color

color -oris m. A. Färbung, Klangcharakter B. Farbe, Färbung (als Mittel der musikalischen Notation) C. (musikalische) Verzierung, Ausschmückung D. ‚Color‘ (Bezeichnung für eine musikalische Wiederholungsfigur) E. ? (musikalische) Schönheit F. Mensurwechsel — A. coloration‚ character of sound B. color, coloration (as a means of musical notation) C. (musical) ornamentation, elaboration D. ‘color’ [](term that designates the rhetorical device of musical repetition) E. ? (musical) beauty F. change of mensuration A Färbung, Klangcharakter — coloration, character of sound 1 der Tetrachordgenera — of genera of the tetrachord [s.VII] LmLIsid. etym. 10, 1, 45: Chromaticus, quia non confunditur nec colorem mutat. (?) [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 15, 16a, 2: Chroma et chromaticum unum est, i. colorabile, quia ab utrisque (sc. diatono et armonia) accipit colorem. [s.XI] LmLLect. Guid. p. 45: sicut karacteres vel qualitates sunt cum metris, ita colores vel species sunt in cantibus videlicet tres, id est diatonicum, cromaticum, enarmonicum. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 5, 10, 10. LmLIoh. Boen ars 2, 21, 10: quia (sc. chromaticus cantus) aliqualem colorem sapit cum dyatonico. LmLIoh. Boen mus. 3, 35. LmLQuat. princ. 2, 14: Cromaticum vero genus a diatonico, quasi innaturale recedens et mollius resonans, et in alium transit colorem (cf. Boeth. mus. 1, 21 p. 213, 14. sim. LmLAnon. Ellsworth 5 p. 228, app. crit.. LmLMon. Mon. divisurus p. 40, 30). [s.XV] LmLUgol. Urb. 5, 42, 7. LmLIoh. Legr. rit. 1, 3, 2, 3: genus istud canendi (sc. chromaticum) tamquam color immutatus ab aliis differebat (sim. LmLFr. Gafur. op. 5, 2. LmLFr. Gafur. theor. 5, 2). LmLNicol. Burt. 1, 12, 73. 2 der Kirchentonarten — of modes [s.XI] LmLGuido micr. 11, 5: praemissae voces ... ita ad eam (sc. quae cantum terminat) aptantur, ut mirum in modum quandam ab ea coloris faciem ducere videantur (inde LmLComm. Guid. 13 p. 133. LmLIac. Leod. spec. 6, 40, 3). LmLMot. Musica est p. 170. LmLComm. Guid. 12 p. 133: color, quia per finalem et colorantur, id est decorantur, ceterae voces (inde LmLIac. Leod. spec. 6, 40, 10). al. B Farbe, Färbung (als Mittel der musikalischen Notation) — color, coloration (as a means of musical notation) 1 zur Anzeige von Tonstufen — to indicate notes [s.IX] LmLScol. ench. 1, 154: sicut in coloribus, si sint quaterni et quaterni locati ex ordine in lineamque dispositi, verbi gratia rubeus, viridis, gilbus, niger, necesse est, ut quisque color tribus aliis interpositis per quintana loca reperiatur, ita et in sonis evenit (cf. LmLTorkewitz, Dokument p. 70). [s.XI] LmLGuido prol. 47 p. 67: Ut autem et illud intelligas, quantae lineae vel spatia unum habent sonum, quibusdam lineis vel spatiis quaedam litterae de monochordo praefiguntur atque etiam colores superducuntur ... littera vel color unitatem significat linearum ... Ubicumque ergo videris crocum, ipsa est littera tertia, et ubicumque videris minium, ipsa est littera sexta, sive in lineis sive inter lineas ipsi ducantur colores. ibid. al. LmLGuido reg. 182: quasdam lineas signamus variis coloribus (inde LmLOrg. Mediol. rhythm. 31. LmLIac. Leod. spec. 6, 73, 30). LmLGuido reg. 187: At si littera vel color neumis non intererit, / tale erit quasi funem dum non habet puteus (inde LmLIoh. Cott. mus. 21, 63: Sed si his neumis colores vel notae non aderunt, tales sunt neumae qualis puteus sine fune. LmLAnon. Hailspr. 1 p. 67. LmLIac. Leod. spec. 6, 73, 32). al. LmLOrg. Montep. 8: quasi aliquis colorum esset ductus a finali usque ad principium (cf. LmLEggebrecht/Zaminer, Organum p. 205). LmLPs.-Guido form. ton. 6, 2. (?) LmLQuaest. mus. 2, 27 p. 98. LmLIoh. Cott. mus. 21, 59: Secundum quinque semitonia in quinque locis colores disponuntur. Quidam tamen, si color desit, pro minio punctum in principio lineae ponunt (inde LmLAnon. Hailspr. 1 p. 67. LmLConr. Zab. tract. HH 8 p. 198). al. [s.XII] LmLTrad. Guid. 8. [s.XIII] LmLAnon. Hailspr. 1 p. 67 (cf. Ioh. Cott. 21, 60-63). LmLAnon. Couss. IV p. 60, 7-9. LmLPs.-Mur. summa 1165: notificabant enim per colores: ⋅c⋅solfaut per citrinum, ⋅a⋅lamire per viridem, ⋅f⋅faut per rubeum ostendentes. al. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 73, 29-38 passim al. LmLCompil. Ticin. p. 24. (?) [s.XV] LmLIoh. Olom. 5 p. 17: multotiens (sc. Ambrosiani) ingressum ⋅[]b⋅ mollis in limite ⋅b⋅fa⋅♮⋅mi consignant colore viridi aut lazureo. LmLIoh. Cicon. mus. 2, 31 p. 302, 5. LmLIac. Theat. 8: in ⋅C⋅ grave semper oportet poni viridem colorem, in ⋅F⋅ grave rubeum colorem, in ⋅c⋅ acuta croceum colorem, in ⋅f⋅ acuta colorem azureum. al LmLConr. Zab. tract. AF 4: Ipsorum quoque duorum ⋅b⋅ mollium moduli aliquo colore depingantur. LmLConr. Zab. tract. AF 11: colores istos, rubeum scilicet et glaucum, qui in certis terris in libris cantualibus suis in locis apponuntur. al. LmLIoh. Tinct. exp. 2, 24: Et est linea locus protractu recto alicuius coloris effectus. LmLBart. Ram. 3, 2, 4 p. 101: taedae synemmenon et ordinum accidentalium aliquantulum super his (sc. tractibus ordinis naturalis) elevatae ponuntur diverso depinctae colore. LmLGuill. Pod. 5, 29. LmLFr. Gafur. pract. 1, 3: Recentiores autem Gregoriani ... quoniam lineas omnes uno eodemque colore describi asseverant. ibid. al. 2 zur Anzeige der Kirchentonart — to indicate mode [s.XI] LmLPs.-Guido form. ton. 5, 9: Troporum quintus, tritus a Graecule dictus, / insequitur. Splendens croceo rubroque colore. al. LmLQuaest. mus. 2, 27 p. 98: In protho tam plagali quam autento rubeum habeat (sc. linea) colorem, in deutero viridem, in trito croceum, in tetrardo purpureum. ibid. al. (cf. LmLSteglich, Quaestiones 2 p. 178-182) [s.XV] LmLBart. Ram. 1, 3, 3 p. 57: Deuterus vero modus coleram movet incitando et ad iracundiam provocando. Inde ergo igneo colore depingitur, quia severus est et incitatus in cursu suo fortiores habens saltus (inde LmLNicol. Burt. 2, 5, 40). al. 3 zur Anzeige der Veränderung von Notenwerten — to indicate an alteration of note values a im Verhältnis 3:2 — in the ratio 3:2 [s.XIV] LmLMarch. pom. 54, 12: cuilibet notae longae de modo imperfecto dicimus debere addi signum superius nominatum [et hoc est proprius, quod tales cantus diversis coloribus figurentur]. LmLIoh. Mur. lib. 6, 9: Item coloribus, subscriptionibus, pausis et signis perfectum distinguitur ab imperfecto (inde LmLProsd. exp. 61, 1-4. LmLUgol. Urb. 3, 6-7, 1. sim. LmLGoscalc. 3, 6 p. 170, 3). LmLMens. Primo punctus p. 38: modus et tempus variantur per variationem coloris. al. LmLIoh. Boen ars 1, 8, 15 (sim. LmLIoh. Boen ars append. 8, 15). LmLQuat. princ. 4, 1, 36: cum due notule ante maiorem vel inter maiores alterius coloris ponuntur, alteracionem non recipiunt de necessitate. LmLQuat. princ. 4, 1, 40: Recipiunt etenim pause diversos colores sicut et note, ut inter ipsas et notas sive figuras eiusdem coloris conformitas fiat, sive sit in modo vel in tempore aut in prolacione. LmLIoh. Hanb. sum. 11 p. 250, 21: Aut ad secundam longam modus mutatur (ms. et ed.: imitatur), et tunc secunda longa per colorem differt a prima. LmLGoscalc. 2, 2 p. 128, 21 - 130, 7. al. LmLMens. Item notandum p. 414a. LmLArn. Gill. 61. (?) LmLAnon. Kellner p. 85: cum prolatione mutatur color minimarum vel semiminimarum. al. LmLAnon. Vratisl. p. 335a: quando huiusmodi note iam dicte ponuntur in maiori prolacione semimaioris, tunc debent esse eiusdem coloris cuius minime et semiminime, sed quando ponuntur in maiori prolacione semiminoris, tunc debent variare colorem. al. LmLAnon. Vipiten. 4, 13: aliquando rubie note vel alterius coloris mutant tempus, aliquando prolacionem, aliquando aliquod aliud. ibid. al. [s.XV] LmLThom. Wals. 16, 2: in cantibus ubi sit diversitas colorum, quod si in utroque colore inveniatur eadem species, in uno perficitur, in alio non, vel in uno alteratur et in alio non. al. LmLProsd. exp. 21, 32: similis ante similem bene potest imperfici quo ad totum, ut puta per evacuationem vel transmutationem ad alium colorem. LmLProsd. exp. 57, 6: variatio colorum in notis sive figuris et ipsarum evacuatio et plenitudo sunt illa signa intrinseca, per que etiam distinguuntur mensure ab invicem quantum ad earum perfectionem vel inperfectionem. al. LmLProsd. mens. p. []215b: omnis nota, que per vacuationem vel transmutationem ad alium colorem imperficitur, quo ad totum imperficitur et non quo ad partem vel partes (sim. LmLProsd. mens. p. 203b). al. LmLProsd. ital. I p. 234b: absque colorum variatione, vacuitatis positione, que in arte Gallica reperiuntur. LmLUgol. Urb. 3, 3-5, 18 - 3, 3-6, 50. LmLUgol. Urb. 3, 6-3, 5 - 3, 6-7, 29 passim. al. LmLGeorg. Ans. 3, 186-187. al. LmLAnon. London. II 2, 14: color removet (ed.: remanet) tertiam partem. LmLAnon. Monac. 3, 5. LmLAnon. Mell. 14, 3: note alterius coloris quam nigri ponuntur in cantu mensurali propter causas plures eqs. al. LmLPaul. Paulir. 7, 2, 3 p. 69. al. LmLIoh. Tinct. pr. 1, 6, 5. al. LmLBart. Ram. 3, 1, 3 p. 89. LmLIoh. Hoth. mens. I 2, 1: Item haec figurae cognoscuntur signis, pausis, punctis, coloribus, subscriptionibus. LmLNicol. Burt. 3, 2, 19. al. LmLAdam Fuld. 3, 10: licet ibidem color etiam tertiam partem auferat in tactu, non tamen perfecte id facit in motu. ibid. al. LmLAnon. Salisb. 11, 15: color etiam imperficiendi vim habet. al. LmLGuill. Pod. 7, 25: Quotienscunque mutatur color, mutatur et proprietas. al. LmLFr. Gafur. pract. 4, 5: quum solas minimas nigro colore plenas sesqualteraveris. ibid. al. b in anderen Verhältnissen — in other ratios [s.XIV] LmLGoscalc. 2, 2 p. 124, 7: aliqui cantores volentes figurare 4 minimas pro tribus, figurant eas rubei coloris vel vacuas aut inter duos punctos. [s.XV] LmLGeorg. Ans. 3, 185: colores, quibus mensurarum note paginis impinguntur, denotant illas tenere suorum temporum mensuras aut tertia vel aliquota parte diminutas. LmLProp. mens. Sequitur 49 p. 169 (p. 474a): tociens, quociens in aliquo cantu ponuntur ad invicem duae minimae colore variatae absque pluribus, proporcione dupla computantur (sim. LmLPaul. Paulir. 7, 2, 4 p. 72). al. LmLAnon. Couss. XII 2, 10: omnis nota in toto formata ut minima colore variata semiminima est. al. LmLPaul. Paulir. 7, 2, 4 p. 72: sesquiquarta autem, si quinque minime colore variate ponuntur contra 4 minimas non variatas colore. al. LmLIoh. Tinct. pr. 1, 5, 7. al. LmLIoh. Tinct. not. 1, 7, 4. LmLIoh. Hoth. mens. II 2, 17. LmLGuill. Pod. 7, 9: Consueverunt enim nunc per vacuas figuras, nunc autem per rubeo colore depictas minorem illarum (sc. semiminimarum) ostendere valorem. ibid. al. 4 zur Anzeige einer Funktionsänderung des Perfektionspunktes — to indicate a change in function of a dot of perfection [s.XV] LmLGeorg. Ans. 3, 186: At solus perfectionis punctus vacuus aut colore ex dictis coloratus medietate mensure denotat carentem, quam plenus adiunctus servare conabatur aut addere. C (musikalische) Verzierung, Ausschmückung — (musical) ornamentation, elaboration [syn.: pulchritudo, ornatura] 1 allgemein — general [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. append. 15, 10: Color est pulchritudo soni vel obiectum auditus, per quod auditus suscipit placentiam. eqs. al. LmLAnon. Couss. IV p. 46, 13: cum habundantia colorum armonicae artis. al. [s.XV] LmLAnon. Monac. 1, 27: quia discantus multo plus quam alie partes per diversos tactus et colores discurrit. al. 2 durch Verwendung von Dissonanzen — through the use of dissonances [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. 10, 22: numquam ponitur discordantia ante imperfectam concordantiam, nisi sit causa coloris sive pulchritudinis musicae. 3 durch rhythmische Besonderheiten — through exceptional rhythmic alterations [s.XIII] LmLAnon. Emmeram. 2 p. 222, 16: quandoque propter superhabundantiam litterae aut propter colorem musicae tres breves reperiri poterunt et aequales. al. LmLTrad. Franc. I p. 16: Organum est <cantus> armonicus diversis troporum consonantiis []dulci concordia prolatus, symphoniis variisque metrorum coloribus adornatus. LmLAnon. Couss. IV p. 22, 7: ut magister Leo et alii plurimi plenius iuxta ordines et colores eorundem (sc. melorum) ordinaverunt. LmLAnon. Couss. IV p. 88, 3: sunt quandoque longae plurimae ratione coloris vel pulcritudinis melodiae. al. [s.XIV] LmLQuat. princ. 3, 58: Sed causa melodie et coloris unius vocis aliqua pars auferenda est, et alteri concedenda. al. LmLAnon. Vratisl. p. 341a: Sequitur de alteracione, que est alius color modi, temporis sive prolacionis. al. LmLAnon. Vipiten. 8, 12. [s.XV] LmLAnon. Monac. 2, 56: notule alie minores quam minima, per quas multe subtilitates et colores cantuum exprimuntur. al. LmLNicol. Burt. 3, 9, 43 exempl.: color perfectionis - color imperfectionis - color alterationis - color sincope. LmLAnon. Salisb. 14, 5: pro ornatura vel colore in musica figurativa. 4 durch Verwendung von nicht diatonischen Halbtönen — through the use of non-diatonic semitones [syn.: musica colorata] [s.XIV] LmLMarch. pom. 16, 1: quia in musica fiunt interdum colores ad pulchritudinem consonantiarum, sicut in gramatica fiunt colores rhetorici ad pulchritudinem sententiarum. LmLMarch. pom. 17, 1: dividendo semitonium enarmonicum pro consonantiarum coloribus assumendis. [s.XV] LmLUgol. Urb. 2, 34, 46: B molle, quod in superiori secundo exemplo in linea ponitur ad dissonantiae colorem atque eius propinquiorem adhaesionem ad suam immediate sequentem consonantiam. LmLUgol. Urb. mon. 10, 41. LmLContr. In presenti 135: precipue per mi ⋅♮⋅ quadri, quia ibi dum vellemus facere (fortasse ms.; ed.: vellem cumfacere) quintam vel duodecimam, sine tali collore facere non possemus. LmLContr. In presenti 137: color sive musicha colorata merito nuncupatur. al. cf. LmLFlindell, Colores D ‚Color‘ (Bezeichnung für eine musikalische Wiederholungsfigur) — ‘color’ (term that designates the rhetorical device of musical repetition) 1 unspezifisch — unspecific [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. append. 15, 16: Repetitio eiusdem vocis est color faciens ignotum sonum esse notum, per quam notitiam auditus suscipit placentiam. LmLIoh. Garl. mens. append. 16, 16: pone colores loco sonorum proportionator<um> ignotorum et quanto magis colores, tanto sonus erit magis notus. al. [s.XIV] LmLIoh. Pipudi p. 45: color in musica largo modo dicitur, quando eaedem voces vel eaedem significatae figurae in eodem cantu plures repetuntur. LmLAnon. Mediol. 7, 1. [s.XV] LmLProsd. exp. 96, 13: In summa ergo volunt isti moderni talem esse differentiam inter colorem et taleam, quoniam in colore fit repetitio similium vocum et similium figurarum, in talea vero fit repetitio solum similium figurarum. Secundam vero ponunt differentiam talem, quia dicunt colorem fieri cum medio interposito inter unam repetitionem et aliam, taleam vero fieri sine aliquo medio eqs. (sim. LmLProsd. mens. p. 226b-227a). al. LmLProsd. mens. p. 226a: quod color in musica sit sumptus sub quadam similitudine ad quemdam colorem rethoricum, qui repetitio nominatur, quoniam sicut in tali colore rethorico fit pluries repetitio eiusdem dicti, ita in colore musico fit pluries repetitio similium figurarum sive similium vocum sive similium figurarum et vocum simul (sim. LmLProsd. ital. I p. 248a. LmLProsd. ital. II p. 69). al. LmLProsd. ital. I p. 247b-248a. LmLProsd. ital. II p. 69. LmLUgol. Urb. 3, 11-1, 1 - 4. LmLUgol. Urb. 3, 11-1, 3: accidens est ipse color sive ipsa talea, quae non essentialiter, sed accidentaliter contingunt ipsi musicae. 2 in Bezug auf den Rhythmus — with reference to rhythm [s.XIV] LmLIoh. Mur. lib. 12, 1: Unde color in musica vocatur similium figurarum unius processus pluries repetita positio in eodem cantu (sim. LmLGoscalc. 3, 11 p. 180, 28. LmLPs.-Mur. prop.[] p. 99a: Color est similium figurarum unus processus pluries repetitus, positus in uno cantu. inde LmLAnon. Mediol. 7, 1. LmLProsd. exp. 95, 2. LmLProsd. mens. p. 226a-b. LmLProsd. ital. I p. 247b: repetitio similium figurarum vel similium vocum pluries reperta in aliquo cantu. LmLProsd. ital. II p. 69. LmLUgol. Urb. 3, 11-1, 2 - 5. LmLFr. Gafur. extr. 11, 10, 1). LmLAegid. Mur. p. 125b. al. LmLIoh. Boen ars 1, 15, 9: quod color pausam cogat imperfici. LmLIoh. Boen ars 1, 16, 10: Sic ergo disposueris sex notas secunde partis ad similitudinem sex notarum in prima parte, ut prima nota correspondeat prime et secunda secunde. Et sic consequenter erit cantus ille colore iunctus. LmLIoh. Boen ars 1, 16, 17: Quia tamen color plus visui obicitur quam auditui. al. LmLGoscalc. 3, 11 p. 180, 28. LmLPs.-Mur. prop. p. 99a. LmLQuat. princ. 4, 1, 40: In motetis vero ponuntur diversi colores, non rubei vel nigri, sed perfectionum, ut cantus magis elucidatur (? cf. MGG I s. v. color col. 1575). ibid. al. [s.XV] LmLProsd. exp. 95, 9: Iohannes de Muris fuit istius opinionis, quod color et talea in musica forent unum et idem (cf. LmLProsd. mens. p. 226a). LmLProsd. exp. 95, 11: Et ideo in diffiniendo colorem dixit (sc. Iohannes de Muris) ipsum colorem esse unum processum similium figurarum et non dixit: similium vocum, quoniam tunc talee non convenisset talis diffinitio. al. LmLProsd. mens. p. 226a-b. LmLUgol. Urb. 3, 11-1, 7: repetuntur ergo figurae, id est notae et pausae, bis, ter vel quater ad componentis voluntatem, quae repetitio color in musica nuncupatur. al. LmLIoh. Tinct. diff. 3: Color est identitas particularum in una et eadem parte cantus existentium quoad formam et valorem notarum et pausarum suarum. LmLFr. Gafur. extr. 11, 10, 1. 3 in Bezug auf die Tonfolge — with reference to a series of pitches [opp.: talea] [s.XIV] LmLIoh. Mur. lib. 12, 2: Pro quo nota, quod nonnulli cantores ponunt differentiam inter colorem et tallam: nam vocant colorem, quando repetuntur eedem voces; tallam vero, quando repetuntur similes figure (inde LmLPs.-Mur. prop. p. 99a. LmLIoh. Pipudi p. 45. LmLAnon. Mediol. 7, 2. LmLProsd. exp. 96, 1. LmLProsd. mens. p. 226b. LmLProsd. ital. I p. 247b. LmLProsd. ital. II p. 70. LmLUgol. Urb. 3, 11-2, 1 - 5. LmLFr. Gafur. extr. 11, 10, 3. sim. LmLGoscalc. 3, 11 p. 180, 32: quando repetuntur eedem voces, eciam si fuerint diversarum formarum). LmLGoscalc. 3, 11 p. 180, 28. LmLPs.-Mur. prop. p. 99a. LmLAnon. Mediol. 7, 2. LmLAnon. Couss. V p. 256, 2. al. [s.XV] LmLProsd. exp. 96, 1-21. LmLProsd. exp. 97, 6: ubi tempore auctoris (sc. Iohannis de Muris) talea solum ponebatur in tenoribus motetorum et etiam ipse color, ad presens a modernis ponuntur tam in motetis quam in tenoribus ipsorum motetorum (sim. LmLUgol. Urb. 3, 11-3, 6). al. LmLProsd. mens. p. 226b. al. LmLProsd. ital. I p. 247b. LmLProsd. ital. II p. 70. al. LmLUgol. Urb. 3, 11-2, 2: color enim, ut dictum est, est similium figurarum plurima repetitio. Haec autem repetitio potest fieri per similes figuras earundem vocum et per similes figuras diversarum vocum. Repetitionem per similes figuras earundem vocum vocabant quidam cantores colorem, sed repetitionem per similes figuras diversarum vocum vocabant taleam. LmLUgol. Urb. 3, 11-2, 8: Hic namque processus, qui color est, in medio cantus habet reperiri, qui nihil aliud est quam quaedam melodia in cantu pluries repetita; et differt iste processus ab eo, qui introitus nuncupatur. al. LmLFr. Gafur. extr. 11, 10, 2-3. cf. LmLAdler, Wiederholung p. 273-293 E ? (musikalische) Schönheit — ? (musical) beauty [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. 11, 14: aliquando unus eorum (sc. duorum punctorum pro uno sumptorum) ponitur in concordantia (ex errore pro discordantia ? cf. LmLYudkin, Notre Dame p. 111) propter colorem musicae (inde LmLAnon. Emmeram. 5 p. 272, 19). LmLAnon. Emmeram. 4 p. 266, 38: inter colores musicos sive concordantias discordantias seminare. al. [s.XV][] LmLUgol. Urb. 1, 43, 4: et omnium, quae a consonantiarum virtute procedunt, est ea series (sc. vocum in diapasondiapente) musicis ornata coloribus, ex quibus est connexa, eorum tenet proportiones, duplam scilicet et sexquialteram. F Mensurwechsel — change of mensuration [s.XV] LmLGuill. Pod. 7, 25: Color in cantu mensurabili est conversio proprietatum perfectarum et imperfectarum (ed.: imperfectas) vel econtra per figurarum colorationem effecta. ex errore ed. pro tenor: LmLAegid. Mur. p. 126a.