Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
krônen sw. v.
sw. v., mhd. krœnen, nhd. dial. bair. gronen Schm. 1,1000; as. krônian (vgl. Gallée, Vorstud. S. 184 f., s. u.), mnd. krOenen, mnl. cronen. — Graff IV,613 s. v. crônjan, crônên.
chron-: 1. sg. -o Gl 2,368,10; 3. sg. -it 461,7 (2 Hss.); part. prs. -ente 1,796,23 (M); -ent 4,308,5 (M, 14. Jh.); nom. sg. m. -enter 1,796,16 (M, 2 Hss., 1 Hs. -en); -an ebda. (M); -in 17 (M); gen. pl. -antero 2,605,34 (M, 3 Hss.); chronne: 3. sg. conj. 504,23 (2 Hss., in 1 Hs. -o- aus oe rad.). — kron-: 3. pl. -ent Jb. Ph. 22,75 (nach Gl 3,418,72) [HD 2,395]; 3. pl. conj. -en Gl 3,415,67 [HD 1,79] (c-); inf. -en 408,71 [HD 2,68] (lat. 1. sg.; c-). 72 [ebda.] (lat. 3. pl.); part. prs. gen. sg. m. n. -enten 2,564,46; gen. sg. f. -underu 568,37 (c-); kronnenden: gen. sg. m. n. 564,46; gron: 1. sg. 3,276,25 (SH b); part. prs. nom. sg. m. -]inter 2,242,37 (clm 14409, 9. Jh.; = croninter, Steinm.).
chroenenter: part. prs. nom. sg. m. Gl 1,796,18 (M, clm 6217, 13./14. Jh., clm 14745, 14. Jh., 1 Hs. -oe-, -ents).
Verschrieben: cronden: part. prs. dat. pl. Gl 2,703,28 (für cronenden?); croenti: Grdf. 1,132,34 (Pa; mit zu ergänzendem Nasalstrich, vgl. Splett, Stud. S. 201); hierher wohl auch (oder Metathese?): chornen: nom. sg. m. 796,17 (M). 1) schwatzen, plaudern, (übel) daherreden: chronanter [commonebeo eius opera ...: verbis malignis] garriens [in nos, 3. Joh. 10] Gl 1,796,16 (8 Hss. kerran), z. gl. St. cherrente challonte chronente 23, chronent 4,308,5. ich gron garrio(r) multum fabulor 3,276,25. kronent garriunt, dazu am Rande: garrio multum fabulor(um) [vgl. qui non diverso sicut haeretici garriunt, HD 2,395] Jb. Ph. 22,75 (nach Gl 3,418,72) [HD 2,395]; hierher wohl auch: cronen garrio Gl 3,408,71 [HD 2,68] (in lat. Text). kronen garriunt 72 [ebda.] (in lat. Text). cronen garriant 415,67 [HD 1,79]; — Part. Praes., adjekt.: geschwätzig: kronenten [aliter silere nescit oris] garruli [vox inquieta, quam tubam si fregero, Prud., P. Rom. (X) 1104] Gl 2,564,46; von Fröschen: cronen- den [(anguis) piscibus atram improbus ingluviem ranisque] loquacibus (vgl. clamosis, Serv.) [explet, Verg., G. III,431] 703,28; — substant.: Schwätzer: chronantero garrientium [dicta respuere, Ruf., Hist. eccl. VIII,10 p. 759] Gl 2,605,34. 2) prahlen: arhapan cotlihhenti cronenti elatus glorians iactans (Pa, koadlihhendi hromendi K) Gl 1,132,34 (zur Glossierung vgl. Splett, Stud. S. 201). groninter [nisi aliquando mens ex abstinentiae virtute tumesceret, nequaquam hanc velut inter magna merita Pharisaeus] arrogans [studiose numeraret, Greg., Cura 3,19 p. 62] 2,242,37. chronit [ambitio ventosa tumet, doctrina superbit,] personat (Glossen: intonat, alte loquitur) [eloquium, nodos fraus abdita nectit, Prud., Ham. 400] 461,7. chronne [os obtrudite, ne plura] iactet [inprobus, ders., P. Vinc. (V) 96] 504,23. 3) flehen, Part. Praes., substant.: cronunderu [illa (die Humilitas) ... caput] orantis [(der Superbia) flexa cervice resectum eripit, Prud., Psych. 282] Gl 2,568,37. 4) zustimmen: chrono [c sequente (der Buchstabe b) solet plerumque in eam mutari, ut ...] succino [Prisc., Inst. II,46,10] Gl 2,368,10.
Abl. krônâri.