1.
bulla, -ae
f. (? m. -usbullus:
p. 1610,26) MLW
script.: boll-bolla: MLWGloss. I 382,9 St.-S. MLW
cod. MLW
a. bul(a): MLW
l. 59. I
pustula —
Blase (cf. MLWGloss. III 295,31 St.-S. -abulla blatera. MLW
al.): A
gener. (cf. MLWGloss. IV 41,24 St.-S. -abulla wazzerplatera MLW
al.): MLWWalahfr. hort. 164 lucet agens circum lomenti -abulla salivam. MLWErchanb. Frising. (?) gramm. p. 76,15 ‘toreuma’, quod esse quidam dicunt tornaturam vel -ambullam, quae fit in aqua (
cf. MLWGloss. II 371,53 St.-S.). B
medic.: MLWAlphita I p. 281,2sq. -abulla, flectana idem; -abulla herba est. II p. 25,4 -abulla herba est; -abulla flectaria idem. p. 25,26 bula, flecteria idem. p. 65,18. II
ornamentum teres —
runder Schmuck: A
umbo —
Buckel, Knopf: MLWAldh. virg. II 207 quamvis auratis praecellat fibula -isbullis ([
huc spectat MLWGloss. II 14,28 St.-S. pulca vel casto
d, cnopfon
c]. MLW
sim. ad Acirc. 111,25). MLWCarm. de Karolo et Leone 248 stringit acus clamidem gemmatis aurea -isbullis. MLWWaltharius 1193 cum -isbullis (gloss. MLWcod. I p. 9: plechelin) baltea et enses. MLWLiutpr. antap. 6,6 scuta optima cum -isbullis deauratis. MLWDudo hist. 3 p. 97,23 ensem ... in capulo bratteolisque atque -isbullis artificialiter mirabiliterque sculptum. MLWCasus Petrish. 1,48 laquearia ... basilicae undique per intervalla -isbullis deauratis ornavit.
funda (gemmarum) —
Fassung (für Edelsteine):MLW Gloss. II 499,44 St.-S. -isbullis bolcon caston
(spectat ad Prud. psych. 475). III 665,62 -abulla chasti. MLW
ibid. MLW
al. v. et MLW
l. 21. B
sphaerula, capsula, appendiculum —
(kleine) Kugel, Kapsel, Anhänger (interdum MLW
i. q. tintinnabulum —
Glöcklein, Schelle, e. g. l. 43.45 [de re v. P. E. Schramm, Herrschaftszeichen und Staatssymbolik. II. 1955. p. 554sqq.]. cf. MLWGloss. III 151,42 St.-S. -ebulle nusculin. 175,13 -ebulle vel monilia nuschelen. 191,27 -ebulle nuscun. 295,4 -abulla sperula aurea MLWi. rinch. MLW
al.): 1
gener.: MLWAldh. ad Acirc. 66,5 aurea dum fulvis flavescit -abulla metallis
(sc. in culmine chrismalis formam domus exhibentis). MLWAethicus Ister 98 p. 73,24 ⌊collo -isbullis⌋ (⌊ ⌋ colla -asbullas MLW
codd.)
ornatus Pithagoras. MLWTheodulf. carm. 2,255 equus ornatus phaleris -isquebullisque superbis (
cf. MLWLigurinus 4,62
equi imperatoris lucida multisonis phalerantur pectora -isbullis. MLWOdo Ern. duc. 7 p. 367
A mulum, cui pectora circum pulcrae dependent -aebullae). MLWRuodlieb V 372 〈dant b〉 ullę dulcem se conlidendo fragorem. 380 -ębullę cum bacis clangunt. XIII 122 multę dependent undique -aebullae. MLWLeo Mars. chron. 3,32 p. 723,6 iconam rotundam ... argenteis etiam -isbullis extrinsecus in giro circumdatam. MLWChart. Mog. A 457 p. 365,31 dedit ... Dei famula Diceha monile seu -ambullam pectoralem auream. MLWOdo Ern. duc. 8 p. 372
B alios talaria -isbullis induit aurivomis. 2
spec. in ornatu regali: MLWAgnell. lib. pont. 174 p. 390,27 rex ... indutus purpurea ... veste, ex sinistro latere obriziaca pendentia -abulla. MLWBenzo ad Heinr. 3,15 p. 628,29 Ardoinus ... expoliatus cingulo regalis -aebullae.
in fabula: MLWAsinarius 101 -abulla meo non pendeat aurea collo. III
sigillum —
Siegel: A
proprie: 1
de sigillo pendente vel in charta impresso: a
de sigillo metallico: α
papae (sc. plumbeo praeter p. 1610,5): MLWSteph. Edd. Wilfr. 34 scripta apostolicae sedis iudicia ... cum -isbullis (bulis
1) et sigillis signatis (57. MLWActa Geng. p. 104,28). MLWConc. Karol. 46
B,18
dimissoria universalis pontificis aut imperialis vel metropolitani -abulla roborari oportet. MLWAnast. Bibl. epist. 5 p. 415,18 codices plumbea -abulla munitos. Ioh. VIII. epist. A 196 p. 157,37 epistolam ... -abulla nostra iussimus in calce signari. MLWGreg. Cat. chron. II p. 249,29 -abulla vel formata privilegiorum non auri vel prętiosioris metalli insignita habetur, sed tantummodo plumbi (
cf. MLWHeinr. Wirz. cur. 985 non auro, non argento sacra -abulla refulget, insignit cartas plumbea forma sacras). MLWChart. Tirol. 563 p. 47,30 sententiam ... secreto dictatam interclusam sub -abulla nostra fecimus retineri. MLWChart. Himmelport. 2 p. 95,1 noveritis nos sub ... Alexandri pape IIII. -abulla inconcussa et inconvulsa et incontaminata vidisse
[] litteram. MLWChart. Wirt. V 1591 p. 350,16 litteras domini pape ... stilo, filo et -abulla sanas et salvas. MLWConr. Mur. summ. 6,6
q p. 475,7 -abulla pape rotunda de plumbo per cordas lini vel canapi carte solent appendi. p. 475,16 papa famosis indulgentiis vel statutis auream -ambullam quandoque appendit. MLWChron. Erf. mod. II MLWa. 1241 p. 237,5
Coelestinus IV. papa nec pallio nec infula vel -abulla functus ... diem clausit extremum. MLWChron. Albr. MLWa. 1234 p. 936,45 nova compilatio decretalium sub -abulla domni pape canonizata. MLW
al. v. et MLW
l. 13.66. p. 1612,68.70. β
imperatoris vel regis Romanorum (sc. plumbeo vel aureo): MLWDipl. KaroliM. 211 iussionem ... subscribere et de -abulla nostra iussimus sigillare. MLWNicol. I. epist. 127 p. 648,24 epistolae ... cum episcopali et regia -abulla signatae. MLWDipl. Karoli III. 94
auctoritatem -abulla nostra iussimus sigillari ac sigillo nostro corroborari
(cf. notam MLW
ed.). MLWDipl. Arnulfi 83
auctoritatem insuper etiam sigillo -ębullę nostrae iussimus assigniri. MLWDipl. Otton. III. 226 p. 641,25
auctoritatem sigillo nostro atque -abulla blumbea signiri ac bullari iussimus. 326 cum huius plumbi -abulla figurari et insigniri
paginam precepimus. MLWDipl. Heinr. III. 45 p. 58,20 paginam ... aurea nostrę imaginis -abulla iussimus insigniri. MLWGreg. Cat. chron. II MLWapp. p. 292,26
reliquit abbas -ambullam auream i in pręcepto, quod fecit ... Heinricus
(II.) imperator. MLWWibald. epist. 377 p. 506,32 misimus Aquensi villico ... duas -asbullas aureas perfectas. MLWAnnal. Ianuens. II p. 38,19 privilegio suo aurea -abulla bullato. Annal. Crem. MLWa. 1269 (MLWMGScript. XXXI p. 8,16) privillegio -ubullu aureo munito. MLWChart. Tirol. 1036 p. 82,32 scriptum ... -abulla aurea typario nostre maiestatis impressa fecimus communiri.
saepe. v. et p. 1609,62. 1613,13. γ
principum variorum: MLWCod. Karol. 54 p. 576,32 sifoniatas -asbullas eiusdem epistolae
(sc. Iohannis, patriarchae Gradensis) repperimus. MLWChart. Burgenl. I 116 (a. 1221) concessimus
(sc. rex Hungariae) paginam auctoritatis nostre secretiori privilegio, aurea videlicet -abulla. 531 p. 355,36 -ambullam auream presentibus duximus propriis manibus appendendam. MLWChron. Erf. mod. II MLWa. 1274 p. 265,26 nunctius imperatoris Grecorum logotheta ... cum litteris et -isbullis aureis concilio exhibitis. MLW
al. v. et p. 1609,62. b
de sigillo cereo (huc traximus etiam exempla materiae dubiae): α
imperatoris Romanorum: MLWChart. Tirol. 674 (a. 1215) paginam conscribi iussimus et maigestatis nostre -abulla consignari. MLWChart. ord. Teut. (Thur.) 8 p. 13,10 paginam ... impressione -ebulle nostre signatam. Const. II 274,1 p. 382,30 testamentum ... cerea et pendente -abulla eiusdem domini imperatoris
(sc. Frid. II.) insignitum. β
principum variorum saec.: MLWChart. Stir. I 175 p. 177,24 (a. 1138) quę
(pagina) et altrinsecus -ambullam Otakri marchionis inpressum continet. MLWChart. Heinr. Leon. 17 -abulla nostra cartam presentem sigillari precepimus. Chart. Frauens. 13 (ed. W. Küther, MLWUB Frauensee. 1961) -ebulle nostre impressione presentem cartam duximus
(sc. lantgravius) roborandam. MLWChart. Eichsf. 214 in ... testimonium -ambullam nostram fecimus
(sc. comes) appendi. MLWChart. Brunsv. II 79 p. 31,28 pagine -ambullam nostram iussimus
(sc. dux) adhiberi. MLW
al. γ
principum variorum eccl.: MLWChart. Mog. A 404 p. 309,17 (a. 1101) iura ... praesenti pagina una cum ecclesiae nostrae -abulla confirmamus. MLWVita Vicel. 118 cartis inscripsit hec et -abulla stabilivit
episcopus. MLWSido ad Gozw. p. 244,5 episcopus ... libertatem ... privilegio sua -abulla insignito confirmavit. MLWChart. episc. Spir. 119 p. 136,40 abbatibus, qui ... suas eciam -asbullas una cum capitulo Spirensi scripto pręsenti apponere curaverunt. MLWArnold. Lub. chron. 3,19 p. 161,24 epistola signata -isbullis omnium episcoporum. MLWChart. Eichsf. 185 prescripta ... -ebulle nostre appensione roboramus
(sc. archiep. Moguntinus). MLWChart. Otterb. 16 p. 16,7 -asbullas earundem personarum et capituli maioris ecclesie Spirensis -ambullam ... fecimus applicari. MLWChart. civ. Erf. 94 hec ... -ebulle nostre munimine fecimus
(sc. praepositus) consigniri. MLWChart. Sangall. B 459 p. 333,1 litteras ... sanas et integras et in nullo viciatas in -abulla papali plumbea et episcopali cerea
(sc. episcopi vice legati curialis fungentis). MLW
al. 2
de sigillo solo auctoritatem principis repraesentante (cf. Th. Ilgen, Sphragistik. 21912. p. 6): MLWOtto Frising. gest. 1,57 p. 81,30 venerunt ... cum -abulla aurea nuncii iunioris Romanorum regis Heinrici. MLWChron. Reinh. MLWa. 1197 p. 557,1 cum imperialium premonstracione -arumbullarum Hermannum
[] ... ad profeccionem Ierosolimitanam commonuit. MLWWilbr. Old. peregr. 1,17,1 ut hospes, si terram intraverit, absque regia -abulla exire non possit. 3
de sigillo, quo merces exportandae signantur, MLW
i. q. plumbea —
Plombe: MLWLiutpr. leg. 53 quae
(pallia) sunt vobis digna, plumbea notentur -abulla vobisque sinantur. B
meton.: 1
charta sigillo insignita —
gesiegelte Urkunde: MLWNivard. Ysengr. 5,168 te fortasse fefellit, qui -ambullam tribuit. MLWCarm. Bur. B 131,1,12 in domo Romulea cum -abulla fulminante (131
a,1,1 -abulla
f. sub iudice tonante ... veritas opprimitur). 131,2,8 nec in bello nec in -abulla. Vita Ariald. MLWadd. (MLWMGScript. XXX p. 1064,32) cepit igitur Guido tenens manu excommunicationis -ambullam ad populum conqueri. 2
forma sigilli —
Siegelstempel: MLWStatut. ord. Teut. p. 103,1 -abulla capituli servabitur sub tribus seris et clavibus. MLWChron. Albr. MLWa. 1228 p. 922,8 fugitivi quidam ... de falsa -abulla, quam habebant, litteras peregrinationis sigillabant. 3
exemplar monetae —
Münzstempel oder -modell: MLWChart. select. Jesse 57 p. 19,31 (a. 1099) monetarius ... -asbullas seu cuneos a camerario recipiet. C
translate MLW
i. q. pars cancellariae curialis, ubi bullae chartis affiguntur —
Siegelamt der päpstlichen Kanzlei, ‘Bullaria’ (cf. MLW
Bresslau, Urkundenlehre. I. p. 3084): MLWOrd. canc. pap. 2,12 quousque littere ... in -abulla penitus fuerint expedite et lecte ibidem publice. MLWHeinr. Wirz. cur. 330 mittitur ad -ambullam carta refecta sacram (MLW
sim. 994. 999. 1006). MLWCatal. fam. pap. p. 197
b,14
recipiunt praebendas -abulla iiii MLW
eqs. IV
singularia: A
tuber —
Beule: MLWNivard. Ysengr. 2,47 occipitis molem testatur -abulla repente. B
?calyx —
?Blütenknospe:MLW Sedul. Scot. carm. 63,21 tellus florigeras turgescit germine -asbullas
(cod., bulbas [MLW
i. vulvas] MLW
ed.). C
species herbae —
Pflanzenart: v. p. 1609,17. cf. 1.
*bula.
Steinmann