emenda

^*emenda, -ae f.(emendare; cf. MLWfrancog. MLWvet. amende) condemnatio, piatio, emendatio — Buße, Sühne, Wiedergutmachung (de re v. MLWHRG I. p. 1296sq. MLWs. v. Friedensgeld): I proprie: A spectat ad poenam i. q. praestatio multaticia — Sühne(leistung): 1 gener.: a solutio poenae causa — Bußgeld, -leistung: MLWYsengrimus 6,518 Carcophas solvere pręsto est, porro sine -aemenda solvere posse rogat. MLWAlbert. Stad. Troil. 2,403 nunc Helenam repetis (sc. Ulixes) et vis, ut ad omnia nullam offerat -amemendam Graecia, Troia gravem (verba sunt Priami). MLWConst. imp. II 252,5 p. 345,3 negat et differt papa absolucionem nostram, volentis ... satisfacere et -amemendam prestare MLWeqs. Chron. Brunsv. 2 (MLWMGScript. XXX p. 22,29) more femineo conterrita (sc. Gertrudis) regi -amemendam (-aemenda MLWvar. l.) de illatis iniuriis exhibuit. MLWal.MLWc. sensu supplicii: MLWYsengrimus 2,487 gravis est -aemenda sub isto iudice. b emendatio — Besserung: MLWSalimb. chron. p. 85,1 quod Primas excusat se ... episcopo suo, cui fuerat accusatus ... de ludo et de taberna, et promittit -amemendam et petit indulgentiam. c deprecatio facti — Abbitte (cf. MLWfrancog. amende honorable [de re v. MLWHis, Strafrecht I. p. 331sq.]): MLWChron. Worm. p. 190,25 quod conspirati -amemendam honestam ... sibi (episcopo) facerent. 2 philos.: MLWAlbert. M. sent. 4,17,32 p. 702^a,31 non debet plus exigi in -aemenda quam commissum est in culpa. p. 703^b,30 ei, quod est in -aemenda, respondet aliquid in culpa. 3 publ., iur., canon. i. q. stips solvenda, multa, compositio — Gerichtsgebühr, Strafgeld, ‘Brüche’ (de re v. His, op. cit. p. 609): a in univ.: MLWPax Valenc. 25 quicunque fatue loquetur ..., solvet pro -aemenda x solidos ad servitium comitis (31. MLWChart. Bern. II 229 p. 242,32). Chart. MLWStir. II 49 p. 82,26 sui (sc. praepositi) officiales causam ... terminabunt salva ... iudiciali -aemenda, hoc est denario sanguinis (MLWsim. MLWChart. Babenb. 313,5). MLWChart. Altenburg. 180,8 -aemenda super -amemendam non accrescat. MLWChart. Carniol. II 346 p. 270,18 -aemenda pro tali delicto (sc. homicidio) debita promittetur ad manus iudicis nostri. persaepe.de multa in partes divisa: MLWChart. Sangall. A 862 p. 74,37 (dipl. Heinr. VII.) quicquid per -amemendam ... per iudicium haberi poterit, media ... pars cedat nobis, reliqua abbati. MLWChart. civ. Magd. 126 p. 67,41 quicquid de Iudeis -eemende nomine provenerit, aurum habebit dominus archiepiscopus, camerarius argentum. MLWal. b de multa per voces vernaculas expressa: MLWConst. imp. II 279,4 quemcunque dux ... citaverit, ille, si citatus non comparet ..., -amemendam solvere tenetur, que bota vocatur. MLWChart. Salem. 370 p. 411,20 officiati a monasterio tenentur iudicare, -asemendas ..., que vulgariter dicuntur gewette unde ainunge, libere ab ipsis inponi ... debent. MLWChart. Eichsf. 356 p. 204,26 si ... nos (sc. archiepiscopus) iudicio personaliter presidemus, id, quod wette dicitur, et alie -eemende ... nobis cedent. MLWal. v. et p. 1220, 7.huc spectare MLWvid. (cf. His, op. cit. et MLWAhd. GlWb. p. 696^a): MLWGloss. III 279,51 St.-S. -aemenda wandel. B spectat ad retributionem i. q. (com)pensatio, damnum resarciendum, solacium — Erstattung, Ersetzung, Entschädigung: 1 gener.: MLWFrid. II. Imp. epist. (MLWDtArch. 18 p. 201,16) super equorum -aemenda, quos amisisse vos (milites) novimus, ... equos ipsos de araciis nostris ... vobis duximus transmittendos. 2 publ. et iur.: MLWChart. Carniol. II 103 p. 78,18 (a. 1238) -eemende ... non iudici, sed iconomo vel sindico ecclesie assignentur. MLWChart. ord. Teut. (Thur.) 75 p. 61,33 contulimus ...: centum marce ... in solucionem debitorum nostrorum et -amemendam iniuriarum et refusionem dampnorum (MLWsim. 218). MLWChart. civ. Erf. 275 p. 173,30 pro -aemenda castri nostri Tunna promiserunt cives nobis (sc. comiti) c marcas. Chart. MLWFrancof. 433 p. 209,43 quicquid ... prelati ... ordinaverint et arbitrati fuerint de -aemenda, gratum ... habebimus. MLWal. 3 theol. de satisfactione (de re v. MLWHist. Wb. Philos. MLWs. v. Genugtuung): MLWAlbert. M. sacram. 168 p. 109,60 est ... alia iustitia, quae est redditio iniuriae et -aemenda secundum decentiam misericordiae divinae, idest secundum quod Deus misericorditer requirit a nobis, et secundum hanc fit satisfactio. [] II meton. i. q. commissum (emendandum), culpa expianda (solvenda: l. 9) — (bußpflichtiges) Vergehen, Sühneschuld: MLWChart. Lux. II 132 (a. 1221) si ... aliquem de hominibus meis ... contingat -amemendam facere, -amemendam illam homini meo non nisi de consensu comitis possum (sc. Robertus) dimittere. MLWal. MLWChart. Wirt. VI MLWapp. 40 p. 477,27 homines ... claustri ..., si aliquid fecerint, unde incidant in -amemendam, que vulgo dicitur fravilin MLWeqs. MLWChart. Bern. II 602 p. 650,20 quilibet ... potest metere quatuor ... gerbas ...; si plures gerbas messus fuerit ..., erit in -aemenda trium solidorum. MLWChart. Hans. 694 p. 245,22 de omni ... -aemenda, que in confraternitate acciderit et que ... per comitem hanse ... non poterit coherceri MLWeqs. MLWal. Konstanciak