la

la Merksilbe aus der Reihe ut - re - mi - fa - sol - la (Solmisationssilbe) zur Bezeichnung des sechsten Tons im Hexachord (mit der Intervallfolge t t s t t) — mnemonic syllable in the series ut - re - mi - fa - sol - la (solmisation syllable) that designates the sixth pitch in the hexachord (with the intervallic structure t t s t t) cf. Guido ep. p. 464, 118: Utpote sit hec symphonia, qua ego docendis pueris inprimis atque etiam in ultimis utor: „Ut queant laxis / resonare fibris / mira gestorum / famuli tuorum, / solve polluti / labii reatum, / sancte Iohannes.“ Vides itaque, ut hec symphonia senis particulis suis a sex diversis incipiat vocibus. Si quis itaque uniuscuiusque particule caput ita exercitatus noverit, ut confestim quamcumque particulam voluerit, indubitanter incipiat, easdem sex voces, ubicumque viderit, secundum suas proprietates facile pronuntiare poterit. 1 allgemein — general [s.XI] LmLComm. Guid. 47 p. 120: Concordias vero illas, quas diapente vel diatessaron generant, patenter notant syllabae ut, re, mi, fa, sol, la, quae in gamma sunt dispositae secundum ordinem tonorum vel semitoniorum et secundum concordiam vocum ubique, nisi quod in sola diapente ab ⋅E⋅ in ⋅C⋅ non est continua vel ascensio vel descensio per syllabas. Ubi enim sunt eaedem syllabae, ibi eadem consonantia. LmLLib. argum. 9 p. 19: Arsis elevatio, thesis depositio. Hoc est exemplum: ⋅Γ⋅ ut - re - mi - fa - sol - la - la - sol - fa - mi - re - ut. Simili modo per totum monochordum. LmLPs.-Osbern. 49. al. LmLIoh. Cott. mus. 1, 3: Sex sunt syllabae, quas ad opus musicae assumimus, diversae quidem apud diversos. Verum Angli, Francigenae, Alemanni utuntur his: ut, re, mi, fa, sol, la. Itali autem alias habent, quas, qui nosse desiderant, stipulentur ab ipsis. Eas vero, quibus nos utimur, syllabas ex hymno illo sumptas aiunt, cuius principium est: „Ut queant laxis resonare fibris mira gestorum“. ... Per has itaque syllabas is, qui de musica scire affectat, cantiones aliquot cantare discat, quousque ascensiones et descensiones multimodasque earum varietates plene ac lucide pernoscat (inde LmLPs.-Thomas Aqu. I 45. LmLConr. Zab. tract. L 3). LmLIoh. Cott. mus. 8, 13: Est autem diatessaron trimodum, verbi gratia ut fa, re sol, mi la. LmLIoh. Cott. mus. 8, 18 descr. al. [s.XII] LmLTrad. Guid. 1 descr. LmLTon. Parkm. p. 107: Alfabetum, quod ibi per articulorum iuncturas ponitur praeposito ⋅Γ⋅, id est g Greco, cum sillabis, quae ad dimensionem cantus adiunguntur ipsis litteris, id est ut, re, mi, fa, sol, la, a prima usque ad ultimam percurrere cordetenus sciant. LmLTon. Parkm. p. 108: Fit autem tonus, cum dicitur ut re, re mi, fa sol, sol la. ibid. al. LmLMut. Γma ut 6: ⋅E⋅lami: ⋅E⋅ clavis est, la mi due dictiones, la per ascensum invenitur, mi ascendendo et descendendo. al. [s.XIII] LmLAnon. Lovan. p. 493b: Omnes enim antiphone, queque desinunt in re,[] si „seculorum“ illarum incipiat in la, primi toni sunt. LmLAnon. Lovan. p. 494b: Si cantus ascendat sex voces, et organum incipiat in dyapason, descendet tres voces organum et erit cum cantu contra ut la, fa re. al. LmLMus. man. 4, 15: Sex sunt nomina notarum, videlicet ut, re, mi, fa, sol, la. Tres earum sunt superiores, scilicet la sol fa, tres autem inferiores, scilicet mi re ut. al. LmLMetrol. 37 p. 71. al. LmLIoh. Aegid. 7, 13: ⋅E⋅lami duas habet voces, la videlicet et mi. La cantatur per B quadratum, per ut videlicet de ⋅Γ⋅ut. Mi cantatur per naturam, per ut videlicet de ⋅C⋅faut. al. LmLAmerus 18, 5. al. LmLElias Sal. 4 p. 19b. al. LmLLambertus p. 254b (ad loc.: LmLTrad. Lamb. 2, 2a, 8). al. LmLHier. Mor. 12 p. 50, 4. al. LmLTrad. Garl. plan. I 134 (sim. LmLTrad. Garl. plan. III 140. LmLTrad. Garl. plan. IV 57. LmLAnon. Seay p. 22) al. LmLAugust. min. 92. al. LmLTrad. Franc. I p. 18. al. LmLIoh. Groch. 87. al. LmLPs.-Mur. summa 574. al. LmLEngelb. Adm. 1, 9, 10. al. LmLWalt. Odingt. 5, 4, 45 descr. al. [s.XIV] LmLMarch. luc. 8, 3, 6. LmLGuido Dion. 1, 1, 177. al. LmLIac. Leod. cons. 20. al. LmLIac. Leod. inton. 1, 37. al. LmLIac. Leod. spec. 2, 35, 8: Habet autem quilibet dictorum cantuum VI voces, quas sic vocamus: ut, re, mi, fa, sol, la, modo omne ut, quod incipit in ⋅G⋅, per ♮ quadratum vel durum decantatur cum vocibus annexis sibi, et quod incipit in ⋅C⋅, per naturam; quod vero incipit in ⋅F⋅, per b molle. LmLIac. Leod. spec. 5, 16, 14: Quae enim tunc ⋅C⋅D⋅E⋅F⋅G⋅a⋅, quantum ad Latinos vocabantur, nunc vocantur ut, re, mi, fa, sol, la. LmLIac. Leod. spec. 6, 62, 3: ego puto me Parisius a quodam audivisse sex vocum haec nomina: pro, to, do, no, ni, a. Sed Gallici, Angli, Alamanni has sic vocant: ut, re, mi, fa, sol, la. al. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 33: Cui dispositioni deest una vox, scilicet la, quia in ultimo cantu B durali eadem vox non est necessaria. Licet quidem addant ⋅E⋅la exterius in manu post ⋅DD⋅lasol. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 80: in omni clavi, in qua haec vox la invenitur, videlicet in utroque ⋅E⋅lami, in utroque ⋅A⋅lamire, in ⋅D⋅lasolre et in ⋅DD⋅lasol. al. LmLQuat. princ. 3, 10: Nam dicunt (sc. quidam) ut et fa esse graves eo, quod habent ascendere per tonum et descendere per semitonium. Re et sol dicunt esse circumflexas eo, quod habent ascendere et descendere per plenos tonos. Mi et la dicunt esse acutas eo, quod habent descendere per tonum et ascendere per semitonium. al. LmLIoh. Boen mus. 1, 6. al. LmLGoscalc. 1, 1 p. 40, 6. al. LmLHeinr. Eger 2 p. 37. al. LmLCompil. Ticin. A 23: sex sunt voces, quibus omnis cantus multiformis contexitur: ut, re, mi, fa, sol, la, que pro septem licteris, scilicet ⋅a⋅b⋅c⋅d⋅e⋅f⋅g⋅, <ponuntur> (sim. LmLTrad. Holl. VI 14, 1). LmLCompil. Ticin. F 226: Antiqui vero dicebant esse tres, videlicet ut, re, mi. Moderni autem propter necessitatem consonantiarum tres alios addiderunt, videlicet fa, sol, la. al. LmLInterv. Tonus div. p. 242, 1. LmLArs org. p. 101. Mut. Ad noticiam 80. al. LmLAnon. Seay p. 22. al. LmLCompil. Lond. p. 78. [s.XV] LmLIoh. Olom. 2 p. 5. al. LmLProsd. contr. 3, 1. LmLGob. Pers. p. 181a. al. LmLUgol. Urb. 1, 11, 4: litterae sunt octo, scilicet ⋅Γ⋅A⋅C⋅C⋅D⋅E⋅F⋅G⋅. Voces autem XIIII sunt, scilicet ut, re, mi, faut, solre, lami, faut, solreut (inde LmLFr. Gafur. extr. 4, 7, 4). LmLUgol. Urb. 2, 7, 9: La duas habet consonantias et duas dissonantias, scilicet ut sextam inferius, re quintam inferius, fa tertiam inferius et la unisonum. al. LmLGeorg. Ans. 3, 8. al. LmLThom. Bad. p. 80. al. LmLPetr. Talh. p. 7 descr. al. LmLAnon. Carthus. pract. 2, 2. al. LmLTrad. Holl. I p. 162. al. LmLTrad. Holl. II 32 p. 5 (p. 417b). al. Mut. Christo 60. al. LmLIoh. Legr. rit. 2, 2, 1, 1: Incipit liber secundus de sex, ut, re, mi, fa, sol, la, syllabis. al. LmLIoh. Tinct. diff. 144: La est sexta et ultima vox tono distans a quinta (sim. LmLIoh. Tinct. exp. 4, 9). al. LmLFr. Gafur. extr. 9, 8, 1: si velimus cantare per fictam musicam, oportet, quod canendo seu discantando accipiamus istas voces, videlicet ut in ⋅d⋅solre, re in ⋅e⋅lami, mi in ⋅f⋅faut, fa in ⋅g⋅solreut, sol in ⋅a⋅lamire, la in ⋅b⋅fa⋅♮⋅mi. LmLFr. Gafur. extr. 9, 8, 18: Qualiter enim per comunicam (fortasse ex errore ms.[] pro coniunctam) fiat de tono semitonium, sciendum est, quod, ubi solebant dici hee (ms.; ed.: hec) voces, scilicet re, mi, fa, sol, dicitur nunc sic: mi, fa, sol, la, et hoc est de tono semitonium facere. al. LmLIoh. Tinct. exp. 4, 3. al. LmLFr. Gafur. op. 5, 6 descr. al. LmLBart. Ram. 1, 1, 4 p. 11. al. LmLBonav. Brix. 10, 14: Aliae duae notae, scilicet ut et la, inventae fuerunt causa necessitatis, ut toni melius consonarent. al. LmLLad. Zalk. A 23. al. LmLFr. Gafur. theor. 5, 2, 8. al. LmLGuill. Pod. ench. 23 p. 384. al. LmLGuill. Pod. 2, 13 descr. al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 2: Sunt enim ut re graves, dum Graecis assentior, sol la acutae et mi fa mediae ... Ecclesiasticorum vero mos est, ut re graves vocare, mi fa acutas et sol la superacutas. al. LmLSzydlov. 1 p. 11. al. LmLContr. Species plani 49-50. 2 im Hinblick auf die Mutation — with reference to mutation [s.XII] LmLMut. Γma ut 6: ⋅E⋅lami: ... la mutatur in mi per ascensum et dicitur lami, mi in la per descensum et dicitur mila. al. [s.XIII] LmLMus. man. 36, 15: Prima species dyapason ... ita: re, mi, fa, sol, la-mi, fa, sol, la. al. LmLIoh. Aegid. 8, 5: ⋅E⋅lami duas habet mutationes, videlicet la mi et mi la. Sed la mi pro ascensu per naturam, mi la vero pro descensu per B quadratum. al. LmLAmerus 5, 6: Nota, quod mutacio numquam fit, nisi cantus ascenderit ultra la vel subter ut cuiuscumque cantus. al. LmLLambertus p. 256b: omnis mutatio desinens in fa, sol, la dicitur descendendo, quia plus habet descendere quam ascendere (inde LmLTrad. Lamb. 2, 4, 10. LmLTrad. Garl. plan. I 160. LmLTrad. Garl. plan. II 73. LmLTrad. Garl. plan. III 151. LmLTrad. Garl. plan. IV 86. LmLTrad. Garl. plan. V 89. LmLQuat. princ. 3, 9. LmLCompil. Ticin. A 42. LmLNicol. Cap. p. 315. LmLTrad. Holl. II 1 p. 15 (p. 421a). LmLTrad. Holl. VI 15, 6). LmLTrad. Lamb. 2, 4, 10 (inde LmLTrad. Garl. plan. V 90. LmLQuat. princ. 3, 9. LmLCompil. Ticin. A 43. LmLTrad. Holl. I p. 171. LmLTrad. Holl. II 2 p. 15 (p. 421a). LmLGuil. mon. 5, p. 31. LmLBonav. Brix. 13, 16. LmLGuill. Pod. 5, 25. LmLCompend. mus. 55). LmLHier. Mor. 12 p. 51, 7. al. LmLAugust. min. 95: et he sunt demonstrationes eo, quod non possunt ascendere ultra la, nec descendere subter ut sine mutatione. al. LmLEngelb. Adm. 3, 8, 4. al. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 65, 12: in la (sc. mutari possunt) tres (sc. voces), quae sunt re, mi, sol. al. LmLHugo Spechtsh. 46: Primo modo mutatur la in re ascendendo de cantu naturali in B durum et re in la e converso descendendo. eqs. LmLQuat. princ. 3, 9. LmLIoh. Boen mus. 1, 80. al. Mut. Ad noticiam 83. al. [s.XV] LmLIoh. Olom. 6 p. 19. al. LmLGob. Pers. p. 185a. al. LmLUgol. Urb. 2, 19, 7. al. LmLAnon. Carthus. pract. 13, 4. al. LmLTrad. Holl. I p. 163. Mut. Christo 130. al. LmLIoh. Tinct. diff. 145: La mi est mutatio, que fit in utroque ⋅E⋅lami ad ascendendum a C duro in naturam et in utroque ⋅a⋅lamire ad ascendendum a natura in b molle. La re est mutatio, que fit in utroque ⋅a⋅lamire ad ascendendum a natura in C durum et in ⋅d⋅lasolre ad ascendendum a b molli in naturam. La sol est mutatio, que fit in ⋅d⋅lasolre et in ⋅d⋅lasol ad ascendendum de b molli in C durum (sim. LmLIoh. Tinct. exp. 7, 55). al. LmLFr. Gafur. extr. 5, 2, 2. al. LmLIoh. Tinct. exp. 7, 8: Omnes autem voces sunt mutabiles, sed aliae plus, aliae minus. Ut etenim mutatur in tres voces, scilicet in re, in fa et in sol. ... La in tres, scilicet in re, in mi et in sol. al. LmLBart. Ram. 1, 2, 5 p. 37. al. LmLBonav. Brix. 13, 15 (cf. LmLTrad. Lamb. 2, 4, 10). LmLLad. Zalk. A 36. al. LmLSzydlov. 5 p. 21. al. saepius v. A LmLvol. I col. 9, 23, D LmLvol. I col. 757, 49, E LmLvol. II col. 7, 7