Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
phunt st. n.
st. n., mhd. phunt, nhd. pfund; as. pund, mnd. punt, mnl. pont; afries. pund, pond; ae. pund; an. pund; got. pund; aus lat. pondo, vgl. Frings, Germ. Rom. II,402. — Graff III,342.
phunt: nom. sg. Gl 2,356,3. 3,121,4 (SH A, 3 Hss.). 192,38 (SH B). 319,14 (SH e). 361,40. 397,53 (Hildeg.). 4,162,10 (Sal. c); acc. sg. 2,276,52 (M, 2 Hss.); gen. pl. -]o 1,262,19 (K; ph-). T 212,6; acc. pl. -] Gl 4,151,26 (Sal. c). 5,15,25. NpglNpw 111,5; phundun: dat. pl. Gl 2,560,41 (p⊢-). — pfunt: nom. sg. Gl 3,121,3 (SH A, 3 Hss., 1 Hs. -v-). 192,38 (SH B). 243,54 (SH a2, 3 Hss.). 277,54 (SH b). 414,77 [HD 2,257]. Hbr. I,247,228 (SH A; -v-); acc. sg. Gl 2,276,52 (M). — funt: nom. sg. Gl 1,288,65 (Jb, vgl. Anm.). 652,31 (M). Sprachwiss. 18,420. S 245,4 (B). Nl 593,20 [191,11]; acc. sg. Nb 308,6 [235,10]; acc. pl. Gl 1,715,28 (3 Hss.). — punt: nom. sg. Gl 3,121,5 (SH A). Thies, Kölner Hs. S. 172,16 (SH); [acc. sg. Wa 41,24 (Freckh., M); nom. pl. 25 (Freckh., M); acc. pl. 18. 22 (beide Freckh., M); pund: nom. pl. 35,36 (Freckh., M);] dat. pl. -]un Gl 2,555,66; -]an 586,25 = Wa 100,28; acc. pl. -] 4,298,34 = Wa 56,26 (Ess. Ev.; p- aus Korr.).
pond: nom. sg. Gl 3,381,50. 54 (beide Jd). 1) Gewicht: pondus funt set pondus ferri libra argenti [zu: fuit] pondus [postulatarum inaurium, mille septingenti auri sicli, Jud. 8,26] Gl 1,288,65. 2) Gewichtsmaß: funt [propter diversitates namque et inaequalitates mensurarum ... mensuram cibi et potus, ponderis ratione canonicis dandam esse censuimus ... publicum tamen] pondus [provinciis, civitatibus, metallisque inditum ... Noverint tamen generaliter omnes, libram non amplius quam duodecim unciis constare debere, Reg. can. 122 p. 233 (MGh LL sectio III,II,1 p. 402,37; im Abschn. De mensura cibi et potus] Sprachwiss. 18,420 (z. St. vgl. Emmerich, Geiz S. 143 u. 162). 3) Pfund (nach mittelalterlichem Verständnis): a) Gewichtseinheit: α) allgem.: talenta ein ahttozo phunto talentus unus LXXX (librae) Gl 1,262,19 (vgl. Splett, Stud. S. 395). mna Graece mina latine funt [zu: statera iusta ... erit vobis ... viginti sicli, et vigintiquinque sicli, et quindecim sicli,] mnam [faciunt, Ez. 45,12] 652,31. pfvnt talentum et est summum pondus in Graecis, sicut calcus minima pars [Hbr. I,247,228] 3,121,3 (im Abschn. De ponderibus antiquis). Hbr. I,247,228. pfunt ł waga libra Gl 3,243,54 (2 Hss. nur uuâga). 414,77 [HD 2,257]. Thies, Kölner Hs. S. 172,16. libra XII pfunt untie ł waga Gl 3,277,54. 319,14. phunt mna 361,40. 4,151,26 (Hs. -as). libra 3,381,50. talentum 54. 4,162,10. linchz talentum 3,397,53; β) von Naturprodukten sowie landwirtschaftlichen u. handwerklichen Erzeugnissen, mit Gen. d. Sache: des protes funt einas ... panis libra una propensa sufficiat in die S 245,4. [fan themo ambahte to Balehornon sculun kumen ... ii pund hraro gerston Wa 35,36. van themo ambehta te Uaretharpa en punt rockon 41,24. thes sindon allas ahte punt ende fiertein muddi gerstinas maltes 25.] Nicodemus ... truog thaz gimisgi mirrun inti aloes, so uuas es zihenzug phunto Nicodemus ... ferens mixturam mirrae et aloes quasi libras centum T 212,6; [ferner: Wa 41,18. 22]; γ) von Münzen u. Gegenständen aus Edelmetall, mit Gen. d. Sache: ube ioman durh achergang an dia erda brechende . ein funt coldes findet . iu dar begrabenes inveniat pondus defossi auri Nb 308,6 [235,10]; in einer formelhaften Wendung (vgl. Sprachwiss. 34,382): tarder ist ein funt ubelero fendingo tar nist neheiner guot Nl 593,20 [191,11]; b) Recheneinheit für Silbermünzen (vgl. LMA 6,2051): giuuagi scaz (ł) funt [cum (der König) coepisset rationem ponere, oblatus est ei unus (ein Knecht), qui debebat ei decem millia] talenta [Matth. 18,24] Gl 1,715,28 (1 Hs. ohne scaz). 5,15,25. phunt [neque enim plus quam unum] talentum [acceperat, qui hoc abscondere magis studuit, quam erogare, Greg., Hom. I,6 p. 1455] 2,276,52. pundun [sed nec recuso prodere locupletis arcam] numinis (Hs. minis, vgl. La.) [Prud., P. Laur. (II) 122] 555,66. 560,41, z. gl. St. an pundan 586,25 = Wa 100,28. phunt talentum 3,192,38 (davor helbeling obolus, scerf minutum, danach marc marca; im Abschn. De metallis). pund [vocatis autem decem servis suis, dedit eis decem] mnas (Hs. minas) [Luc. 19,13] 4,298,34 = Wa 56,26. domine qvinqve talenta tradidisti mihi (herro funf phunt gabe du mir) NpglNpw 111,5. 3) Bez. für eine Größe, die durch Zwölf teilbar ist, z. B. das Jahr (vgl. DWb. XVI,1439 f. s. v. zwölfer) oder Vok.-Übers. u. zu 2 (?): phunt [libra dicitur quicquid per duodenarii numeri perfectionem adimpletur. nam libra dici potest annus, qui constat ex ... XII mensibus ...] libra [esse potest aequinoctialis dies sine sua nocte, qui constat XII horis, Excerpta de mensuris p. 374,9, im Abschn. De ponderibus] Gl 2,356,3.
Vgl. phant, pundur ae. [Woitkowitz]