disciplina

disciplina, -ae f.MLWscript. et MLWform.: disi-: MLWAnselm. Bis. rhet. MLWapp. p. 181,9. p. 181,17. dissi-: p. 718, 9.displicina: MLWCapit. reg. Franc. 38,11. -pul-: p. 717, 48. adde MLWEkkeh. IV. bened. I 44,37 (cf. MLWStotz, Handb. vol. III,7 ∫ 82).MLWabl. MLWsg. -o: MLWHugeb. Willib. 1 p. 88,39 (var. MLWl.).MLWplur. sensu MLWsing.: p. 717, 6. al.de duobus -ae generibus: MLWAlbert. M. anal. pr. 1,7,7 p. 665^a,26sq. disciplinatum non denominatur a -a, quae est disciplinalis scientia, sed a -a, quae est moris ordinatio et compositio ...; disciplinalis scientia dicitur graece ἐπίστημον, -a ... moris graece dicitur φειδώ.de variis MLWsignif. v. W. Dürig, Disciplina. [] Sacris erudiri 4. 1952. p. 245-279. I institutio, instructio, educatio — Ausbildung, Unterweisung, Unterricht, Erziehung: A proprie: MLWHraban. epist. 57 annexui quaedam capitula de -adisciplina Romanae militiae, qualiter antiqui tyrones institui solebant. MLWRimb. Anscar. capit. 2 p. 13,6 in scolaribus -isdisciplinis ... positus (MLWsim. MLWConsuet. Trev. 22 p. 285,5 post versum pueri ad -amdisciplinam redeunt scolarem). MLWEpist. Hildesh. 83 ad Parisiensem -amdisciplinam eliminande ruditatis causa me inpulit. MLWAlbert. M. animal. 21,30 videmus etiam pisces domesticari ita, quod ad sonum campanae conveniunt et annonam accipiunt, quod sine -adisciplina videtur non posse fieri. saepius. B meton.: 1 scientia, ars — Wissenschaft, Kunst(fertigkeit), (Unterrichts-)Fach: MLWBeda temp. rat. 51 MLWl. 78 nos aegyptiam calculandi -amdisciplinam (-adisciplina MLWvar. l.) ... omnibus sequendam novimus. MLWLibri Karol. 4,5 p. 499,7 a liberalium -arumdisciplinarum subtilissimo magisterio (MLWHeito Wett. praef. p. 267,8. saepius). MLWSchol. enchir. 1 p. 61,14 -adisciplina canendi. MLWHrotsv. Pafn. 1,7 quid est musica?:: -adisciplina una de philosophiae quadruvio. MLWArs med. 1 p. 418,5 Asclepius ... medicinae -amdisciplinam invenit. persaepe. p. 744, 26. 2 doctrina — Lehre: Steph. Wilfr. 7 p. 201,2 sancti Petri apostoli ęcclesiae -amdisciplinam (-em 2^a MLWa. corr.) multiplicem didicisse. MLWAlcuin. epist. 170 p. 279,24 illa (sc. urbs Athenae) ... Platonicis erudita -isdisciplinis septenis informata claruit artibus. MLWVita Bav. I 4 quae (verba) sanctus Amandus ei secundum evangelicam nuntiaverat -amdisciplinam. MLWAnselm. Bis. rhet. 1,17 p. 134,1 Aristotelica didicimus -adisciplina duarum specierum commistione terciam gigni minime. MLWEpist. Ratisb. 6 p. 285,15 imitans ... Protheum Socratis explodit (sc. homo, qui interiorem evadens hominem larvam induit falsarii) -amdisciplinam. MLWHeinr. Lett. chron. 18,3 p. 116,14 qui (sacerdos) eis (filiis Thalibaldi) fidei sacramenta ministrando -ediscipline christiane daret inicia. al. 3 eruditio, prudentia — Bildung, Gelehrsamkeit: MLWEpist. Ratisb. 4 p. 279,23 licet in illis (sc. luminibus, qui tempore Socratis fuerunt) secularis floreret -adisciplina, in his (sc. luminibus nostri temporis) tamen fides christiana preponderat. MLWGreg. VII. registr. 9,2 p. 571,8 licet satis prudens et liberalis videatur persona, tamen ... -ę fundamento, videlicet litteralis scientię peritia, indiget. MLWEpist. Hann. 36 p. 78,9 non ... maius vitium est nihil vel parum scire quam stultorum, quę nulla est, acquiescere -ę. MLWEpist. Meginh. 24 p. 221,27 non adeo fortassis domestica litterarum inopia merces peregrinas persequimur, sed -ediscipline desiderium id nos sollicitat. II severitas, ordo — Zucht, Strenge, Ordnung, ‘Disziplin’: A proprie: 1 gener.: MLWCapit. reg. Franc. 5 p. 12,8 pro -aedisciplinae tenore servando. MLWAlleg. cam. 34 illa (poenitentia) facit -amdisciplinam (-adisciplina MLWvar. l.) in camara. MLWHrotsv. Pafn. 7,10 debet mens assueta lasciviae habenis -aedisciplinae stringi. MLWEkkeh. IV. pict. Mog. 418 de cathedra prolapsus Heli gravitate senili solvit, patrinam quia sprevit -ulinam (spectat ad Vulg. I reg. 2,29. 3,13). MLWRahew. gest. 3,29 p. 203,12 ut malorum audatia coherceatur et boni -aedisciplinae suae debitum fructum inveniant. persaepe. 2 eccl.: MLWWillib. Bonif. 2 p. 9,9 qui (abbas) venerabiliter ... sub regulari -adisciplina regebat monasterium (Ord. Cas. I 8. persaepe). MLWHraban. epist. 40 p. 478,32 christianos catholico dogmate erudire atque ecclesiastica -adisciplina corrigere (MLWGreg. VII. registr. 3,10 p. 266,6. persaepe). MLWThangm. Bernw. 28 p. 771,42 canonica -adisciplina annullatur. MLWChart. Stir. II 392 p. 505,31 si quis -amdisciplinam capitularem voce clamosa turbaverit. persaepe. B meton.: 1 praeceptum, institutum, regula, ratio — Vorschrift, Weisung, Regel, Grundsätze: a gener.: MLWLull. epist. 128 p. 265,21 quae (abbatissa) a sanctissimo viro Bonifatio ... regularis vitae -amdisciplinam suscepisti. MLWEpist. Hann. 82 p. 132,20 de exercenda ... iustitię -adisciplina, ad personam regis proprie ... pertinet. MLWElis. Schon. viar. 13 p. 100,5 postulavi ab eo (Domino) -amdisciplinam vie illius, que ad ordinem coniugatorum pertinere dicta est. MLWChart. Babenb. 65 p. 88,11 divinis et humanis legibus docemur ac proprię naturę -adisciplina commonemur nostrorum saluti consulere. MLWTract. de chirurg. p. 145,19 (cod. II) si ... intestina descendant usque ad testiculos ..., intestina a testiculo separata secundum superiorem -amdisciplinam intromittantur. al.lex — Gesetz: MLWConst. imp. I 137 p. 191,13 patrem patriae decet veneranda priscorum instituta regum vigilanter observare et sacris eorum -isdisciplinis tenaci studio inherere. b eccl. de conversatione monastica: MLWEigil Sturm. 1 sub ipsius [] coenobii -adisciplina ab infantia ... nutritus et eruditus sum. MLWLamb. Hersf. annal. MLWa. 1071 p. 128,36 abbatiam ... susceperat Ekebertus Gorziensis -aedisciplinae monachus. MLWEpist. Hildesh. 102 quidam ... H. nomine ab annis pueritię sub -adisciplina claustri nostri constitutus. MLWChart. Stir. I 175 p. 176,20 ad stipendium fratrum sub -ediscipline Eboracensis religionis ... Christo militantium. MLWTrad. Neocell. Frising. 6 filium ... regula beati Augustini iuxta -amdisciplinam Praemonstratensium ... instituendum. MLWChart. Argent. III 78 p. 27,20 volentes sorores ... ad dissi-am commendabilem coherceri. 2 custodia, observatio — Aufsicht, Beaufsichtigung, Überwachung: MLWCapit. reg. Franc. 33,3 imperator non omnibus singulariter necessariam potest exhibere curam et -amdisciplinam. MLWLamb. Tuit. Herib. 1,8 p. 170,12 peritiores architectos ab externis finibus exquirens sacerdos et eis -amdisciplinam (-adisciplina MLWvar. l.) totius structurę committens. MLWWibald. epist. 119 tibi (sc. aurifici) prolixius scribere intendimus ... de observatione et -adisciplina uxoris tuae. 3 castigatio — (körperliche) Züchtigung: MLWChron. Fred. 3,58 non posso (sc. Chrodinus) ex eis (primatis Austri) facere -amdisciplinam nec quemquam interfecere. MLWForm. Marculfi 2,27 licenciam habeatis ... -adisciplina (-amdisciplinam MLWvar. l.) corporalem inponere (MLWForm. Sal. Bign. 23. al.). MLWConvers. Otgar. II 3 (MGMer. V p. 205,28) quem (puerum) ... unus de custodibus virga -aedisciplinae percussit. MLWVita Reginsw. 17 tanta illum (episcopum) -adisciplina stigmatizavit caeli cursor, ut ... lividae cutis apta vestigia divinae visionis cunctabilia omnia facerent credibilia. MLWAlbert. M. sacram. 172 p. 112,22 cum multae sint afflictiones corporales, scilicet peregrinatio, vigiliae, -aedisciplinae et huiusmodi. persaepe. 4 poena — Strafe, Buße: MLWCapit. reg. Franc. 23,22 ut illae -aedisciplinae, quae propter legem conservandam sunt constitutae, propter praemium non dimittantur. MLWDipl. Otton. I. 300 nullus ... aliquam in prescriptis (negotiatoribus) legem aut -amdisciplinam exercendi potestatem habeat, nisi eqs. MLWLeo Mars. chron. 3,20 p. 386,29 (rec. II) ut ... singulas singuli -asdisciplinas data confessione reciperent monachi. MLWChart. Friberg. 605 p. 398,38 (epist. papae) clamata (soror) in capitulo pro aliqua predictarum culparum petat veniam et unam recipiat -amdisciplinam modestam. Statut. Altah. (MLWMGScript. XVII p. 357^b,51) -adisciplina ducalis, id est pena, que solvitur duci, sunt xl solidi. al. 5 potestas puniendi — (Machtvollkommenheit zur) Strafverfolgung: MLWCapit. reg. Franc. 154,11 (conc.) quos (incestuosos, parricidas, homicidas) oportet per saecularis potentiae -amdisciplinam a tam prava consuetudine cohercere (210,4 regia sunt -adisciplina cohercendi). 196,54 p. 45,6 qui (sc. magi) in tantum -adisciplina et vigore principis acrius corrigendi sunt, in quantum eqs. 6 servitium — Dienst(leistung): MLWActa reg. Burgund. 40 p. 158,5 (a. 966) ut nulli ... aliquam -amdisciplinam sive servitutem per vim faciant monachi. Weber