lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

kezzil

nur ahd. · 3 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
4 in 3 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
19
Verweise raus
11

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

kezzil st. m.

Bd. 5, Sp. 148
kezzil
st. m., mhd. kezzel, nhd. kessel; as. ketil (vgl. Holthausen, As. Wb. S. 41), mnd. kētel, mnl. ketel; afries. ketel; ae. cytel, cetel; an. ketill; got. katils; aus lat. catillus, vgl. Frings, Germ. Rom. II,171 ff. — Graff IV,537.
chezz-il: nom. sg. Gl 1,323,47/48. 2,9,15 u. Anm. 5. 3,633,48. 635,47. 677,42. 4,42,20 (Sal. a 1); gen. sg. -]is Amsterd. Beitr. 19,85,41; -]es Gl 2,685,12; dat. sg. -]e 1,409,17 (Rb). Npgl 107,10; acc. sg. -] Gl 1,396,57 (M, 4 Hss.). Npgl 107,10; nom. pl. -]a Gl 1,392,14 (S. Paul XXV d/82, 9./10. Jh.). 393,14. 643,51 (M); dat. pl. -]um 469,45 (Rb); acc. pl. -]a 283,17 (Rd). 443,42. 3,650,32; -el: nom. sg. 1,522,12 (M, 2 Hss.). Np 107,10; cheszil: nom. sg. Gl 1,522,10 (M, 3 Hss., 1 Hs. l auf Rasur, Steinm.); acc. sg. 396,63 (M, 13./14. Jh.); chez-il: nom. sg. 522,11 (M, 9 Hss.). 2,720,61. 3,11,24 (C). 633,47 (2 Hss.). 643,31. 4,42,20/21 (Sal. a 1, 3 Hss.). 171,8 (Sal. d). 238,26; acc. sg. 1,396,55 (M, 14 Hss.). 63 (M); nom. pl. -]a 643,50 (M, 3 Hss.); acc. pl. -]a 323,47 (S. Paul XXV d/82, 9./10. Jh., in 2 Teilen; oder nom. pl.?). 2,652,14; -el: nom. sg. 3,244,66 (SH a 2). 4,42,21 (Sal. a 1, 2 Hss.). 133,62 (Sal. c). Npw 107,9. — kezz-il: nom. sg. Gl 3,348,6 (SH h). Hbr. I,344,438 (SH A); -el: dass. Gl 3,193,49 (SH B). 278,57 (SH b, 2 Hss.). 331,45 (SH g). 410,37 [HD 1,77]; kez-il: dass. 268,65 (SH b). 348,10 (SH h). 685,66 (kzil). 4,198,21. 275,45 (M; c-); -el: dass. 3,331,44 (SH g, 2 Hss.). 372,20 (Jd). 447,31. 4,266,43. Meineke, Ahd. S. 27,84 (Sal. a 1); kessel: dass. Gl 4,266,43 (14./15. Jh.); acc. sg. 5,3,11 (M, 14. Jh.); kesil: nom. sg. 3,193,49 (SH B, 13. Jh.). — ke-tel: nom. sg. Gl 3,717,43 (Berl. Lat. fol. 735, 12./13. Jh.).
cheizzil: nom. sg. Gl 3,636,20; acc. pl. -]a 1,283,17 (Jb; ch-).
Wohl verschrieben: ezzil: acc. sg. Gl 4,265,24 (M, 14. Jh.; vgl. folgendes cezzelin).
(Metall-)Kessel, Gefäß: a) allgem.: chezzil lebes (Hs. de cacabo) [. Horrida, curva, capax, patulis fabricata metallis, Aldh., Enigm. IL, Überschr. p. 119] Gl 2,9,15 u. Anm. 5. chezil caldarium (auch -ius, -ia) 3,11,24. 193,49 (im Abschn. De ferramentis). 635,47. 650,32. 685,66. 4,198,21. calda 133,62. caldarium ł caldariolum 3,268,65 (1 Hs. kezzil(l)în). 331,44. 348,10. caldariolum 633,47 (2 Hss., 1 Hs. caldarium). caldarium ł lebes 636,20. caldarius lebes cacabus 677,42. caldarius ł cacabus 717,43. calda caldarium 4,42,20. Meineke, Ahd. S. 27,84. chezel lebes Gl 3,244,66. 643,31. lebetas 4,171,8. lebes caldarium magnum 3,278,57. erinhauen ł kezzel lebes 410,37 [HD 1,77]. kezel aenum 447,31. 4,238,26; — bildl.: Becken, Gefäß (für etw.): cheszil [Iuda rex meus: Moab] lebes [spei meae, Ps. 107,10] Gl 1,522,10 (1 Hs. kezzil(l)în). 4,275,45, z. gl. St. der faterloso ... der ist chezzel minero gedingi NpNpw 107,10 (= Npw 9); b) spez.: Kochkessel, Kochgefäß: chezil [mittebat eam (die Gabel) in] lebetem [, vel in caldariam, aut in ollam, sive in cacabum, 1. Reg. 2,14] Gl 1,396,55. 4,265,24. 5,3,11. chezzila lebetam magni caldarii [zu: ebda.] 1,392,14. chezzila lebetes et caldaria [zu: ebda.] 393,14. chezzil caldariam (Hss. caldarium) [ebda.] 396,63 (13 Hss. kezzil(l)în). 4,266,43 (caldaria). edo in chezzile sive in cacabum [ebda.] 1,409,17. chezzilum [pacificas vero hostias coxerunt in lebetibus, et] cacabis [, et ollis, 2. Paral. 35,13] 469,45. wallintes chezziles [(interea coniux) dulcis musti Volcano decoquit umorem et foliis undam] trepidi [despumat] aeni [Verg., G. I,296] 2,685,12. chezil aeni [ebda.] 720,61. chezzilis aeni [ebda.] Amsterd. Beitr. 19,85,41. kezel caldaria Gl 3,372,20 (im Abschn. De rebus coquinae). caldarium Hbr. I,344,438 (im Abschn. De vasis coquinariis). in lebete (chezzile) uuerdent carnes (fleisc) kesoten ad bonum saporem (ze guotimo smacche) Npgl 107,10; — in einem Bilde: chezila [haec (die Stadt) est] lebes (Hss. lebetes) [, nos autem carnes, Ez. 11,3] Gl 1,643,50; c) kostbares, kunstvoll gefertigtes Gefäß für den Tempel oder als Geschenk: chezzila [fecit ergo Hiram] lebetes [, et scutras, et hamulas, et perfecit omne opus regis Salomonis in templo domini, 3. Reg. 7,40] Gl 1,443,42. chezila [dona dehinc auro gravia ... imperat ad navis ferri, stipatque carinis ingens argentum Dodonaeosque] lebetas [Verg., A. III,466] 2,652,14; d) ehernes Gefäß, Urne: chezzila minnirun steinnun [faciesque in usus eius] lebetes [ad suscipiendos cineres ... omnia vasa ex aere fabricabis, Ex. 27,3] Gl 1,283,17. chezila lebetas caldarii magni [zu: ebda.] 323,47; e) Kessel als irdenes Gefäß (?): kezzil cacabus (vgl. Mlat. Wb. II,8) vas lapideum Gl 3,348,6.
Abl. kezzil(l)în, ketilari as.
Vgl. kētelhâke mnd., ketilkôp as.
4799 Zeichen · 273 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    kezzilst. m.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +3 Parallelbelege

    kezzil st. m. , mhd. kezzel, nhd. kessel; as. ketil ( vgl. Holthausen, As. Wb. S. 41 ), mnd. kētel, mnl. ketel; afries. …

Verweisungsnetz

20 Knoten, 21 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 4 Wurzel 2 Kompositum 14

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit kezzil

3 Bildungen · 3 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen

kezzil‑ als Erstglied (3 von 3)

kezzil(l)în

AWB

kezzil·lin

kezzil ( l ) în st. n. , mhd. kezzellîn, nhd. ( älter ) kesselein; vgl. lat. catillus. — Graff IV,537. chezz-illin: acc. sg. Gl 1,396,62 ( M…

kezzilīn

KöblerAhd

kezzi·līn

kezzilīn , st. N. (a) nhd. Kesselchen, Topf, kleiner Kessel, Kochtopf ne. small kettle, pot (N.) ÜG.: lat. caccabus Gl, caldariolum Gl, cald…