ⋅E⋅lami ad descendendum de natura in C durum et in utroque ⋅a⋅lamire ad descendendum de b molli in naturam.
al. LmLFr. Gafur. extr. 5, 4, 2.
al. LmLIoh. Tinct. exp. 7, 5: mutatio est unius vocis in aliam variatio. Omnes autem voces sunt mutabiles, sed aliae plus, aliae minus. Ut etenim mutatur in tres voces ... Mi in duas, scilicet in re et in la.
al. LmLBonav. Brix. 13, 15.
al. LmLLad. Zalk. A 36: primo mutatur la in mi ascendendo de primo cantu b durali in primum naturalem.
al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 4.
al. LmLSzydlov. 5 p. 21.
al. saepius