Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
fîra st. sw. f.
st. sw. f., mhd. vîre, nhd. feier; as. fîra (s. u.), mnd. vîre, mnl. viere; afries. fira. — Graff V, 664 f.
firr-: nom. sg. -a Gl 2,418,45; dat. sg. -u H 15,1,4; acc. sg. -a Gl 1,645,68 (M, 2 Hss.). Npgl 91,1; nom. PL. -a Gl 1,345,10. 3,317,33 (SH e); -o 1,279,66 (Jb-Rd); -un 3,274,25 (SH b); gen. pl. -anno 2,46,21 (Sg 299, 9./10. Jh.); -onno ebda. (Schlettst., 12. Jh.); acc. pl. -a 485,4 (Sg 136, 9. Jh.); -o 681,39 (Schlettst., s. o.); fir-: nom. sg. -a 418,45. O 3,4,33. 5,4,7. 12; gen. sg. -a 3,5,9; dat. sg. -u 15,18; nom. pl. -a Gl 3,236,68 (SH a 2). 300,30 (SH d); -o 1,345,10 (S. Paul XXV d/82, 9./10. Jh.); -un 3,274,25 (SH a 2); acc. pl. -a O 1,22,7; fiere: nom. pl. Gl 3,236,69 (SH a 2).
uirr-: nom. sg. -a Gl 1,811,64 (M, 2 Hss.); gen. sg. -o 685,5 (M). Npgl 37,9. 10; -e S 146,27 (BB); dat. sg. -o Gl 1,467,1 (M, 2 Hss.); -e S 356,45; acc. sg. -a Gl 1,645,68 (M, 2 Hss.); acc. pl. -a 2,481,40; uir-: nom. sg. -a 1,811,65 (M); gen. sg. -o 685,5 (M); -e ebda.; dat. sg. -o 467,2 (M, 2 Hss.); acc. sg. -a 645,69 (M); nom. pl. -e 2,576,11 = Wa 90,27. 3,236,69 (SH a 2); uiera: nom. pl. 4,142,51 (Sal. c); virr-: nom. sg. -a 1,811,64 (M, 2 Hss.). 2,683,25; gen. sg. -o 1,685,4 (M, 3 Hss.); dat. sg. -o 467,1 (M); vir-: nom. sg. -e 3,406,13 (Hd.); gen. sg. -e 1,685,4 (M); dat. sg. -en 467,3 (M); nom. pl. -e 3,420,53 (Hd.); viere: nom. pl. 236,68 (SH a 2).
Verschrieben: firrah: nom. pl. Gl 1,345,10 (Sg 295, 9. Jh.); irra: acc. sg. 645,68 (M). 1) Ruhe, Ausruhen: a) allgem.: daz muade ruachom lihamun slaf intlaze firru ut fessa curis corpora somnum relaxet otio H 15,1,4. b) als Ruhe vor etw., Verschontsein von etw., Friede: firro [nec lupus insidias pecori, nec retia cervis ulla dolum mediantur; amat bonus] otia [Daphnis, Verg., E. V, 61] Gl 2,681,39; c) als Arbeitsruhe an Fest- und Feiertagen, Feiertagsruhe: des Sabbats: firra [sabbatorum] otium [imitans, Ez. 21,23] Gl 1,645,68. thes dages was in wara sambazdages fira [vgl. erat autem sabbatum in illo die, Joh. 5,9] O 3,4,33. er wialt thera fira, so iz gizam 5,9; des Sonntags, kirchlicher Feiertage: ih pin sculdic ... an der uirsumide ... gibetes, rehter wache, uirre, gotes dienestes S 146,27. die sunnuntage unte andire die tulttage, die ich bhaltin solti, die ngert ich nie mit ter uirre, mit ten kirchgangin, mit tem offere ... so ich uon reht solt 356,45. 2) Feiertag, Festtag als Tag des Ausruhens von etw., der Erholung, Schonung, Arbeitsruhe: a) nicht-religiös: firra [sunt et spiritibus saepe nocentibus paenarum celebres sub Styge] feriae [illa nocte, Prud., H. ad inc. luc. (V)126] Gl 2,418,45. 576,11 (neben uire lat. Glosse: otia, vgl. Stührenberg, Prudentiusgl. S. 50,37); als Schulferientag: uirra [non petimus toties te praeceptore negatas, avare doctor, iam scholarum] ferias [ders., P. Cass. (IX)76] 481,40. 485,4; Glossenwort: firrun feriae vacationes 3,274, 25, ähnl. 300,30. vire feriae 406,13 (vorher: iarmarket nundinis); b) religiös, kirchlich: allgem.: firro [hae sunt] feriae [domini, quas vocabitis sanctas, Lev. 23,2] Gl 1,279,66. 345,10 (3 Hss., 2 weitere fîrôd). firranno [oportebat Nonarum die populares, qui in agris essent, confluere in urbem, accepturos] causas feriarum [Beda, De rat. temp. 13 p. 353, vgl. PL 90,293 ff.] 2,46,21; als Tag religiöser Gebote und Verbote: virra [rivos deducere nulla] religio [vetuit, Verg., G. I, 270] 683,25; für einen bestimmten Feiertag, ein bestimmtes Fest: den Sabbat: zi virro [tertia pars vestrum qui veniunt ad] sabbatum [2. Paral. 23,5] 1,467,1. uirra sabbatum [est, Joh. 5,10] 811,64; auf Fehler beruht: virro [in die vigesima et quarta undecimi mensis] Sabath (d. i. der Monat Schebat, Hs. sabbati) [Zach. 1,7] 685,4 (7 Hss., 1 weitere Hs. fîrôd); das Passafest: so sie tho thar gibetotun, thie fira gientotun, so iltun sie heim sar [dies festus, vgl. Joh. 2,42] O 1,22,7; das Laubhüttenfest: thaz er zeru firu quami [dies festus Iudaeorum scenopegia, vgl. Joh. 7,2] 3,15,18; das Osterfest: in morgan was in wara thero ostorono fira 5,4,7. thaz thiu fira irdualta, thiu minna iz in irfulta 12; c) Glossenwort: fira feriae Gl 3,236,68. 317,33. 420,53. 4,142,51.
Abl. fîrôd; vgl. auch fîrlîc aostndfrk.
Vgl. Frings, Germ. Rom. I, 34. II, 251 ff.