Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
esil st. m.
st. m., mhd. nhd. esel; as. esil, mnd. ēsel, mnl. esel; ae. esol; got. asilus; vgl. an. asni. — Graff I,486 f.
esil: nom. sg. Gl 1,521,40 (M). 562,18 (S. Paul XXV d/82, 9./10. Jh.). 608,32 (M, 8 Hss.). 3,17,8. 30. 78,27 (SH A, 4 Hss.). 442,43. 448,20 (cgm 5248,2, 9. Jh.). 21 (ebda.). 450,9. 39. [Wa 108,15]. S 127,63. T 110,2. O 4,5,7; acc. sg. T 103,4. O 4,4,6; nom. pl. -]a Gl 1,521,39 (M, 2 Hss.). 2,362,43; esill: nom. sg. 1,501,17 (M, 9. Jh.); esel: dass. 3,78,28 (SH A, 2 Hss.). 201,14 (SH B). 367,53 (Jd). 443,27 (2 Hss.). 444,54; gen. sg. -]es Nb 251,22 [271,12].
eisel: nom. sg. Gl 3,444,54 (Würzb. Mp. th. 4° 60, 12. Jh.; vgl. Braune, Ahd. Gr.12 § 15,3); æsel: dass. 1,521,40 (M, 13./14. Jh.; vgl. Weinhold, Mhd. Gr. § 22). 1) Esel, Hausesel, Equus asinus L. (Brehm, Säugetiere 3,657): esil asinus Gl 3,17,8. 78,27. 201,14. 367,53. 443,27. 448,20. 450,9. 39. S 127,63. einero giuuelih iuuar in sambuztag ni losit sinan ohson odo esil fon crippu inti leitit inan zi trenku? unusquisque vestrum sabbato non solvit bovem suum aut asinum a praesepio et ducit adaquare? T 103,4. uueliches iuuuer esil odo ohso in phuzzi fellit, inti thanne ni sliumo ziuhit inan uz in sambaztag? cuius vestrum asinus aut bos in puteum cadet, et non continuo extrahet illum die sabbati? 110,2. gistuant er tho gibiatan ..., thaz sie thes gizilotin, imo einan esil holetin [vgl. invenietis asinam alligatam et pullum cum ea, Matth. 21,2] O 4,4,6; — als Prototyp der Trägheit, Dummheit u. Geilheit (vgl. DWb. III,1144 ff.): esil, wizun wir thaz, theist fihu filu dumbaz; ni miduh mih thero worto: ist huarilinaz harto O 4,5,7. ferlegener unde lazer . unde der sih arbeite erchumet . lebet in eseles uuis segnis ac stupidus torpet . asinum vivit [vgl. asini vitam vivit i. ducit vel asini more vivit, X] Nb 251,22 [271,12]. 2) uuildêr esil: Wildesel (wahrscheinl. Equus onager Pall., Brehm, Säugetiere 3,674): uuildar esill [numquid rugiet] onager [cum habuerit herbam? Job 6,5] Gl 1,501,17. vuilda esila [potabunt omnes bestiae agri: expectabunt] onagri [in siti sua, Ps. 103,11] 521,39. uuildær esil [venatio leonis] onager [in eremo, Eccli. 13,23] 562,18. esil vuilder [(die verlassenen Wohnstätten sind) gaudium] onagrorum (Hs. onager) [pascua gregum, Is. 32,14] 608,32. vvilde esila [mugilant et] onagri [Carm. de phil. 53] 2,362,43. uuilder esil onager 3,17,30. 442,43. 444,54. 448,21. [uuildi esil [(homodubii) qui usque ad umbilicum hominis speciem tenent. reliquum corpus] onagro [simile, Ep. Premonis p. 197] Wa 108,15].
Komp. span-, tan-, uuald-, uuildesil; Abl. esilâri, esilikîn, esilin(na), esilinkilîn, esillîn; esillîh.