clavis

clavis -is f. I. (oberer oder unterer) Grenzton (einer Kirchentonart) II. Taste III. Schlüssel, Vorzeichnung IV. Tonstufe, Tonbuchstabe, Tonname, Tonort V. Hexachord, Hexachordgattung VI. Schlußton, Finalis (einer Kirchentonart) VII. Kirchentonart VIII. Oktavbereich — I. (upper or lower) tonal limit (of a mode) II. key III. clef, key signature IV. note, letter that indicates a note, name of a note, placement of a note V. hexachord, species of hexachord VI. final (of a mode) VII. mode VIII. range of an octave I (oberer oder unterer) Grenzton (einer Kirchentonart) — (upper or lower) tonal limit (of a mode) [s.XI] LmLAribo 34 p. 4 descr.: ⋅A⋅B⋅C⋅D⋅ claves dumtaxat plagarum, ⋅D⋅E⋅F⋅G⋅ finales communes et plagalium cingula et autentorum claves, ⋅a⋅♮⋅c⋅d⋅ mediatrices autentorum et plagalium claves, ⋅d⋅e⋅f⋅g⋅ tantum claves autentorum. LmLAribo 69 p. 21: tetrachordum gravium et superiorum claves sunt plagalium, tetrachordum finalium et excellentium claves sunt autentorum (inde LmLEngelb. Adm. 3, 22, 3). al. II Taste (oder Schiebhebel an der Orgel) — key (or key leaver on the organ) [syn.: modulus] [s.XII] LmLGuido Aug. 77: si duas claves in organis, que faciunt aliquam illarum vocum, simul transeris, ut simul sonent et dissonent (inde LmLMus. man. 29, 13). [s.XIII] LmLMus. man. 4, 4: monocordum quasi una corda, quia in una corda tensa fiebant omnes illae voces, tamquam in simphonia et quibusdam clavibus voces a vocibus erant distinctae. (?) LmLHier. Mor. 11 p. 48, 7: quasdam tabulas ... ex quarum inflexione meatus quidam edentes sonum harmonicum aperiuntur. Non inflexae autem claudunt eosdem. Dictum sonum <ed>entes (ed.:...entes) claves similiter nominant, quae clausae claudunt, apertae aperiunt dulcedinem organicae melodiae. LmLHier. Mor. 25 p. 184, 22: Quando igitur clavis immobilis cum vibranda semitonium constituunt et ipsa vibratio est morosa, tunc est flos, qui dicitur longus. LmLPs.-Mur. summa 1219: In huiusmodi etiam instrumentis nota de facili errare non potest et a sono suo legitimo distorqueri eo, quod note per claves certas et signatas facile possunt considerari et prompte proferri absque socio vel magistro cantore. LmLPs.-Mur. summa 1247: colat instrumenta sonora, / clavibus et tactis iungat concorditer ora. LmLEngelb. Adm. 3, 12, 8: Predictus quoque numerus et ordo vocum et litterarum, sive in manu musicali, sive in monochordo, sive in clavibus organorum, non una sed duabus dyapason est contentus. (? cf. LmLErnstbrunner, Engelbert p. 260) LmLHeinr. Eger 2 p. 39: in psalteriis et citharis organisque et aliis ludis similibus, in quibus, sic chorda vel clavis una sonat ut, alia divisa ab illa sonat re. (?) [s.XV] LmLTact. Prima est 8: ne una clavis inmediate bis cum uno digito tangatur. LmLTact. Concordanciarum p. 173, 25: accipe quamcumque clavem sub manu et teneas. LmLTact. Concordanciarum p. 177, 10: in semitoniis et in brevibus clavibus. LmLTact. Concordanciarum p. 177, 13: Claves in organis modernis sic formantur. al. LmLArn. Zwoll. p. 4: Foramen vero inferius habet quamdam cathenam affixam clavi, per quam clavis, ipsum forpicem trahens, percutit cordam. LmLArn. Zwoll. p. 9: super illo (sc. filo ferreo) revolventur claves deprimendo et elevando. LmLArn. Zwoll. p. 30: manu sinistra oportet tangere tenorem in 10 clavibus basioribus solum. al. LmLConr. Zab. tract. DD 5: Modulos voco ligneas illas claves chordam percutientes, quas propter inscriptas sibi litteras claves consuetudinaliter appellamus continens pro contento accipientes. LmLConr. Zab. tract. ZZ 5: talis linea cum suis punctis sive in assere sive in charta []bis ponatur: semel in extremitate, ubi finis erit modulorum sive clavium, et semel in ea parte, ubi clavium incipit curvitas. LmLConr. Zab. tract. AG 14-18 (sim. LmLConr. Zab. mon. S 1-5). LmLConr. Zab. tract. p. 240: Non tamen intellige, quod quattuor sint chordae, sed quattuor claves chordam tangentes. al. (cf. LmLGümpel, Tastenmonochord) LmLPaul. Paulir. 7, 3, 1 p. 15: <C>lavicordium est instrumentum oblongum in modum cistule, habens cordas metallinas geminatas et claves abante, quorum quidam ostendunt tonos, quidam semitonia, sed breviores claves ostendunt ⋅b⋅ molles. LmLConr. Zab. mon. N 4. al. LmLClavic. Ad faciendam p. 229, 5: tangent 4^or claves unam cordam. al. LmLClavic. D. (?) LmLFist. Circa latitudinem 11 p. 141: De clavibus vero nullum certum dare possumus, quia hoc totum in facto consistit et patebit faciliter operanti. LmLFist. Si quis 2 p. 140: ponat super unamquamque clavem unum calamum. al. III Schlüssel, Vorzeichnung — clef, key signature A zur Anzeige einer Tonstufe — for indication of a note 1 allgemein — general [s.XII] LmLTheinr. Dov. 3, 17, 1: De clavibus praefigendis. Ad regularum autem et spaciorum noticiam quantitatum intervallorum demonstrativas in cantuum notatione praefigo notulas; sed illas maxime, quae semitoniorum loca et transpositiones eorum notant (cf. LmLSnyder, Theinred p. 77). [s.XIII] LmLMus. man. 26, 3: litterae, quae linearum capitibus affiguntur, ideo claves nuncupantur. LmLMus. man. 26, 7: singulae lineae suas habent claves, ut visa clave possint illico vicinae litterae tam superiores quam inferiores agnosci. Hinc est, quod claves non in spatiis ponuntur, sed in regulis ... Harum clavium tres tantum recipiendas arbitror, videlicet : , c <et> g, quarum prima gravibus, secunda mediocribus et acutis, tertia acutissimis sufficienter praeponitur. LmLMus. man. 26, 27: quid opus est claves adulterinas fabricare, videlicet D gravem sub , a acutam sub c, sub g vero e acutam, ut totidem paene claves fiant quot regulae? ... Iccirco claves istas legitimis clavibus admiscent, ut certius in via lineae pedem figant. Sed huiusmodi claves adulterinae longius a perfectis notatoribus et cantoribus abiciantur. ... Clavium quippe frequens mutatio tardorum solet ingenia saepius hebetare. LmLMus. man. 27, 2: Nota, quod ⋅b⋅ mollis et ⋅C⋅ quadrata numquam sunt inter claves computandae, tum quia sine regulae certitudine per inanem spatii latitudinem vagantur, tum quia numquam sine clavis alterius adminiculo dominari possunt in linea. Necesse est enim, ut alia clavis lineae praefigatur. ... Item cum mutua quadam concertatione sic ab invicem subruantur, ut utraque fiat accidentalis, quis eas claves pronuntiabit legitimas? al. LmLMetrol. 39 p. 72: De clavibus. Ubicumque invenitur in aliqua linea, id est regula, talis figura D, ipsa tota linea erit ⋅D⋅solre. LmLAmerus 2, 6: claves cantionum secundum ordinem littere de necessitate ponuntur in sinistra parte. LmLAmerus 23, 4: nulla ratio sive natura concedit, quod cantus sine clavi et quatuor rigis possit naturaliter cantari, cum clavis aperiat, rige modos naturamque ostendant. LmLElias Sal. 28 p. 55b: quae clavis in qua linea est apponenda. al. LmLVers. Postquam pro 47: Quot sunt claves cantus. Claves disce duas, F gravis, post C stat acutum (glossa: id est secunda clavis est ⋅C⋅ acutum). al. LmLPs.-Mur. summa 1226: Ut cantans cantor possit cantare decenter / claves prospiciat, discernat, sit memor harum, / donec mutentur vel duret cantus earum. al. LmLWalt. Odingt. 5, 3, 9: Sunt ergo claves notis applicandae, fietque ut eandem vocem exprimat nota quasi et clavis, super quam sita est. LmLWalt. Odingt. 5, 4, 47. al. [s.XIV] LmLMarch. luc. 14, 1, 2: Clavis est reseratio notarum in cantu quolibet signatarum, nam sicut per clavim reseratur ostium ad conservanda, que intra ostium sunt, sic per clavim in cantu ipse reseratur cantus et conservantur notarum nomina. ... et tales universaliter []usitate sunt due, scilicet ⋅F⋅ grave et ⋅c⋅ acutum. (sim. LmLAnon. La Fage II p. 424. LmLNicol. Cap. p. 328. LmLTrad. Holl. VI 6, 3. LmLFr. Gafur. extr. 8, 6, 1. LmLBonav. Brix. 11, 7-9). al. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 54. al. LmLIoh. Boen mus. 1, 13. LmLQuat. princ. 3, 12. LmLGoscalc. 1, 1 p. 42, 3: signatur pro demonstracione differencie regularum et spaciorum ad minus una istarum clavium, scilicet:  , et secundum istas claves alie regule et spacia capiunt denominaciones suas. LmLGoscalc. 1, 8 p. 96. al. LmLCompil. Ticin. p. 24. LmLCart. plan. 27: claves, id est ⋅f⋅ grave et acutum, proprietates, scilicet ⋅b⋅ molle et ⋅♮⋅ quadratum. [s.XV] LmLIoh. Olom. 5 p. 15: Quamquam (ms.; ed.: Quamque) quaelibet literarum musicalium est vel esse potest in suo limite clavis, non tamen nisi paucae ex eis a diversis diversimode pro clavibus capiuntur et in libris cantibus annotantur. LmLIoh. Olom. 5 p. 17: Claves ex cunctis recipis paucas elementis. / Litera sit quaevis, quinque sub limite clavis. / ⋅C⋅ grave fit clavis, sic ⋅c⋅g⋅ fers (ms.; ed.: fero) in acutis, / ⋅Γ⋅ gammaque depresse, superans ⋅dd⋅ (ms.; ed.: dictis) scribis in arce (ms.; ed.: Graece). al. LmLIac. Theat. 8. al. LmLNicol. Cap. p. 312: Quot sunt claves? Duae, prima in ⋅F⋅ grave, secunda in ⋅c⋅ acuto. Quot sunt signa ...? Duo, scilicet ♮ quadrum et b molle. al. LmLGeorg. Ans. 3, 18: Distinguitur vero signum clavis sub ⋅f⋅ gravi contente ab eo, quod in acuto ⋅c⋅: premittitur quidem contento sub ⋅f⋅ punctus quadrangulatus, et caudatur inferius et anteponitur hic duobus punctis. LmLGeorg. Ans. 3, 35: Concedunt vero quandoque dispositori cantus, etsi ex superabundanti, clavium cantui utramque premittere, quatenus possit pro arbitrio cantor acutius cantum aut gravius decantare. al. LmLAnon. Carthus. pract. 12, 3. LmLTrad. Holl. II 42 p. 7 (p. 418a). LmLTrad. Holl. III 1 p. 16: clavis est signum seu index cantuum et reseratio cantus musicalis. LmLTrad. Holl. III 3 p. 25-26. al. LmLTrad. Holl. VI 6, 2. al. LmLConr. Zab. tract. HH 6. al. LmLPaul. Paulir. 7, 2, 4 p. 70: numerus algoristicus erit loco clavis prelocandus. LmLConr. Zab. mon. T 6. LmLFr. Gafur. extr. 8, 6, 1-5. LmLIoh. Tinct. exp. 3, 21-37. LmLIoh. Tinct. exp. 3, 26: Secunda ♮ pro ⋅♮⋅mi et utriusque ⋅b⋅fa⋅♮⋅mi, dum ibi canitur mi ... Sunt autem plerique clavem hanc figurantes taliter ♯, sed male, hoc enim signum est semitonii cromatici proprium. LmLBart. Ram. 1, 2, 1 p. 27. al. LmLIoh. Hoth. dial. p. 65: in qua ⋅G⋅ acuta depicta aperit carmen illud sicut ostium clavis ... ⋅A⋅ secundi ordinis invenitur, quae clavis sane rarissima est. ibid. al. LmLBonav. Brix. 12, 5: clavis est certa figura, cum qua intellectus cognoscit voces, ut hic patet: F , b, ♮, C . al. LmLAdam Fuld. 2, 6. LmLAdam Fuld. 3, 6. LmLLad. Zalk. A 55: Ad habendam veram et plenariam notitiam clavium in cantu diversimode transpositarum vel locatarum primo requiritur, ut consideretur ultima nota clavis praecedentis eqs. (sim. LmLSzydlov. 6 p. 26: ille consideret locum in manu note ultime in respectu clavis regentis). LmLGuill. Pod. 5, 14. al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 3. LmLMich. Keinsp. 3, 63: claves quaedam signantur, has quidem potissime: ⋅Γ⋅ut, ⋅F⋅faut, ⋅c⋅solfaut, ⋅g⋅solreut, ⋅dd⋅lasol, quae quidem omnes in linea accumbent. al. LmLCompend. mus. 6. LmLAnon. Couss. I p. 447a. al. LmLSzydlov. 6 p. 26. al. 2 mit zusätzlichen Funktionen — with additional functions a zur Anzeige eines Hexachords — for indication of a hexachord [s.XIII] LmLMus. man. 26, 10: Congruit enim totidem claves esse cantuum, quot cantuum speciales proprietates, quatinus unaquaeque proprietas suam clavem tamquam possessionis suae moderatricem sortiatur. Siquidem , quae b mollis habet principium, eidem b molli morem gerere videtur. al. LmLAmerus 21, 7: posuit ibi nomen proprii cantus, cuius clavis naturaliter deberet esse ⋅a⋅ acutum vel ⋅d⋅ gravis, sicut patet in libris antiquis. Sed moderni usu frequenti ponunt ⋅f⋅ gravem, licet non satis proprie. al. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 38: claves []vocantur ideo, quia reserant cantum, videlicet utrum sit B durus, naturalis vel B mollis. LmLHugo Spechtsh. 101: ⋅B⋅ durum cantum g clavis dat tibi tantum; / C naturalis cantus fiat tibi clavis; / cantus ⋅b⋅ mollis f semper sit tibi clavis. al. LmLAnon. Seay p. 23: Secunda proprietas est natura, in littera cognoscitur et de se ipsa clavem facit; et in omni loco, ubi est ista littera C, in qua incipit ut, re, mi, fa, sol, la, ibi cognoscitur natura. al. [s.XV] LmLIoh. Olom. 2 p. 5: litera est clavis, vocem vel voces per limites indicans et proprietatem aperiens. LmLIoh. Olom. 5 p. 17: Ambrosiani vero more veterum musicorum, ubicumque in serie manuali fit formatio semitonii vocis fa, illius literam pro clave annotant. al. LmLProsd. contr. II 5, 5: nisi ⋅b⋅ rotundum in principio alicuius cantus pro clavi poneretur, quoniam tunc ipsum ⋅b⋅ totum cantum denominat cantari per ⋅b⋅ rotundum. al. LmLNicol. Cap. p. 315: una illarum (ed.: ex illarum) litterarum dicatur b et ista dicitur clavis b mollis. LmLAnon. Claudifor. 7, 2, 3: istae litterae gravium ⋅ff⋅ grave, ⋅b⋅ rotundum et ⋅♮⋅ quadratum et ⋅c⋅ acutum, ⋅g⋅ acutum et ⋅dd⋅ superacutum temporibus optimis in libris pro clavibus ponuntur ad distinguendum triplicem cantum. LmLIoh. Legr. rit. 2, 2, 3, 65. LmLIoh. Tinct. diff. 2: ⋅C⋅ quadrum est clavis locorum ⋅b⋅mi et utriusque ⋅b⋅fa⋅C⋅mi, designans ibi per ⋅C⋅ quadrum mi canendum esse. ibid. al. (sim. LmLIoh. Tinct. exp. 3, 46). LmLGuil. mon. 5 p. 31: Nota, quod duo sunt signa, scilicet signum ⋅C⋅ quadrati et signum ⋅b⋅ mollis ... Nota, quod duae sunt claves, scilicet ⋅C⋅solfaut et ⋅F⋅faut. Clavis ⋅C⋅solfaut servit C quadrato et nature (ms.; ed.: natura). Clavis ⋅b⋅ mollis servit b molli. Clavis ⋅C⋅solfaut fit hoc modo: . Clavis ⋅b⋅ mollis fit hoc modo:  vel sic:  vel sic:  vel sic: . LmLBonav. Brix. 11, 14: cantus musicae habet duas claves regulatas: una ponitur sic:  et vocatur ♮ quadrum; alia ponitur sic:  et vocatur natura. al. LmLGuill. Pod. 5, 30. LmLFr. Gafur. pract. 1, 3. LmLMich. Keinsp. 5, 27: clavis tamen altera (sc. ⋅♮⋅ duralis), ut dixi, perraro inseritur; cum mollis constabit cantus, semper notabitur. al. LmLAnon. Couss. I p. 435a: ubi fa, ibi (ms. et ed.: ubi) clavis. al. b zur Anzeige einer Kirchentonart — for indication of a mode [s.XIII] LmLElias Sal. 28 p. 56a: tertio modo appellatur clavis littera illa, que ponitur in principio linearum, vel quasi totum regimen linearum, inter quas est posita, aperit, et declarat, cuius toni debet esse ... de omni cantu primi toni, nullo excepto, debet poni clavis in ⋅F⋅ et illa clavis ponitur ibi pro vera clave, et linea pro vera regula primi toni. Item pro secundo tono debet poni clavis in littera ⋅D⋅, quae aperit, quod linea, quae sequitur, regula est secundi toni. Item de tertio debet poni in ⋅G⋅. Item de quarto debet poni in ⋅E⋅. Item de quinto in ⋅a⋅. Item de sexto in ⋅F⋅. Item de septimo in ⋅b⋅. Item de octavo in ⋅G⋅. ibid.: et qui in principio linearum aliam clavem quam regulam, cuius toni fuerit cantus, qui notatur, posuerit, nisi necessitate compulsus hoc fecerit, ille notatur tergiversator veritatis, tacens vera, exprimens falsa potest merito nuncupari, ponens pro veris clavibus musafollas. al. B b und ♮ als Akzidens auf anderen Tonstufen — b und ♮ as accidental on a note other than b [s.XIV] LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 45b: invenitur ficta musica in discantu, et est, quando claves ⋅b⋅fa⋅♮⋅mi ponuntur in locum inusitatum. Et sic cognoscimus fictam musicam per claves ⋅b⋅fa⋅♮⋅mi (ponuntur ... ⋅b⋅fa⋅♮⋅mi ms. Siena 36; om. ed.), et ubi ponimus b, molle dicimus. IV Tonstufe, Tonbuchstabe, Tonname, Tonort — note, letter that indicates a note, name of a note, placement of a note [syn.: articulus, gradus, littera, nota, punctum, signum, vox] A in spezifischer Bedeutung — with specific meaning 1 für den Tonbuchstaben — for the letter that indicates a []note a allgemein — general [s.XII] LmLDisc. Tres sunt 4 p. 238: diapason, quia in se continet omnes voces et omnes mutaciones et omnes claves musice artis. (?) LmLMut. Γma ut 1: ⋅G⋅ clavis est, ut dictio. LmLMut. Γma ut 10: ⋅b⋅fa⋅C⋅mi due claves et due dictiones. al. [s.XIII] LmLAnon. Lovan. p. 486a: In ⋅b⋅♮⋅ non habetur mutatio, quia habentur ibi due claves, scilicet ⋅b⋅ rotundum et ⋅♮⋅ quadratum (inde LmLTrad. Holl. VI 6, 13). LmLAmerus 4, 7. LmLLambertus p. 254a: septem sunt littere Latine, quibus omnes voces exprimuntur, scilicet: ⋅A⋅B⋅C⋅D⋅E⋅F⋅G⋅, que etiam claves vocantur, quia sicut per clavem reseratur sera, ita per has litteras reseratur musice melodia (inde LmLTrad. Lamb. 2, 2a, 6: signa sive claves. LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 36a. LmLQuat. princ. 2, 4. LmLQuat. princ. 3, 1. LmLAnon. Carthus. pract. 3, 15. LmLTrad. Holl. II 43 p. 7 (p. 418b). LmLLad. Zalk. A 23. LmLSzydlov. 2 p. 12). LmLTrad. Garl. plan. V 66: Gamma ut in regula vel linea habet unam clavem et unam vocem. ⋅G⋅ est clavis, ut est vox. al. LmLAnon. Ratisb. 3, 1: de litteris in figura manus locatis, quae et claves dicuntur. al. LmLAnon. Hailspr. 1 p. 67. LmLPs.-Mur. summa 820: ⋅Γ⋅ tibi sit clavis, ut sit nota. LmLPs.-Mur. summa 978: littera initialis articuli, que est clavis illius. LmLPs.-Mur. summa 2597: septem litterule claves sunt articulorum. al. LmLWalt. Odingt. 5, 3, 2: Signa vocum, scilicet litteras prius descriptas, claves vocant pro eo, quod in cognitionem vocum nos introducunt, quas notae exprimunt, quia sine illis notae non cognoscuntur. al. [s.XIV] LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 36a. LmLIac. Leod. comp. 2, 5, 32; in aliqua littera gammatis finali vel affinali, recta vel litterali, quae vulgo clavis nuncupatur. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 30: autor subiungit claves Latinas cum musicalibus vocibus sibi iunctis. LmLHugo Spechtsh. 58: syllaba sit prima clavis, reserat quia cantum. / Sunt voces reliquae, quia cernuntur resonare. al. LmLQuat. princ. 2, 4: De musice elementis sive literis, que claves vocantur. al. [s.XV] LmLIoh. Olom. 6 p. 18: ⋅Γ⋅ut in linea habet literam graecam ⋅Γ⋅, id est G grave, pro clave. LmLGob. Pers. p. 181a. LmLAnon. Carthus. pract. 7, 4: omnia nomina musicalia unica littera pro clave vel signo concluduntur praeterquam utrumque ⋅b⋅fa⋅♯⋅mi. LmLAnon. Carthus. pract. 14, 6-81. al. LmLTrad. Holl. I p. 169: Claves enim litterae vocum dicuntur. al. LmLTrad. Holl. II 88 p. 13 (p. 420b): duae claves ponuntur, scilicet ⋅b⋅ rotundum mollem sonum repraesentans, et ⋅b⋅ quadratum. al. LmLTrad. Holl. III 1 p. 17: Index radice ⋅C⋅faut (glossa: retinebit illam clavem cum eius vocibus). LmLTrad. Holl. III 1 p. 19: Dictiones vero ex clavibus et vocibus. al. LmLConr. Zab. tract. Z 1: litteras quasdam alphabeti, quae claves dicuntur, ipsis vocibus praeponere. LmLConr. Zab. tract. AA 5: primas et octavas voces semper easdem dicimus et simili clave signamus. LmLConr. Zab. tract. GG 10: Invenitur autem earum clavium positio in tribus, scilicet in monochordo, in musica manu et in cantuali libro. al. LmLConr. Zab. mon. GG 2. LmLIoh. Tinct. diff. 1: ⋅A⋅ est clavis locorum ⋅a⋅re et utriusque ⋅a⋅lamire (sim. LmLIoh. Tinct. exp. 3, 44). ibid.: ⋅A⋅lamire est locus, cuius clavis est ⋅a⋅ (sim. LmLIoh. Tinct. exp. 6, 25). LmLIoh. Tinct. diff. 3: Clavis est signum loci lineae vel spacii (sim. LmLIoh. Tinct. exp. 3, 2). LmLIoh. Tinct. diff. 12: Natura est proprietas, per quam in omni loco, cuius clavis est ⋅c⋅, ut cantatur (sim. LmLIoh. Tinct. exp. 5, 6). al. LmLIoh. Tinct. exp. 3, 1: De clavibus. al. LmLIoh. Hoth. dial. p. 68. LmLBonav. Brix. 11, 2. al. LmLLad. Zalk. A 22: Quae litterae iam enumeratae dicuntur signa sive claves in musica arte (sim. LmLSzydlov. 2 p. 12). LmLLad. Zalk. A 32: duae claves ponuntur, scilicet ⋅b⋅ rotundum mollem sonum repraesentans et ⋅b⋅ quadrum durum sonum repraesentans. al. LmLMich. Keinsp. 3, 46: Considerandum est primam syllabam clavem vocitari, reliquas voces, non obstante ⋅b⋅fa⋅♮⋅mi, quod licet sit tetrasyllabon, non tamen gignit ex se ternas voces, sed binarum []clavium gratia duas tantum contribuit voces. LmLMich. Keinsp. 3, 59: Clavis est signum, quo mediante addiscimus et exprimimus quemlibet cantum communem de his praebendo orationem. Tot constat esse claves, quot in manu dictiones. al. LmLErasm. Hor. p. 83a: Latinarum clavium annotationem proponere. ibid. al. LmLSzydlov. 2 p. 12: Claves vero dicuntur octo litere, scilicet una Greca et septem Latine specie differentes. LmLSzydlov. 5 p. 21: ⋅C⋅faut habet duas voces, scilicet fa et ut, et ⋅C⋅ pro clave. al. b differenziert nach der Schreibweise der Buchstaben — differentiated by the way the letter is written: clavis capitalis (grossa) - minuta (modica, plana) - duplicata (geminata) [s.XIII] LmLAnon. Ratisb. 2, 8: praedictis XV clavibus tres addere, quae geminatae vocantur, scilicet: ⋅aa⋅, ⋅bb⋅, ⋅cc⋅. LmLAnon. Ratisb. 2, 25: omnes claves, quae dupplicantur in manu. al. [s.XIV] LmLHugo Spechtsh. 60: Grossas dat primum (sc. alphabetum) claves modicasque secundum; / quattuor ac claves ternum servat geminatas. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 137: per claves duplicatas sive per alphabetum tertium duplicatum. al. [s.XV] LmLGob. Pers. p. 182a: Primae sunt claves alphabeti capitales, / atque sequentes erunt planae, tertiae duplicatae. LmLAnon. Carthus. pract. 14, 64: ⋅aa⋅lamyre habet unam clavem, scilicet ⋅aa⋅ parvam, sed duplicatam. al. LmLTrad. Holl. I p. 164: claves inferiores caracteribus capitalibus figurantur. LmLConr. Zab. tract. GG 1: triplex habemus musicum alphabetum sub dicta clavium multiplicatione, scilicet capitalium, minutarum, et duplicatarum. LmLLad. Zalk. A 54: Dicuntur capitales ex eo, quia maioribus litteris scribuntur quam aliae sequentes claves. ibid.: Secundum Hollandrinum: Claves octo graves et dicunt capitales, / octo minutae quaedam dicuntur acutae, / cum duplici ventre praecellunt quatuor — (sim. LmLSzydlov. 2 p. 13: que scribuntur capitales. Et tales claves graves debent scribi versualiter propter hoc, ut habeant differenciam ab accutis). 2 für die Tonstufe (in Gegenüberstellung zu ihrer Bezeichnung) — for the pitch (as opposed to the letter by which it is signified) [s.XIII] LmLLambertus p. 254b: ⋅G⋅ Latinum in octava clave locavimus (inde LmLIac. Leod. spec. 6, 62, 13). [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 72, 18: pro ceteris clavibus et vocibus earum litteras notando ponebant, quibus claves illae designantur. al. LmLSumm. Guid. comm. 2, 43: apud veteres musicos tantum erant XIIII claves, et illas designabant per duo alphabeta. LmLIoh. Boen ars 2, 19, 10: Quelibet clavis una littera contenta est, per quam ipsa cognoscatur. LmLIoh. Boen mus. 1, 13: septem sint littere clavium representative: ⋅a⋅b⋅c⋅d⋅e⋅f⋅g⋅. LmLIoh. Boen mus. 4, 114: veteres moti fuerunt claves duple proportionis eadem littera consignare. al. [s.XV] LmLAnon. Carthus. pract. 7, 3: Quaevis per litteram clavis describitur unam / preter utrumque ⋅b⋅fa, quod scribe ⋅♯⋅my variata. 3 für den Tonbuchstaben mit Solmisationssilben — for the letter (indicating a note) combined with solmization syllables [s.XIII] LmLHier. Mor. 11 p. 47, 23: ⋅Γ⋅ut, ⋅A⋅re ... Supradictae autem litterarum combinationes a quibusdam claves dicuntur ad similitudinem clavium, quibus ostia ingressum prohibentia clauduntur et aperiuntur eisdem, ut ingressus pateat ingredientibus. LmLHier. Mor. 11 p. 48, 9: Clavis est unisona congeries primorum elementorum musicae viam reserans modulandi. al. [s.XIV] LmLIac. Leod. cons. 50: in compositione illius clavis (sc. ⋅b⋅fa⋅C⋅mi) ponitur mi post fa. LmLIac. Leod. spec. 6, 72, 11: Eodem modo ceteras claves composuit (sc. Guido) ex litteris et vocibus suis. [s.XV] LmLAnon. Claudifor. 2, 9, 8: sc. ⋅b⋅fa⋅♮⋅mi, et ideo utraque vox cum sua littera est una clavis. ibid. al. LmLAnon. Carthus. pract. 3, 18: Sillabe vero, ex quibus ipsa nomina musicalia componuntur, communius []voces seu note dicuntur: voces quidem, quando a nobis proferuntur, et note, quando in libris cantualibus notantur. Et nota, quod multi musici et quasi omnes moderni non litteras musicales, sed nomina musicalia claves appellant. al. LmLAdam Fuld. 2, 4: Clavis vero est littera localis per voces rectificata ... scilicet ⋅G⋅ut, ⋅A⋅re etc. 4 für die Solmisationssilbe — for the solmisation syllable [s.XV] LmLNicol. Cap. p. 314: Item non quaerendum est fa, id est clavis, tanquam si fa inveniretur sub litteris gravibus, illa proprietas debet denotari gravis. (?) LmLIoh. Floess 138: ⋅B⋅ rotundum enim, clavis illius quae est? Fa, et ⋅♮⋅ quadratum clavis est mi. (?) B in unspezifischer Bedeutung — with no specific meaning 1 in allgemeinem Gebrauch — with general usage [s.XIII] LmLDisc. pos. vulg. p. 191, 14: si firmus cantus habeat duas notas unisonas in quacumque clavi, puta in ⋅F⋅ gravi. LmLAmerus 2, 14: auctor intellexit, quod decem novem voces essent sufficientes in omni cantu et quod claves concordarent cum iuncturis manus hominis. al. LmLLambertus p. 257a: Et ponitur unisonus, in quacumque (ms.; ed.: quantumcumque) clavi fuerit necessarius (inde LmLTrad. Garl. plan. IV 98. LmLTrad. Phil. I 61vG, 4. LmLQuat. princ. 3, 13. LmLCompil. Ticin. p. 22) LmLLambertus p. 261b: in quibus clavibus modi incipiant. LmLTrad. Lamb. 3, 2, 2. LmLPs.-Franco comp. 3, 4. LmLHier. Mor. 13 p. 56, 28: Primum tetrachordum constituunt istae quatuor claves, scilicet ⋅Γ⋅A⋅B⋅C⋅. al. LmLHier. Mor. 18 p. 149, 28: campana partium IX, puta IX librarum, faciet sonum clavis ⋅Γ⋅ut. LmLHier. Mor. 28 p. 289, 28: per applicationem vero auricularis (sc. digiti) sonus clavis ⋅d⋅lasolre completur. al. LmLPs.-Mur. summa 1044: vocem tanti vigoris, ut sine vocis mutatione istas claves canendo transcurrat. LmLPs.-Mur. summa 1437: ipse (sc. Guido) quidem hanc clavem semitonii facile apposuisset, si necessaria nobis fuisset. LmLPs.-Mur. summa 1600: ascendere per diapente et usque ad clavem sextam. al. LmLEngelb. Adm. 1, 7, 2. al. [s.XIV] LmLTrad. Phil. I 61vG, 4. LmLIac. Leod. inton. 1, 11. al. LmLIac. Leod. spec. 1, 27, 8: in monochordo tam antiquo quam moderno terminus et determinatus numerus positus est vocum, clavium et chordarum. LmLIac. Leod. spec. 2, 33, 1: quattuor in gammate requirit claves (sc. diatessaron) et quattuor in psalterio chordas. LmLIac. Leod. spec. 6, 41, 30: Non est autem mentio facta de ⋅b⋅ rotunda, quia nec inter finales nec inter affinales voces vel claves computatur, quia, cum sit clavis quasi adventicia respectu illarum, nullus cantus in ea non solum sumit finem, sed nec principium nec distinctionem. LmLIac. Leod. spec. 6, 47, 7: multi cantus, qui in clavibus notantur septimi toni, possunt notari in quinti toni clavibus. al. LmLHugo Spechtsh. 304: Sed semitonia lyra plura dat et monochorda, / quam manui supra per claves sint sociata. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 129: Plures enim cantus videmus vix quinque vel quatuor claves percurrere. al. LmLSumm. Guid. 164: nam tanges licite, quas dat tibi regula claves (inde LmLGob. Pers. p. 191b. LmLSzydlov. 14 p. 69. LmLIoh. Velle metr. 7). LmLSumm. Guid. 216: hic unum vel tres clavi coniungimus uni. / Primus, quartus, sextus habent ⋅a⋅lamire tenorem (inde LmLGob. Pers. p. 192a). LmLSumm. Guid. comm. 2, 83: Distat autem ipse primus a tertio tono tantum in uno puncto sive in una clave. al. LmLIoh. Boen ars 2, 17, 3: propter acutiem et gravitatem claves invente sunt. LmLIoh. Boen ars 2, 18, 7: Hiis duobus, scilicet commati et apothome, veteres nullas speciales claves dederunt. LmLIoh. Boen ars 2, 19, 1: Quod antiquitas in cordis invenit, hoc posterioritas in clavibus disponebat. al. LmLIoh. Boen mus. 3, 33: cantus cromaticus inter claves nostras leviter figuratur ... aliter tamen disponitur cantus huiusmodi inter cordas et aliter inter claves. LmLIoh. Boen mus. 3, 183: sicut in vocibus, ita et in clavibus, ut signum signato respondeat. al. LmLQuat. princ. 3, []13. LmLGoscalc. 2, 1 p. 116, 3: ad articulos seu claves manus. LmLHeinr. Eger 2 p. 39: Claves enim seu notas, quas ipsum (sc. monochordum) habet in se coniunctim, alia instrumenta habent divisim. LmLHeinr. Eger 5 p. 54: punctis seu clavibus. ibid.: diversitas tonorum ex finalibus tantum est et non ex differentia clavium vel communicatione. al. LmLCompil. Ticin. p. 22. LmLPs.-Mur. mod. p. 99b. al. [s.XV] LmLGob. Pers. p. 192a. al. LmLIoh. Floess 14 (sim. LmLLad. Zalk. A 26). al. LmLAnon. Claudifor. 1, 1, 2: Debitus situs sive positio clavium in manu est, ut in articulis debitis digitorum sinistrae manus habiliter collocentur. LmLAnon. Claudifor. 1, 2, 1: istae claves decem et novem dicuntur claves et non serae vel ianuae propter conformam proprietatem et specialem utilitatem, quam habet in se clavis materialis. eqs. LmLAnon. Claudifor. 4, 6, 1: cantus regulariter compositi quinti toni incipiuntur communiter in tribus clavibus seu locis. al. LmLTact. Concordanciarum p. 170, 32: in proxima clave supra concordanciam. LmLTact. Concordanciarum p. 172, 33 (sim. LmLTact. Reperi 20). al. LmLAnon. Philad. 25. LmLArn. Zwoll. p. 29: quelibet clavis ingrossat per suam subduplam. LmLTact. Reperi 25. al. LmLPetr. Talh. p. 6. LmLAnon. Carthus. nat. 7, 92 descr.: Claves regularis mobilitatis (ms.; ed.: mobiliter) plage prothi. al. LmLTrad. Holl. I p. 165: decem novem sunt claves musicales secundum numerum et communem usum computando ⋅b⋅fa et ⋅b⋅mi pro una (sim. LmLSzydlov. 2 p. 12). ibid.: numerus clavium in manu musica et monacordo communiter a musicis assignatus usualis et non artificialis est. al. LmLTrad. Holl. II 21 p. 42 (p. 431a): in illis quattuor litteris vel clavibus iam enumeratis non semper finiuntur toni seu cantus. al. LmLMan. Guid. p. 150 (p. 466-467). LmLTrad. Holl. III 5 p. 39 descr.: In una et eadem corda, voce vel clave sic est unisonus. al. LmLConr. Zab. tract. DD 6: oportet utrumque ⋅b⋅ in numero clavium totali computari propter moduli dualitatem (sim. LmLConr. Zab. tract. S 5). LmLConr. Zab. tract. AI 5: ut unica chorda omnium clavium vel vocum musicalium sonum regularissime distinctum infallibiliter reddere debeat per monochordum (sim. LmLConr. Zab. mon. H 1). LmLConr. Zab. tract. AT 5: sic octo tenoribus ... claves quattuor attributae sunt (cf. Ioh. Cott. 11, 5: notae quattuor). al. LmLConr. Zab. mon. H 1. LmLFr. Gafur. op. 2, 4: via discretionis et perceptionis notularum atque clavium. LmLAdam Fuld. 2, 1. al. LmLLad. Zalk. A 26: ultra decem et novem claves usitatos addit ecclesia extra manum pro completione tertii cantus ⋅h⋅ duralis. (sim. LmLSzydlov. 2 p. 12-13). LmLLad. Zalk. B 11. al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 14. LmLMich. Keinsp. ton. 47. LmLErasm. Hor. p. 83b. al. LmLSzydlov. 2 p. 13: clavis est quedam manifestacio seu restriccio vel reseracio alicuius cantus. ibid.: Accute vero sunt septem, et hoc computando in ⋅b⋅fa⋅h⋅mi solum unam clavem... Sed computando ⋅b⋅fa⋅h⋅mi pro duabus clavibus, tunc accute claves eciam sunt octo. LmLSzydlov. 9 p. 41: descenssus a finali sede ad clavem immediatam. al. LmLIoh. Velle metr. 5: Norma dat octavam, nonamque licencia clavem (cf. Summ. Guid. 162: nonamque licentia vocem). LmLContr. Contr. est ars 25 (sim. LmLCompil. Salisb. 41). LmLContr. Et primo I 6 p. 138 (p. 463a): et ideo praedictae species seu distanciae clavium aut vocum species contrapuncti dicuntur. ibid. al. LmLContr. Not. quod novem 41: ultra ascensum quindecim clavium componere clare prohibetur. al. LmLContr. Prima regula 6: a finali clave, id est ab ultima nota. al. 2 in Beschreibungen der Solmisation — in descriptions of solmization [s.XIII] LmLAmerus 2, 16: ⋅C⋅faut habet duo diversa vocabula vocum, vel duas notas, idest signa sive nomina vocum, et eodem modo dico de omnibus clavibus plures notas habentibus. LmLAmerus 5, 7: Quare sunt omnes claves cantus in septem litterarum vocabulis et sex vocabula notarum tantum? LmLAmerus 23, 13: in ⋅b⋅fa⋅♮⋅mi: citius invenitur fa quam mi, []ergo precedere debet vocabulum clavis de fa quam de mi. al. LmLElias Sal. 3 p. 19a: in ⋅A⋅ non poteramus dicere ut, et sic prima clavis primo puncto careret. al. LmLLambertus p. 256a: ⋅b⋅ molle non est de origine aliarum clavium (inde LmLTrad. Lamb. 2, 3, 4. LmLTrad. Garl. plan. IV 115. LmLTrad. Franc. I p. 28. LmLCompil. Ticin. p. 23). LmLTrad. Lamb. 2, 4, 4. LmLHier. Mor. 12 p. 49, 10: Mutatio est sub una clavi et eadem unisona transitio vocis in vocem. LmLHier. Mor. 12 p. 53, 22: Non est igitur una clavis ⋅b⋅fa⋅b⋅mi, sed duae, una scilicet ⋅b⋅fa et alia est ⋅♮⋅mi, nam diversarum clavium sunt litterae diversarum figurarum et diversae dimensiones in monochordo. al. LmLAnon. Ratisb. 2, 18: Omnis clavis unam vocem habens nullam habet mutationem, ut ⋅G⋅A⋅B⋅. Sed clavis, quae duas habet voces, duas habet mutationes ... Claves vero, qui tribus vocibus figurantur, sex mutationibus variantur. al. LmLPs.-Mur. summa 701: compositum ex littera, que est nomen clavis, et nomine vel nominibus note vel notularum, quam vel quas insinuat ipsa clavis... compositum a ⋅Γ⋅, ... quod est clavis illius articuli, et a nomine cuiusdam note, que dicitur ut, que domestica est illi clavi. LmLPs.-Mur. summa 714: et est ⋅A⋅ nomen clavis et re nota, que debetur eidem. al. LmLEngelb. Adm. pr. 4. LmLWalt. Odingt. 5, 5, 9. [s.XIV] LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 45b. LmLIac. Leod. cons. 10: Fit autem haec consonantia (sc. unisonus) in vocibus cuiuscumque clavis, exceptis ⋅b⋅fa⋅C⋅mi vocibus (sim. LmLIac. Leod. spec. 2, 11, 15). al. LmLIac. Leod. inton. 1, 32: omnis cantus finiens in ista voce re, cuiuscumque clavis fuerit illa re, primi toni erit vel secundi. LmLIac. Leod. inton. 1, 51: nisi in illa clave (sc. Γ) duo ut haberentur, quod inconveniens fuisset. al. LmLIac. Leod. spec. 2, 33, 8: fit enim (sc. diatessaron) ab ut ipsius Gammaut ad voces ⋅C⋅ gravis ... et sic consequenter de voce vel vocibus unius clavis ad vocem vel voces quartae clavis sequentis vel praecedentis. Dixi a voce vel vocibus propter claves, in quibus sola vox est, vel propter voces ipsius ⋅b⋅fa⋅♮⋅mi. LmLIac. Leod. spec. 2, 70, 6: maior est distantia inter fa de ⋅b⋅fa⋅♮⋅mi et mi de dicta clave, quam inter fa de ⋅b⋅fa⋅♮⋅mi et mi de ⋅a⋅lamire. LmLIac. Leod. spec. 2, 126, 13: ad hoc enim plures voces in aliqua ponuntur clave, ut de una in aliam ibi possit esse mutatio ad ascendendum vel descendendum. LmLIac. Leod. spec. 5, 12, 7. LmLIac. Leod. spec. 6, 65, 5: Non sic autem fit in aliis clavibus, in quibus voces, etsi in nominibus distinctae sint, aequales tamen sunt; unde non dicitur ⋅E⋅la⋅E⋅mi, sed ⋅E⋅lami. al. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 30: tria alphabeta, quae sunt claves in musica quoad vocum suarum associationem. LmLHugo Spechtsh. 78: Vocem si clavis habet unam, non variabis (inde LmLIoh. Floess 67). LmLHugo Spechtsh. comm. p. 42-45. al. LmLIoh. Boen ars 2, 19, 3: Quarum (sc. clavium) nomina litteras per se continent et sillabas, ut littera clavem et sillabe notas representent. al. LmLIoh. Boen mus. 1, 9: cum huiusmodi mutatio ipsius note ut in quamvis aliam in dicta clave ⋅g⋅ut non sit necessaria, ideo simplicem obtinuit compositionem. LmLIoh. Boen mus. 3, 1: ⋅B⋅fa⋅♮⋅mi decima clavis est in manu ... Componitur autem ex notis duabus fa et mi, et ex totidem litteris clavem ipsam representantibus eodem nomine vocatis propter eius clavis ydemptitatem, diversimode tamen figuratis naturam diversam ipsius clavis denotantibus. al. LmLHeinr. Eger 3 p. 40. al. LmLCompil. Lips. p. 130: Omnes enim claves a litteris incipiunt et in voce desinunt, sed in auctoribus musice littere tantum ponuntur. al. [s.XV] LmLIoh. Olom. 6 p. 22. al. LmLGob. Pers. p. 184a. al. LmLIoh. Floess 196: ⋅bb⋅ rotundum duplicatum excellens est clavis fa, ⋅♮♮⋅ quadratum geminatum excellens est clavis huius vocis mi. al. LmLAnon. Claudifor. 1, 5, 10. LmLAnon. Claudifor. 2, 1, 1: in una clave cantantur plures voces per eundem cantum. al. LmLTact. Concordanciarum p. 173, 2: et secundam (sc. partem) finiam in penultima clave ante sol, hoc est in fa. al. LmLAnon. Philad. 39 (sim. []Trad. Holl II 91 p. 13 (p. 420b)). al. LmLAnon. Carthus. pract. 11, 6: quod omnes voces eiusdem clavis uno eodem et equali sono proferuntur. al. LmLTrad. Holl. I p. 163: Dicitur notanter in una et eadem clave, quia vox unius clavis non mutatur in vocem alterius clavis eo, quod accidentia non migrant de subiecto in subiectum (sim. LmLSzydlov. 5 p. 19). al. LmLTrad. Holl. II 31 p. 5 (p. 417b): claves secundum usum unus, secundum vero artem sunt duo, ut sunt Gamma ut, ⋅A⋅re, ⋅B⋅mi, et cetera. al. LmLTrad. Holl. VI 33, 1. al. LmLConr. Zab. tract. LL 1-9. al. LmLIoh. Tinct. exp. 5, 13: ⋅♮⋅ quadrum et ⋅♮⋅ durum, ⋅b⋅ rotundum et ⋅b⋅ molle multum differunt; namque ⋅♮⋅ quadrum et ⋅b⋅ rotundum sunt nomina clavium. LmLAdam Fuld. 2, 5. LmLLad. Zalk. A 33. al. LmLMich. Keinsp. 7, 14-26. al. LmLSzydlov. 5 p. 19. 3 in Beschreibungen des oktavgegliederten Tonsystems — in descriptions of the tonal system periodic at the octave [s.XIII] LmLAmerus 2, 33: Si queritur: quali littera vel clavi canitur, respondeo: tali gravi vel acuta vel superacuta. al. LmLLambertus p. 257a: In hac igitur figura patet, quod viginti claves sive signa sint in numero (inde LmLTrad. Lamb. 2, 2a, 1. LmLQuat. princ. 3, 10). LmLTrad. Lamb. 2, 2a, 3. LmLAnon. Ratisb. 2, 4. al. LmLPs.-Mur. summa 805: Primus limes continet has claves ⋅Γ⋅A⋅B⋅C⋅D⋅E⋅F⋅G⋅, et hee graves dicuntur. LmLPs.-Mur. summa 981: sonus transiens de clavi quaque ad sibi consimilem, seu ascendat seu descendat, sicut dictum est, constituit diapason. al. [s.XIV] LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 36a. LmLIac. Leod. spec. 2, 14, 22. Tenet igitur se diapason inter duos unisonos vocum clavium consimilium litterarum. LmLIac. Leod. spec. 2, 14, 28: Guido monachus illam addidit, ut prima clavis a prima littera sui nominis inciperet. LmLIac. Leod. spec. 5, 16, 9. LmLIac. Leod. spec. 6, 72, 16. al. LmLHugo Spechtsh. 199: claves consimiles similes servant sibi formas. al. LmLSumm. Guid. 55 (inde LmLGob. Pers. p. 189b). LmLSumm. Guid. comm. 2, 43: apud veteres musicos tantum erant XIIII claves, et illas designabant per duo alphabeta, quorum utrumque tantum septem habebat litteras. al. LmLIoh. Boen ars 2, 23, 20 (sim. LmLIoh. Boen mus. 1, 111). LmLIoh. Boen mus. 3, 16. al. LmLQuat. princ. 3, 10. al. LmLGoscalc. 1, 1 p. 32, 4. LmLAnon. Monac. II 43. [s.XV] LmLGob. Pers. p. 189b. al. LmLIoh. Floess 15. LmLAnon. Claudifor. 1, 4, 1. LmLAnon. Carthus. theor. 16, 11. LmLAnon. Carthus. pract. 5, 7-11. LmLAnon. Carthus. nat. 7, 85 descr. al. LmLTrad. Holl. I p. 165. al. LmLTrad. Holl. II 55 p. 9 (p. 419b): claves octo graves, septem dicuntur acutae, / quattuor excellent, quas inchoat ⋅aa⋅ duplicata (sim. LmLTrad. Holl. III 3 p. 24. LmLTrad. Holl. III 3 p. 25. LmLLad. Zalk. A 51). al. LmLTrad. Holl. III 1 p. 16 (sim. LmLLad. Zalk. A 29. LmLSzydlov. 2 p. 12). al. LmLConr. Zab. tract. DD 2. al. LmLIoh. Tinct. diff. 1: Acutae claves, acuta loca et acutae voces. al. LmLFr. Gafur. extr. 4, 8, 7 descr. al. LmLIoh. Hoth. dial. p. 64: Miror, cum ⋅D⋅ clavem appellare nolis, cum septem voces, ⋅A⋅B⋅C⋅D⋅E⋅F⋅G⋅, quae specie et numero differentes sunt inter se, quemadmodum eorum formulis perspicuum (ms.; ed.: per spatium) est, claves, litterae, notae, nervi, characteres, signa, soni, figurae, lineae, spatia denique appellantur. (cf. LmLSeay, Dialogus p. 89) al. LmLIoh. Hoth. contr. II 7. LmLAdam Fuld. 2, 4. LmLLad. Zalk. A 51: Etiam dicuntur graves ex eo, quia virtuosiores sunt aliis clavibus. al. LmLCompil. Salisb. 83: ad octavam <vocem> seu clavem sive similem. LmLSzydlov. 2 p. 13. LmLSzydlov. 11 p. 43: dyapason sive ambitus alicuius toni ... semper fit inter claves similes quoad vocem, sed dissimiles quoad denominacionem. al. LmLContr. Volentibus I p. 26a (sim. LmLContr. Volentibus II 20. LmLContr. Volentibus III p. 12a). 4 in Beschreibungen des griechischen Tonsystems — in descriptions of the Greek tonal system [s.XIII] LmLHier. Mor. 9 p. 45, 7: non quidem secundum elementa Graeca a Boetio tradita, de quibus secundum tria genera []infra dicetur, sed potius secundum elementa sumpta communiter; quae quidem elementa nunc voces clavesque vocantur. LmLAnon. Ratisb. 2, 6: praedictarum clavium numerus in XV litteris consummatur, quas veteres hiis vocabulis nuncupabant, videlicet: Gamma ut, Proslambanomenos eqs. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 5, 4, 16: litterae Latinae praepositae, quae denotant claves nostri monochordi, quod in dispositione manus vel gammatis continetur, nominibus Graecis chordarum correspondent, ut ⋅C⋅, idest ⋅C⋅faut, ipsi hypate. LmLIac. Leod. spec. 5, 34, 12: Respondent autem voces et claves nostri monochordi chordis omnibus antiqui monochordi, quantum ad genus diatonicum, non sic, quantum ad alia duo genera. LmLIac. Leod. spec. 6, 9, 3: In dispositione autem gammatis nostri ⋅A⋅ iungitur ipsi ⋅A⋅re, quae est clavis eadem cum proslambanomeno. al. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 71: antiquissimi musici in ⋅C⋅faut sub Graecis literis et clavibus incipiebant monochordum. LmLHeinr. Eger 1 p. 35: Graeci scribunt Pythagoram philosophum musicam ex malleorum ponderibus, quia subtilis erat geometria et arithmetica, in paucis tantum clavibus invenisse. LmLHeinr. Eger 2 p. 38: Nomina autem praedictarum clavium apud Graecos fuerunt mirabilia contra dolorem dentium vetuli forte valentia. al. [s.XV] LmLErasm. Hor. p. 74a: de continuatione characterum sive clavium, tam in scala Latina quam Graeca. LmLErasm. Hor. p. 85a: Latinarum clavium ad Graecas claves debita coordinatio. Patet ex prima huius origo omnium tonorum secundum duplices scalas omnem cantum dyatonici generis complectitur, hoc et in Graecis litteris demonstrabimus, qui suas claves simplici ac duplici littera transponendo vel non transponendo adduxere (cf. Boeth. mus. 4, 3). al. 5 in Beschreibungen der räumlichen Aufteilung einer (Monochord-)Saite — in descriptions of the linear division of a (monochord) string [s.XIII] LmLHier. Mor. 19 p. 152, 6: A quacumque enim clavi usque ad finem quatuor passus fiunt. (cf. Ioh. Cott. 6, 12: A quacumque enim nota). LmLHier. Mor. 19 p. 151, 15: primus passus terminatur in ⋅A⋅, secundus vacat eo, quod in nulla clavi dictarum clavium terminatur. LmLEngelb. Adm. 2, 4, 5: iuxta divisionem et distinctionem longitudinis et brevitatis spaciorum inter claves et puncta ipsius monocordi. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 5, 17, 7: Eadem enim divisio litterarum, clavium vel passuum, quae subtus est in linea, correspondenter imaginari debet in chorda supra posita. al. LmLHugo Spechtsh. 178. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 59: ad lyram, quoad duo extrema ligna, in quibus currunt claves. (?) LmLHugo Spechtsh. comm. p. 63: Ad secundam vero magadam poterit poni cifra, quia stat tantum pro signo sive clave, dans formam aliis clavibus et debite mensuram. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 67: a quacunque clave ad secundam magadam fiat binaria divisio. al. LmLIoh. Boen ars 2, 23, 5 (inde LmLIoh. Boen mus. 1, 22). al. LmLIoh. Boen mus. 1, 89. al. LmLWillelm. 2, 15: si super lineam proportionaliter divisam et debitis clavium notis distinctam ... cordam apte tetenderis. LmLArn. Zwoll. p. 11: de clave ut dividere totam longitudinem in 9. LmLConr. Zab. tract. AB 3: ⋅Γ⋅ut itaque in primis affixa ... ab ea subaudi littera vel clavi sive eius puncto usque ad finem subiectum chordae spatium ... per novem partire (cf. Guido micr. 3, 2). LmLConr. Zab. tract. AG 8: in eo (sc. monochordo) omnis clavium habitudo ac distinctio et ad invicem varia proportio oculis videantur (sim. LmLConr. Zab. mon. L 4). LmLConr. Zab. mon. GG 1. al. LmLClavic. A 1: erit ⋅B⋅my primus ⋅B⋅ duralis, prima clavis, prima clavis omnium stans in loco prius reservato versus sinistram sive principium. al. LmLMon. Quatuor p. 146, 4: numera usque ad steffanum quattuor et habebis quatuor claves. al. 6 unter Einschluß von erhöhten oder erniedrigten Formen einer Tonstufe — when one note encompasses both the pitch []itself and its altered form (raised or lowered by a half step) [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 2, 29, 11: Potest tamen fieri diapente inter praedictas claves (sc. ab ⋅E⋅lami ad fa ipsius ⋅b⋅♮⋅mi etc.) per musicam, quae falsa dicitur. LmLIoh. Boen ars 2, 21, 1: Moderni maiori ducti lascivia ... tamquam cotidiana positione clavium fastiditi, ad subtiliores positiones dictas litteras ⋅b⋅fa⋅♮⋅mi etiam in aliis clavibus statuendo, sed rationabiliter profundarunt ... Que positio, si possibilis sit, tamen preter naturam manus est, quia in ipsa non altiori clavi datur nota acutior (sim. LmLIoh. Boen mus. 3, 185). al. LmLIoh. Boen mus. 3, 41: ⋅b⋅fa littera gravat, ⋅♯⋅mi littera acuit quelibet notam sue clavis extra naturam in quantitate semitonii maioris. LmLIoh. Boen mus. 3, 101: nos apothomen, quam ipsi (sc. antiqui) sub duabus cordis statuerunt, in una eademque clave cogimur figurare. LmLIoh. Boen mus. 3, 127: Impossibile est minus semitonium in una clave situari. LmLIoh. Boen mus. 3, 204: supra clavem ⋅a⋅re per ⋅♮⋅mi elevatum. al. LmLCompil. Lond. p. 78: ⋅b⋅ non mutat clavem, sed mutat tonum faciendo de semitono tonum et e converso. al. [s.XV] LmLProsd. contr. II 5, 2: quando ad clavem de natura ponunt b rotundum sive molle, sic quod corpus ipsius b cadit in spacio ⋅E⋅lami gravis, nam tunc illud b ponere possent ad clavem ⋅C⋅ quadri sive duri, sic quod corpus ipsius b caderet in spacio ⋅b⋅fa⋅C⋅mi acuti. LmLAdam Fuld. 1, 1: Musica regulata vera est, quae recto tramite procedit per claves, sine vocum transpositione, limite suo contenta. Regulata ficta est, quando in clavibus voces transponuntur, utputo in omnibus, in quibus fa localiter non ponitur, potest poni ⋅B⋅ molle. al. LmLFist. Si quis 12 p. 140: ubicumque facimus ⋅b⋅ molle vel falsam musicam in organis, eadem facimus in octava clave inferiori vel superiori. (?) V Hexachord, Hexachordgattung — hexachord, species of hexachord [s.XIII] LmLElias Sal. 6 p. 21b: Claves secundum quosdam sunt triginta quinque, septem de secundis, quatuordecim de tertiis, septem de quartis, septem de quintis ... Secundum alios non sunt nisi septem ... Assertive dico, quod non et nisi unica clavis, sed multiplicatur septies uno puncto minus per XIX punctos, quos habemus in palma. LmLElias Sal. 8 p. 25a: Per illa, quae sunt extra rotam, habemus claves, et in qua littera clavis quaelibet incipere debet ... Per primum radium rote seu figure habemus primam clavem artis musicae. LmLElias Sal. 20 p. 42b: qui solfiant, quod caveant, in qua clave incipit cantus suus, et ipsam audacter prosequantur usque la. al. [s.XIV] LmLIoh. Vetul. 1, 19: ad istas notas ingredimur per tres claves, scilicet ♮ quadrum, naturalem et b rotundum. al. VI Schlußton, Finalis (einer Kirchentonart) — final (of a mode) [s.XIII-XIV] LmLPs.-Mur. summa 1452: In gravibus cantus finitur iure tonorum; / tres in acutis sunt viceclaves clavibus horum (cf. Ps.-Mur. summa 1394: Que sunt claves et viceclaves tonorum finales. eqs.). LmLHugo Spechtsh. comm. p. 113. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 114: authenti toni infra claves suas descendere possunt ad proximas voces. [s.XV] LmLAnon. Couss. I p. 444a: secundum antiquos sunt quatuor claves tonorum, vicelicet ⋅D⋅solre primi et secundi eqs. VII Kirchentonart — mode [s.XIV] LmLHugo Spechtsh. comm. p. 115: finalis vox ipsius clavis. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 118: et sic de aliis cantibus in tali clave. LmLSumm. Guid. 269: ⋅C⋅ gravis est quinque communis clavibus, et ⋅D⋅ / octavo, sexto, quarto, primo socioque. VIII Oktavbereich — range of an octave [s.XV] LmLFr. Gafur. extr. 4, 7, 2: Primam partem (ms. et ed.: Prima parte) octo sedium seu locorum graves occupant littere atque voces in eis locate, et hec est prima clavis. LmLFr. Gafur. extr. 4, 7, 6. LmLFr. Gafur. extr. 4, 7, 9. []cantuum claves ex errore pro cantiunculas (?): LmLTrad. Holl. III 8 p. 55 (cf. Ioh. Cott. 11, 26). cf. LmLHMT s. v.