diapason

diapason et (ac, cum, kai, simul et) diatessaron (diapason diatessaron, diapasondiatesseron) Undezime — eleventh [syn.: undecima] 1 quantitative Bestimmung — quantitative designation a als Intervall mit elf Tonstufen (sieben Ganztönen und drei kleinen Halbtönen) — as interval with eleven degrees (seven tones and three minor semitones) α allgemein — general [s.I a.Chr.] LmLVitruv. 5, 4, 8: Ideoque et a numero nomina ceperunt (sc. concentus), quod, cum vox constiterit in una sonorum finitione ab eaque se flectens mutaverit et pervenerit ... [in octavam et dimidiam, diapason et diatessaron]. (?) [s.VI] LmLCassiod. inst. 2, 5, 7: Diapason simul et diatessaron symphonia ... fit autem per sonitus XI. [s.XI] LmLFrut. brev. 4 p. 41: diapason kai diatessaron habens septem tonos et tria semitonia. [s.XIII] LmLTrad. Garl. plan. III 67: Diatesseron cum diapason continet in se septem tonos et tria semitonia minora. [s.XIV] LmLMarch. luc. 3, 4, 2. LmLIac. Leod. spec. 2, 108, 1. al. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 1, 50 p. 188, 1: Boetius: Diapason diatessaron est consonantia composita vocum quidem undecim, intervallorum autem decem. al. LmLUgol. Urb. 1, 42, 1: De diapasondiatesseron diffinitione. Diapasondiatesseron est undecim sonorum seu vocum per spatia septem plena, integra atque perfecta, et per spatia tria non plena, non integra atque imperfecta ad invicem iunctorum acceptio (inde LmLFr. Gafur. extr. 7, 18, 4). al. LmLProsd. spec. p. 737. LmLIoh. Legr. rit. 1, 2, 5, 13. LmLGuill. Pod. 4, 5. β nach der Intervallabfolge in Species eingeteilt — classified according to intervallic progression into species [s.XI] LmLHermann. mus. p. 66 (p. 149a) (inde LmLWilleh. Hirs. 14 (c. 13), 1). [s.XII] LmLTheinr. Dov. 3, 7k, 1: diapason cum diatessaron 10 (sc. species habet). al. [s.XV] LmLIoh. Legr. rit. 1, 3, 7, 8: Sunt autem quatuor diapason diatessaron omnino variae constitutiones, prima quarum ex prima constat specie diapason ⋅A⋅♮⋅C⋅D⋅E⋅F⋅G⋅A⋅ et ex prima diatessaron ⋅A⋅♮⋅C⋅D⋅ superius ... Quarta denique constitutio diapason []diatessaron ex quarta specie diapason ⋅D⋅E⋅F⋅G⋅A⋅♮⋅C⋅D⋅ prodit et ex prima diatessaron ⋅D⋅E⋅F⋅G⋅ superius. al. b als Zahlenverhältnis 8 : 3 — as numerical ratio 8 : 3 [s.VI] LmLBoeth. mus. 5, 10 p. 360, 22: diatessaron cum sit consonantia iuncta cum diapason, aliam consonantiam reddit ..., quae est diapason ac diatessaron in multiplici superpartiente constituta, estque ea proportio dupla superbipartiens, ut octo ad tres (inde LmLIoh. Cicon. mus. 1, 53 p. 196, 5. Ugo. Urb. 1, 39, 11). LmLBoeth. mus. 5, 11 p. 362, 4: Iunctae vero consonae cum aequisonis alias efficiunt consonantias, ut ... diatessaron ac diapason in ea proportione, quae est octo ad tres (inde LmLHier. Mor. 15 p. 67, 8). al. LmLCassiod. inst. 2, 5, 7: Diapason simul et diatessaron symphonia est, quae constat ex ratione, quam habet XXIIII numerus ad octonarium numerum. [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 2, 27, 54. al. [s.IX-X] LmLAlia mus. 162 p. 168 (inde LmLAnon. Bernh. 2, 92). [s.XI] LmLPs.-Berno mon. 6, 9 (inde LmLFrut. brev. 4 p. 42. LmLAnon. Wolf p. 214). LmLHeinr. Aug. 20. al. LmLWilleh. Hirs. 40 (c. 39), 7: Diapason cum diatessaron constat ex dupla superbipartiente, sicut est octo ad tres (inde LmLTheog. Mett. 8, interp. 7 (p. 186b)). LmLAnon. Prag. 106. LmLInterv. Ex omni 15: Est igitur diapason cum diatesseron consonantia, quae dicitur dupla superbipartiens (sim. LmLFrut. brev. 4 p. 42). al. LmLFrut. brev. 4 p. 42 descr. al. LmLAnon. Wolf p. 225: Ecce diapason cum diatessaron in dupla et sesquitertia proportione (sim. LmLQuaest. mus. 1, 14 p. 34). [s.XII] LmLTheinr. Dov. 1, 15, 1. al. LmLAnon. Pannain p. 412 (cf. Boeth. mus. 2, 27 p. 259, 13). [s.XIII] LmLLambertus p. 260b (inde LmLTrad. Holl. VI 17, 13). LmLAnon. Couss. IV p. 68, 31: aliae simphoniae possunt dici duplum sexquitertium, quod est diatesseron cum diapason (sim. LmLAnon. Couss. IV p. 85, 37). LmLWalt. Odingt. 2, 16-17, 10 descr. al. [s.XIV] LmLMarch. luc. 3, 4, 5 (inde LmLBonav. Brix. 25, 36). al. LmLIoh. Mur. spec. 1, 299. LmLIac. Leod. spec. 1, 4, 6. al. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 3, 6 p. 344, 9 (sim. LmLIoh. Cicon. prop. 6 p. 418, 19). al. LmLIoh. Cicon. prop. 9 p. 422, 8 (cf. LmLIoh. Cicon. mus. 3, 9 p. 346, 25). LmLUgol. Urb. 1, 40, 3. al. LmLAnon. Carthus. theor. 21, 33. al. LmLIoh. Legr. rit. 1, 2, 5, 1. al. LmLFr. Gafur. extr. 12, 4, 15 (cf. LmLMarch. luc. 7, 1, 28). LmLIoh. Tinct. contr. 1, 2, 9. LmLFr. Gafur. op. 1, 8. al. LmLBart. Ram. 3, 2, 3 p. 97. LmLBonav. Brix. 25, 34. al. LmLAdam Fuld. 4, 4. al. LmLFr. Gafur. theor. 4, 1. al. LmLGuill. Pod. 3, 27. LmLProp. mens. De prop. 2, 12 descr. 2 qualitative Bestimmung — qualitative designation a als Konsonanz — as consonance [s.VI] LmLBoeth. mus. 5, 9 p. 358, 19: Demonstratio secundum Ptolomaeum diapason et diatessaron consonantiam esse (inde LmLIoh. Cicon. mus. 1 p. 50, 36. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 52 p. 192, 13). LmLBoeth. mus. 5, 12 p. 363, 3: Ibi enim deprehenditur aequisonatio diapason ac bis diapason et consonantiae simplices diapente ac diatessaron et consonantiae compositae diapason ac diapente et diapason ac diatessaron, et qui sunt emmelis soni, ut in toni differentia consistentes. al. LmLCassiod. inst. 2, 5, 7: Symphoniae autem sunt sex: prima diatessaron, secunda diapente, tertia diapason, quarta diapason simul et diatessaron, quinta diapason simul et diapente, sexta disdiapason (inde LmLAurelian. 6, 9). ibid. al. [s.IX] LmLMus. ench. 11, 1. LmLScol. ench. 2, 3. LmLHucbald. 13. LmLAlia mus. 162 p. 168 (inde LmLAnon. Bernh. 2, 92). al. [s.XI] LmLPs.-Berno mon. 6, 5: quodsi diapason et diatessaron est diversarum vocum concentus suaviter et uniformiter accidens auribus, iure interponetur consonantiae speciebus (inde LmLFrut. brev. 4 p. 42. LmLAnon. Wolf p. 213. LmLQuaest. mus. 1, 14 p. 31). al. LmLHermann. mus. p. 66 (p. 149a) (inde LmLWilleh. Hirs. 14 (c. 13), 1). LmLHeinr. Aug. 56. LmLWilleh. Hirs. 23 (c. 22), 2. LmLAnon. Prag. 106. al. LmLPs.-Guido arithm. p. 61. LmLFrut. brev. 4 p. 39. LmLAnon. Wolf p. 213. LmLQuaest. mus. 1, 14 p. 31. [s.XII] LmLTheinr. Dov. 2, []9, 1. al. [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. 9, 24. LmLAnon. Emmeram. 4 p. 260, 39. LmLHier. Mor. 15 p. 72, 22: Notandum est igitur, quod primariae consonantiae sunt VII, scilicet unisonus, diatesseron, diapente, ... et duplex diapason cum diapente. Secundariae vero consonantiae sunt XXX, scilicet: semiditonus ... diapason cum diatesseron. al. LmLPs.-Thomas Aqu. I p. 28. LmLAnon. Couss. IV p. 85, 37: Secundariae dicuntur quinque tantum ... diatesseron cum diapason. LmLWalt. Odingt. 2, 16-17, 10: qui autem diapason cum diatessaron dicunt symphoniam esse, asserunt intervallum illud duo habere medias. [s.XIV] LmLMarch. luc. 3, 1, 2. al. LmLIoh. Mur. spec. 1, 301: Ptolemaeus autem non assentit eis, sed eos repraehendit asserens diapason cum diatessaron consonantiam esse bonam (inde LmLIac. Leod. spec. 7, 6, 8). LmLIac. Leod. comp. 1, 2, 14: Sunt autem simplices (sc. consonantiae) ex eo, quod ab ipsis aliae compositae nomen recipiunt, ut ... diatessaron cum diapason. LmLIac. Leod. spec. 2, 12, 10. al. LmLComm. Boeth. II p. 374, 31. al. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 1 p. 50, 33. al. LmLIoh. Cicon. prop. 9 p. 422, 6. LmLUgol. Urb. 1, 39, 2. al. LmLGob. Pers. p. 185a. LmLCompos. Natura 2, 5. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 2, 25. al. LmLBonav. Brix. 24, 2. b als Dissonanz — as dissonance [s.VI] LmLBoeth. mus. 2, 27 p. 259, 1: Diatessaron ac diapason non esse secundum Pythagoricos consonantiam (ed.: consonantias) (inde LmLGloss. Boeth. mus. 2, 27, 18. LmLMarch. luc. 6, 5, 1. LmLIoh. Cicon. mus. 1 p. 50, 34. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 51 p. 190, 2. sim. LmLMus. ench. 16, 2). LmLBoeth. mus. 5, 7 p. 357, 21: Diapason vero ac diatessaron consonantiam esse non aestimant (sc. Pythagorici) idcirco, quoniam non in superparticulari vel multiplici cadit comparatione, sed in multiplici superpartiente (inde LmLBerno prol. 3, 6. LmLHeinr. Aug. 52. LmLInterv. Ex omni 11. LmLFrut. brev. 4 p. 41. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 50 p. 188, 6. sim. LmLWilleh. Hirs. 15 (c. 14), 2. LmLMarch. luc. 6, 5, 3. LmLIac. Leod. spec. 1, 2, 16. LmLIoh. Cicon. prop. 16 p. 430, 6). [s.XIII-XIV] LmLWalt. Odingt. 2, 11, 15: diatessaron cum diapason in composito non servant proportionem, quam in simplici servare videntur, quare non est necesse consonantiam continere. al. LmLIoh. Mur. spec. 1, 295: Nulla fit harmonia diatessaron cum diapason. Pythagorici noluerunt diapason cum diatessaron sonare bonam harmoniam (inde LmLIac. Leod. spec. 7, 6, 4). LmLIac. Leod. spec. 2, 110, 2. al. LmLComm. Boeth. II p. 368, 29. al. [s.XV] LmLUgol. Urb. 1, 41, 19: Non est ergo diapasondiatesseron consonantia. al. LmLProsd. spec. p. 761. LmLFr. Gafur. op. 2, 5 (sim. LmLFr. Gafur. theor. 2, 5). al. LmLGuill. Pod. 3, 27. c als unvollkommene Konsonanz — as imperfect consonance [s.XIII] LmLWalt. Odingt. 2, 15, 2: Concordes discordiae sunt sex: semiditonus, ditonus, diapente cum tono, diapason et semiditonus, diapason et ditonus, diapason et diatessaron. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 4, 46, 1: disponuntur inter concordias consonantiae, quae imperfectam importare dicuntur concordiam; et sunt 10 ... diatessaron cum diapason. LmLIac. Leod. spec. 4, 49, 9: concordiae, scilicet tonus cum diapason, semiditonus cum diapason, ditonus cum diapason, diatessaron cum diapason; et harum prima posita est inter medias concordantias, tres ultimae inter imperfectas. al. [s.XV] LmLTrad. Holl. VI 17, 11. 3 im Tonsystem lokalisiert — situated within the tonal system [s.VI] LmLBoeth. mus. 5, 9 p. 359, 23: ut gravior quae est ... ad ulteriorem vero diatessaron ac diapason, ut hypate hypaton ... ad neten diezeugmenon diatessaron ac diapason. Item nete hyperboleon, quae est acutior, ... ad hypate meson diatessaron ac diapason (inde LmLMus. ench. 16, 35. LmLComm. Boeth. II p. 370, 7. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 52 p. 194, 19). [s.IX][] LmLMus. ench. 11 descr. 1. [s.XI] LmLHermann. mus. p. 66 (p. 149a): ex prima consonantiae illius specie, quae est diapason cum diatesseron, ab ⋅A⋅ gravi in ⋅d⋅ acutum (inde LmLWilleh. Hirs. 14 (c. 13), 1). LmLAnon. Prag. 106. LmLFrut. brev. 11 p. 92. [s.XII] LmLTheinr. Dov. 3, 7k, 2. al. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 1, 60 p. 212, 12: Tertiusdecimus diapason diatessaron, ut proslambanomenos ad paranete diezeugmenon. LmLUgol. Urb. 1, 12, 20: Diapasondiatesseron decies comprehendi videtur, scilicet a ⋅Γ⋅ ad ⋅C⋅ secundum, ab ⋅A⋅ ad ⋅D⋅, a ⋅C⋅ ad ⋅E⋅, a ⋅C⋅ ad ⋅F⋅, a ⋅D⋅ ad ⋅G⋅, ab ⋅E⋅ ad ⋅A⋅, ab ⋅F⋅ ad ⋅B⋅, a ⋅G⋅ ad ⋅C⋅, ab ⋅A⋅ ad ⋅D⋅, a <⋅C⋅> ad ⋅E⋅. LmLIoh. Legr. rit. 1, 3, 7, 8-11. LmLFr. Gafur. extr. 7, 18, 7. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 10, 2. LmLFr. Gafur. op. 5, 3. 4 Verwendung — usage a allgemein — general [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 2, 27, 49. [s.XII] LmLTheinr. Dov. 3, 18, 4. [s.XIII] LmLTrad. Garl. plan. III 70: Diatesseron cum diapason ultimum in plano cantu maxime distans. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 4, 24, 7: diatessaron cum diapason, quia illa composita est et secundum suum nomen. LmLIac. Leod. spec. 6, 4, 9: ad cantus illos, qui in suo processu includunt diapason vel diapente cum diapason vel diatessaron cum diapason vel bis diapason. al. LmLQuat. princ. 4, 2, 13. LmLComm. Boeth. II p. 376, 33. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 1, 50 p. 188, 2: Item (sc. Boetius): Diapason diatessaron Grece, Latine de octo et quatuor. al. LmLUgol. Urb. 1, 12, 4. al. LmLAnon. Carthus. theor. 14, 21. LmLFr. Gafur. extr. 7, 18, 1. LmLFr. Gafur. op. 4, 4. LmLFr. Gafur. theor. 2, 5. b in Verbindung mit anderen Intervallen — in combination with other intervals [s.VI] LmLBoeth. mus. 2, 27 p. 260, 6: si ei adicio tonum, fiet diapason diatessaron et tonus, quod nihil distabit, utrum diapason ac diapente sit (inde LmLGloss. Boeth. mus. 2, 27, 14, 2. LmLHier. Mor. 17 p. 116, 10. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 51 p. 192, 3. sim. LmLAnon. Pannain p. 412). [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 2, 27, 61b (sim. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 51 p. 190, 23. cf. Boeth. mus. 2, 27 p. 259, 29). al. [s.XV] LmLUgol. Urb. 4, 81, 11: si diapasondiatesseron adiungatur diapente, bisdiapason producetur (sim. LmLUgol. Urb. 5, 29, 22). al. LmLFr. Gafur. op. 2, 5. LmLFr. Gafur. theor. 2, 5. c als konstitutives Intervall des Tonsystems — as structural interval in the tonal system [s.VI] LmLBoeth. mus. 4, 15 p. 341, 25: Constitutio vero est plenum veluti modulationis corpus ex consonantiarum coniunctione consistens, quale est vel diapason vel diapason et diatessaron vel bis diapason (inde LmLPs.-Guido form. ton. 7, 3. LmLHier. Mor. 20 p. 155, 6. LmLIac. Leod. spec. 6, 4, 9. LmLIoh. Cicon. mus. 2, 11 p. 260, 18. LmLGuill. Pod. 4, 1. LmLGuill. Pod. 4, 6). [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 4, 15, 16: Sinemmenon constitutionem dicit diapason <et diatessaron>, quae in sinemenonis finitur. LmLGloss. Boeth. mus. 4, 15, 17. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 4, 9: Restringere videtur Boethius constitutiones ad cantus, qui in suo processu ad quattuor attingunt consonantias concludendo tamen partiales illarum partes, scilicet ad cantus illos, qui in suo processu includunt diapason vel diapente cum diapason vel diatessaron cum diapason vel bis diapason. al. [s.XV] LmLIoh. Legr. rit. 1, 3, 7, 3. al. LmLFr. Gafur. op. 5, 8. LmLGuill. Pod. 4, 1: Diapason vero diatesseron constitutio est a proslambanomenos in nete synemenon (cf. Boeth. mus. 4, 15 p. 342, 5: Synemmenon vero constitutio ...). al. d als Zusammenklangsintervall in der Mehrstimmigkeit — as simultaneous interval in polyphony [s.XI] LmLAnon. Prag. 173. [s.XIII] LmLAnon. Emmeram. 4 p. 266, 22. al. LmLFranco Col. 11, 18: tam concordantiae, quam discordantiae possunt sumi in infinitum, ut diapente cum dyapason, []dyatessaron cum dyapason. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 4, 11, 5: Tactis consonantiis, quibus utitur musica plana, omnibus vel aliquibus utitur et mensurabilis in suis discantibus, et cum hoc aliis, quae transcendunt diapason, ut ... diatessaron cum diapason, quae est una undecima. LmLIac. Leod. spec. 4, 50, 4: Decima in ditono cum diapason petit duodecimam, scilicet diapason cum diapente, vel revertitur in diapason. Et consimiliter est de undecima, scilicet de diatessaron cum diapason. al. [s.XV] LmLIoh. Tinct. contr. 1, 2, 14. al. LmLGuill. Pod. 4, 6. e als konstitutives Intervall der Kirchentonarten bzw. des Ambitus kirchentonaler Gesänge — as structural interval in the modes, or as interval defining the ambitus of modal chants [s.XI] LmLWilleh. Hirs. 15 (c. 14), 3: Singuli enim naturalium quatuor troporum, licet ex bisdiapason secundum praedictam specierum coadunationem componantur ... ex eadem diapason cum diatessaron tantum existunt consonantia. [s.XV] LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 4, 8: Omnis ergo cantus ecclesiasticus in ⋅D⋅ gravi finitus nec ⋅A⋅ grave transgrediens nec ⋅D⋅ superans acutum non est autenticus, non est plagalis, sed protus, ut ab antiquo perfectus, cum sit in prima constitutione diapason diatessaron institutus. eqs. LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 11, 6: Parvos autem dico discantus, quos in diapason constitutionibus cadere videres, mediocres eos, qui diapason diatessaron paulo plus, paulo minus occupant, magnos vero, qui totam bisdiapason implere videntur. al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 7: Namque primam maneriem dixerunt protum, secundam deuterum, tertiam tritum, quartam tetrardum, singulis ipsis diapason et diatessaron conferentes. LmLGuill. Pod. 4, 16: cum enim autenti et plagales per decisionem cuiuscumque modi secunde constitutionis, que fuit per diapasondiatesseron, in duas partes effecti sint.