Eintrag · Mittellateinisches Wb.
fel
fel, fellis n. (f.: MLW p. 116, 20.).script. et form.:vel: MLWl. 53.fal: MLWl. 66.gen. sg.:felis: MLWl. 46. adde MLWTract. de aegr. cur. p. 143,22. MLWMaurus (?) urin. II p. 4,20. al.felix: MLWl. 44.abl. sg. felli: MLWMLWl. 50. p. 116, 19.abl. pl. -is: MLW p. 116, 14. 1 proprie vel in imag.: a iecoris vesica – Gallenblase: MLWErmenr. ad Grim. 26 p. 564,2 qui hanc epistolam lecturi sunt, rogo, ne ... -etenusfeletenus irascantur. MLWRather. epist. 29 p. 163,29 ut, quod suscipit iecur, fiat sanguis, quod suscipit fel, fiat bilis. MLWHonor. August. sacram. 50 habet homo ... in -efelle iram. MLWAlbert. M. animal. 2,99 serpens habet fel (p. 508a,35 χολήν) simile -ifelli piscium. 25,2 parvi (sc. serpentes) -afella sua habent super intestina. MLWWilh. Salic. chirurg. 4,4 p. 36,11 habet hepar in concavitate sua ... fel (cystim -isfellis var. l.) seu saculum colerae. saepe. b χολή, bilis – Gallensaft: α natur. vel medic.: MLWPs. Galen. urin. p. 25,11 urina in febribus acutis felix (-isfellis ed. Keil, Die urognostische Praxis. 1970. p. 67,9) colorem habens. MLWAntidot. Glasg. p. 158,23 felis taurinum — ii. MLWAlfan. premn. phys. 23,13 p. 144 sanguis ... purificatur a splene et a vesica, quae est -isfellis domicilium eqs. (cf. PG 40,696B δία ... τῆς χοληδόχου κύστεως). MLWAnon. coit. 2,5,24sq. unguentum: fel bovis et mel duplum -ifelli (abl. compar., ut vid.; cf. Leumann-Hofmann, Gramm. I. p. 110sq.). MLWCaes. Heist. hom. exc. 204 ut fieret sanguis in ore eius (sc. fratris iracundi) fel commocionis. MLWCarm. de Iuda 2,412 prebent cum -efelle (velle var. l.) lieum, qui querunt ore Dominum, non cordis amore. persaepe.in lusu verborum vel proverb. (cf. H. Walther, Proverbia nr. 22196): MLWBruno Querf. Adalb. A 21 p. 27,2 sapientem vocamus, cui fallere ingenium calet, cui in ore mel, in corde fel latet. MLWCarm. pro schola Wirz. 263 expers est (sc. potus de fonte nostro) -isfellis, nimia dulcedine mellis. MLWCarm. Bur. 124,3,3 mel in fel convertitur. saepe.per compar.: MLWEpist. Hildesh. 134,24 laudis prosecutio: homo totus sanctus, ... iustis meracissimum mel, iniustis amarissimum fel. β alch. pro nomine ficticio (pro argento vivo: MLWl. 63): MLWTurba phil. 18 p. 128,14 accipite ... ex -efelle piscis <partem> unam (v. notam ed. p. 202 n. 2). MLWRosin. ad Euth. 2 p. 289 nihil invenimus agere ut ignis excepto eo, quod sit ex aqua sulphuris et vocatur falla (cf. M. Berthelot, Collection des anciens alchimistes grecs. vol. II. p. 192 n. 1. p. 196,8 χολαί), et nostrum est fortius omni igne. 2 p. 293 -afella est fictum nomen aquae sulphuris eqs. 2 p. 297 inspice -afella auro mixta. al. c in nomine plantae:fel terrae i. q. centaureum (minus) – Tausendgüldenkraut, ‘Erdgalle’ (cf. Marzell, Wb. dt. Pflanzennam. II. p. 321sqq.): MLWRecept. Lauresh. 2,69 p. 158 centauriam, id est fel terrae, conteris lib. i. MLWRecept. Sangall. I 72 felterre, agrimonia, sprecentilla. MLWEgbert. fec. rat. 1,196 fel terrę pallet, furit hoc absintium. MLWGloss. Salern. p. 5a,39 centaurea minor, fel terre, febrifuga. al. v. et MLWMLW p. 112, 15. 16. 2 meton.: a venenum – Gift: MLWAbbo Sangerm. bell. 1,299 ⌊pennivolas acies⌋ (gloss.: i. sagittas) vibrari (gloss.: i. ad vibrandas) -efelle madentes. MLWCarm. Ratisb. 53 madidae nigro sunt -efelle sagittae. MLWAnselm. Mog. Adalb. 1086 ut partem, quam miscuit ipse per artem, phisicus hauriret, quod sumpto -efelle periret. al. b aqua salsa – Salzwasser: MLWHrotsv. Gong. 290 qui (Christus) ... iussisti ... fel triste laci dulce satis fieri (spectat ad Vulg. exod. 15,23). c squalor, illuvies – Unreinheit, Unflat: MLWWalahfr. Wett. 581 quos ... peccati -efelle fefellit. MLWDhuoda lib. man. 10,6,28 diri vulneris antro defixa, septa -isfellis vitam finivit coenosam. d de homine i. q. pernicies – Verderben: MLWAnnal. Xant. a. 873 p. 32,17 Ruorich, fel christianitatis (cf. a. 850 Rorik Nordmannus ... multa mala christianis ... intulit). 3 translate: a ira, iracundia – (Jäh-)Zorn: MLWAldh. virg. II 1810 sponsi fervent praecordia -efelle (-ifelli var. l.). MLWVita Erasmi II 172 rex erat ... magna de -efelle repletus precepitque viri carnes ferro lacerari. MLWRegino chron. a. 746 p. 42,28 fratres ... -efelle commoti sunt, quod eqs. MLWFroum. carm. 2,6 fax -isfellis. al. b pravitas, malitia – Bosheit, Arg: MLWWalahfr. Mamm. 15,25 -efelle carens. MLWCand. Fuld. Eigil. II 15,5 sine -efelle. al. c invidia, odium – Neid, Gehässigkeit: MLWEkkeh. IV. pict. Mog. 186 livor ... -isfellis (gloss.: invidię; sim. bened. prol. 2,84). MLWMirac. Annon. 2,67 ipsi (a morte resuscitati) conscientiam suam iudicem habeant, utrum ex ratione iusticię an ex -isfellis vulnere negent, quod Deo placuit operari. d amaritudo – Bitternis: MLWEcbasis capt. 61 męsti fel cordis. MLWVita Annon. I 4 p. 468b,20 laudantibus aliis, aliis non sine -efelle reclamantibus. al.Pörnbacher