lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

bulla

as. bis lat. · 10 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

MLW
Anchors
12 in 10 Wb.
Sprachstufen
7 von 16
Verweise rein
19
Verweise raus
16

Eintrag · Mittellateinisches Wb.

bulla f.

Bd. 1, Sp. 1609
1. bulla, -ae f. (? m. -usbullus: p. 1610,26) MLWscript.: boll-bolla: MLWGloss. I 382,9 St.-S. MLWcod. MLWa. bul(a): MLWl. 59. I pustulaBlase (cf. MLWGloss. III 295,31 St.-S. -abulla blatera. MLWal.): A gener. (cf. MLWGloss. IV 41,24 St.-S. -abulla wazzerplatera MLWal.): MLWWalahfr. hort. 164 lucet agens circum lomenti -abulla salivam. MLWErchanb. Frising. (?) gramm. p. 76,15 ‘toreuma’, quod esse quidam dicunt tornaturam vel -ambullam, quae fit in aqua (cf. MLWGloss. II 371,53 St.-S.). B medic.: MLWAlphita I p. 281,2sq. -abulla, flectana idem; -abulla herba est. II p. 25,4 -abulla herba est; -abulla flectaria idem. p. 25,26 bula, flecteria idem. p. 65,18. II ornamentum teresrunder Schmuck: A umbo Buckel, Knopf: MLWAldh. virg. II 207 quamvis auratis praecellat fibula -isbullis ([huc spectat MLWGloss. II 14,28 St.-S. pulca vel casto d, cnopfon c]. MLWsim. ad Acirc. 111,25). MLWCarm. de Karolo et Leone 248 stringit acus clamidem gemmatis aurea -isbullis. MLWWaltharius 1193 cum -isbullis (gloss. MLWcod. I p. 9: plechelin) baltea et enses. MLWLiutpr. antap. 6,6 scuta optima cum -isbullis deauratis. MLWDudo hist. 3 p. 97,23 ensem ... in capulo bratteolisque atque -isbullis artificialiter mirabiliterque sculptum. MLWCasus Petrish. 1,48 laquearia ... basilicae undique per intervalla -isbullis deauratis ornavit. funda (gemmarum)Fassung (für Edelsteine):MLW Gloss. II 499,44 St.-S. -isbullis bolcon caston (spectat ad Prud. psych. 475). III 665,62 -abulla chasti. MLWibid. MLWal. v. et MLWl. 21. B sphaerula, capsula, appendiculum(kleine) Kugel, Kapsel, Anhänger (interdum MLWi. q. tintinnabulumGlöcklein, Schelle, e. g. l. 43.45 [de re v. P. E. Schramm, Herrschaftszeichen und Staatssymbolik. II. 1955. p. 554sqq.]. cf. MLWGloss. III 151,42 St.-S. -ebulle nusculin. 175,13 -ebulle vel monilia nuschelen. 191,27 -ebulle nuscun. 295,4 -abulla sperula aurea MLWi. rinch. MLWal.): 1 gener.: MLWAldh. ad Acirc. 66,5 aurea dum fulvis flavescit -abulla metallis (sc. in culmine chrismalis formam domus exhibentis). MLWAethicus Ister 98 p. 73,24 ⌊collo -isbullis⌋ (⌊ ⌋ colla -asbullas MLWcodd.) ornatus Pithagoras. MLWTheodulf. carm. 2,255 equus ornatus phaleris -isquebullisque superbis (cf. MLWLigurinus 4,62 equi imperatoris lucida multisonis phalerantur pectora -isbullis. MLWOdo Ern. duc. 7 p. 367A mulum, cui pectora circum pulcrae dependent -aebullae). MLWRuodlieb V 372 〈dant b〉 ullę dulcem se conlidendo fragorem. 380 -ębullę cum bacis clangunt. XIII 122 multę dependent undique -aebullae. MLWLeo Mars. chron. 3,32 p. 723,6 iconam rotundam ... argenteis etiam -isbullis extrinsecus in giro circumdatam. MLWChart. Mog. A 457 p. 365,31 dedit ... Dei famula Diceha monile seu -ambullam pectoralem auream. MLWOdo Ern. duc. 8 p. 372B alios talaria -isbullis induit aurivomis. 2 spec. in ornatu regali: MLWAgnell. lib. pont. 174 p. 390,27 rex ... indutus purpurea ... veste, ex sinistro latere obriziaca pendentia -abulla. MLWBenzo ad Heinr. 3,15 p. 628,29 Ardoinus ... expoliatus cingulo regalis -aebullae. in fabula: MLWAsinarius 101 -abulla meo non pendeat aurea collo. III sigillumSiegel: A proprie: 1 de sigillo pendente vel in charta impresso: a de sigillo metallico: α papae (sc. plumbeo praeter p. 1610,5): MLWSteph. Edd. Wilfr. 34 scripta apostolicae sedis iudicia ... cum -isbullis (bulis 1) et sigillis signatis (57. MLWActa Geng. p. 104,28). MLWConc. Karol. 46B,18 dimissoria universalis pontificis aut imperialis vel metropolitani -abulla roborari oportet. MLWAnast. Bibl. epist. 5 p. 415,18 codices plumbea -abulla munitos. Ioh. VIII. epist. A 196 p. 157,37 epistolam ... -abulla nostra iussimus in calce signari. MLWGreg. Cat. chron. II p. 249,29 -abulla vel formata privilegiorum non auri vel prętiosioris metalli insignita habetur, sed tantummodo plumbi (cf. MLWHeinr. Wirz. cur. 985 non auro, non argento sacra -abulla refulget, insignit cartas plumbea forma sacras). MLWChart. Tirol. 563 p. 47,30 sententiam ... secreto dictatam interclusam sub -abulla nostra fecimus retineri. MLWChart. Himmelport. 2 p. 95,1 noveritis nos sub ... Alexandri pape IIII. -abulla inconcussa et inconvulsa et incontaminata vidisse [] litteram. MLWChart. Wirt. V 1591 p. 350,16 litteras domini pape ... stilo, filo et -abulla sanas et salvas. MLWConr. Mur. summ. 6,6q p. 475,7 -abulla pape rotunda de plumbo per cordas lini vel canapi carte solent appendi. p. 475,16 papa famosis indulgentiis vel statutis auream -ambullam quandoque appendit. MLWChron. Erf. mod. II MLWa. 1241 p. 237,5 Coelestinus IV. papa nec pallio nec infula vel -abulla functus ... diem clausit extremum. MLWChron. Albr. MLWa. 1234 p. 936,45 nova compilatio decretalium sub -abulla domni pape canonizata. MLWal. v. et MLWl. 13.66. p. 1612,68.70. β imperatoris vel regis Romanorum (sc. plumbeo vel aureo): MLWDipl. KaroliM. 211 iussionem ... subscribere et de -abulla nostra iussimus sigillare. MLWNicol. I. epist. 127 p. 648,24 epistolae ... cum episcopali et regia -abulla signatae. MLWDipl. Karoli III. 94 auctoritatem -abulla nostra iussimus sigillari ac sigillo nostro corroborari (cf. notam MLWed.). MLWDipl. Arnulfi 83 auctoritatem insuper etiam sigillo -ębullę nostrae iussimus assigniri. MLWDipl. Otton. III. 226 p. 641,25 auctoritatem sigillo nostro atque -abulla blumbea signiri ac bullari iussimus. 326 cum huius plumbi -abulla figurari et insigniri paginam precepimus. MLWDipl. Heinr. III. 45 p. 58,20 paginam ... aurea nostrę imaginis -abulla iussimus insigniri. MLWGreg. Cat. chron. II MLWapp. p. 292,26 reliquit abbas -ambullam auream i in pręcepto, quod fecit ... Heinricus (II.) imperator. MLWWibald. epist. 377 p. 506,32 misimus Aquensi villico ... duas -asbullas aureas perfectas. MLWAnnal. Ianuens. II p. 38,19 privilegio suo aurea -abulla bullato. Annal. Crem. MLWa. 1269 (MLWMGScript. XXXI p. 8,16) privillegio -ubullu aureo munito. MLWChart. Tirol. 1036 p. 82,32 scriptum ... -abulla aurea typario nostre maiestatis impressa fecimus communiri. saepe. v. et p. 1609,62. 1613,13. γ principum variorum: MLWCod. Karol. 54 p. 576,32 sifoniatas -asbullas eiusdem epistolae (sc. Iohannis, patriarchae Gradensis) repperimus. MLWChart. Burgenl. I 116 (a. 1221) concessimus (sc. rex Hungariae) paginam auctoritatis nostre secretiori privilegio, aurea videlicet -abulla. 531 p. 355,36 -ambullam auream presentibus duximus propriis manibus appendendam. MLWChron. Erf. mod. II MLWa. 1274 p. 265,26 nunctius imperatoris Grecorum logotheta ... cum litteris et -isbullis aureis concilio exhibitis. MLWal. v. et p. 1609,62. b de sigillo cereo (huc traximus etiam exempla materiae dubiae): α imperatoris Romanorum: MLWChart. Tirol. 674 (a. 1215) paginam conscribi iussimus et maigestatis nostre -abulla consignari. MLWChart. ord. Teut. (Thur.) 8 p. 13,10 paginam ... impressione -ebulle nostre signatam. Const. II 274,1 p. 382,30 testamentum ... cerea et pendente -abulla eiusdem domini imperatoris (sc. Frid. II.) insignitum. β principum variorum saec.: MLWChart. Stir. I 175 p. 177,24 (a. 1138) quę (pagina) et altrinsecus -ambullam Otakri marchionis inpressum continet. MLWChart. Heinr. Leon. 17 -abulla nostra cartam presentem sigillari precepimus. Chart. Frauens. 13 (ed. W. Küther, MLWUB Frauensee. 1961) -ebulle nostre impressione presentem cartam duximus (sc. lantgravius) roborandam. MLWChart. Eichsf. 214 in ... testimonium -ambullam nostram fecimus (sc. comes) appendi. MLWChart. Brunsv. II 79 p. 31,28 pagine -ambullam nostram iussimus (sc. dux) adhiberi. MLWal. γ principum variorum eccl.: MLWChart. Mog. A 404 p. 309,17 (a. 1101) iura ... praesenti pagina una cum ecclesiae nostrae -abulla confirmamus. MLWVita Vicel. 118 cartis inscripsit hec et -abulla stabilivit episcopus. MLWSido ad Gozw. p. 244,5 episcopus ... libertatem ... privilegio sua -abulla insignito confirmavit. MLWChart. episc. Spir. 119 p. 136,40 abbatibus, qui ... suas eciam -asbullas una cum capitulo Spirensi scripto pręsenti apponere curaverunt. MLWArnold. Lub. chron. 3,19 p. 161,24 epistola signata -isbullis omnium episcoporum. MLWChart. Eichsf. 185 prescripta ... -ebulle nostre appensione roboramus (sc. archiep. Moguntinus). MLWChart. Otterb. 16 p. 16,7 -asbullas earundem personarum et capituli maioris ecclesie Spirensis -ambullam ... fecimus applicari. MLWChart. civ. Erf. 94 hec ... -ebulle nostre munimine fecimus (sc. praepositus) consigniri. MLWChart. Sangall. B 459 p. 333,1 litteras ... sanas et integras et in nullo viciatas in -abulla papali plumbea et episcopali cerea (sc. episcopi vice legati curialis fungentis). MLWal. 2 de sigillo solo auctoritatem principis repraesentante (cf. Th. Ilgen, Sphragistik. 21912. p. 6): MLWOtto Frising. gest. 1,57 p. 81,30 venerunt ... cum -abulla aurea nuncii iunioris Romanorum regis Heinrici. MLWChron. Reinh. MLWa. 1197 p. 557,1 cum imperialium premonstracione -arumbullarum Hermannum[] ... ad profeccionem Ierosolimitanam commonuit. MLWWilbr. Old. peregr. 1,17,1 ut hospes, si terram intraverit, absque regia -abulla exire non possit. 3 de sigillo, quo merces exportandae signantur, MLWi. q. plumbeaPlombe: MLWLiutpr. leg. 53 quae (pallia) sunt vobis digna, plumbea notentur -abulla vobisque sinantur. B meton.: 1 charta sigillo insignitagesiegelte Urkunde: MLWNivard. Ysengr. 5,168 te fortasse fefellit, qui -ambullam tribuit. MLWCarm. Bur. B 131,1,12 in domo Romulea cum -abulla fulminante (131a,1,1 -abulla f. sub iudice tonante ... veritas opprimitur). 131,2,8 nec in bello nec in -abulla. Vita Ariald. MLWadd. (MLWMGScript. XXX p. 1064,32) cepit igitur Guido tenens manu excommunicationis -ambullam ad populum conqueri. 2 forma sigilliSiegelstempel: MLWStatut. ord. Teut. p. 103,1 -abulla capituli servabitur sub tribus seris et clavibus. MLWChron. Albr. MLWa. 1228 p. 922,8 fugitivi quidam ... de falsa -abulla, quam habebant, litteras peregrinationis sigillabant. 3 exemplar monetaeMünzstempel oder -modell: MLWChart. select. Jesse 57 p. 19,31 (a. 1099) monetarius ... -asbullas seu cuneos a camerario recipiet. C translate MLWi. q. pars cancellariae curialis, ubi bullae chartis affigunturSiegelamt der päpstlichen Kanzlei, Bullaria (cf. MLWBresslau, Urkundenlehre. I. p. 3084): MLWOrd. canc. pap. 2,12 quousque littere ... in -abulla penitus fuerint expedite et lecte ibidem publice. MLWHeinr. Wirz. cur. 330 mittitur ad -ambullam carta refecta sacram (MLWsim. 994. 999. 1006). MLWCatal. fam. pap. p. 197b,14 recipiunt praebendas -abulla iiii MLWeqs. IV singularia: A tuberBeule: MLWNivard. Ysengr. 2,47 occipitis molem testatur -abulla repente. B ?calyx?Blütenknospe:MLW Sedul. Scot. carm. 63,21 tellus florigeras turgescit germine -asbullas (cod., bulbas [MLWi. vulvas] MLWed.). C species herbae Pflanzenart: v. p. 1609,17. cf. 1. *bula. Steinmann
11018 Zeichen · 582 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 9.–12. Jh.
    Altsächsisch
    bullast. F. (ō?) (jō?), sw. F. (n?)

    Köbler As. Wörterbuch

    bulla , st. F. (ō?) (jō?), sw. F. (n?) nhd. Kapsel, Trinkgefäß ne. pod (N.), drinking-bowl ÜG.: lat. cratus Gl Hw.: vgl.…

  2. 8.–11. Jh.
    Altenglisch
    bullaF.

    Köbler Afries. Wörterbuch

    bulla , F. nhd. Bulle (F.), Siegel ne. papal bull (N.) (2), seal (N.) Q.: Jur I.: Lw. lat. bulla E.: s. lat. bulla, F., …

  3. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    bullaf.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +3 Parallelbelege

    bulla f. ; mnl. bulle ( Verdam, Mnl. hwb. ); ae. bule; aus lat. bulla; z. Möglichkeit d. Vermischung mit germ. Bildungen…

  4. 18./19. Jh.
    Goethe-Zeit
    bulla

    Goethe-Wörterbuch

    bulla meist Großschreibung a osteol: die Paukenblase (os tympanum, bulla tympani), ein die Paukenhöhle umschließendes Sk…

  5. 19./20. Jh.
    Konversationslex.
    Bulla

    Herder (Konv.-Lex., 1854–57) · +1 Parallelbeleg

    Bulla , in der Medicin die lat. Benennung für Blase, als Hautausschlag.

  6. modern
    Dialekt
    Bulla

    Rheinisches Wb.

    Bulla bula  Monsch f.: die erhabene Seite des Spielknöchels; die vier Seiten heissen Büchelche, Röggelche, Kulla, B.

  7. Latein
    bullaf.

    Mittellateinisches Wb. · +1 Parallelbeleg

    1. bulla , -ae f. (? m. -us bullus : p. 1610,26) MLW script. : boll- bolla : MLW Gloss. I 382,9 St.-S. MLW cod. MLW a. b…

Verweisungsnetz

27 Knoten, 24 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 4 Wurzel 3 Kompositum 13 Sackgasse 7

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit bulla

16 Bildungen · 13 Erstglied · 3 Zweitglied · 0 Ableitungen

bulla‑ als Erstglied (13 von 13)

Bullabend

MeckWB

bulla·bend

Wossidia Bullabend m. der Heilige Abend, an dem der Ruhklas in einigen Gegenden als Bullkater vermummt erscheint.

Bulladan

Meyers

bulla·dan

Bulladan ( Bulwadin ), Kaza-Hauptort im Sandschak Denizlü des asiatisch-türk. Wilajets Aidin, nahe der Wasserscheide zwischen Hermus und Mäa…

bullære

Lexer

bull·aere

bullære stm. der bullen, siegel macht, siegler Renn. 9019 ;

Bullant

Meyers

bull·ant

Bullant (spr. bülāng), Jean , franz. Architekt, wahrscheinlich in Ecouen um 1525 geboren, gest. 10. Okt. 1578 in Paris, studierte in Rom und…

Bullappel

MeckWB

bull·appel

Wossidia Bullappel m. Hirschpilz, boletus cervinus, elaphomyces granulatus, zur Erregung der Brunst eingegeben; Reim: mak di lustig, Bullapp…

bullard

KöblerMnd

bullard , Sb. Vw.: s. bollert (1)

Bullarĭum

Meyers

Bullarĭum (lat.). Bullensammlung (s. Bulle ).

*bullarius

MLW

bull·arius

* bullarius , -a, -um . ?umbonibus ornatus — ?mit Buckeln verziert : MLW Catal. thes. Germ. I 27,62 (Mittelalterl. Schatzverz . I. 1967; MLW…

*bullator

MLW

bulla·tor

* bullator , -oris m. officialis litteras papales bullis obsignans — Beamter, der die päpstlichen Urkunden siegelt ( cf. P. Herde, Beiträge …

*bullatus

MLW

bulla·tus

1. * bullatus , -us m. appensio bullae in charta — Besiegelung : MLW Heinr. Wirz. cur. 241 tercia dies grossabit, -um bullatum quarta videbi…

Bullatus doctor

Herder

bullatus·doctor

Bullatus doctor , lat., ein Gelehrter, der sein Diplom nicht von einer hohen Schule, sondern von einem Pfalzgrafen mit dem Siegel (bulla) er…

Bullauge

Pfeifer_etym

bull·auge

1Bulle m. ‘Zuchtstier’, im 17. Jh. aus dem Nd. in die Schriftsprache aufgenommen; den obd. Mundarten bleibt es fremd. Mnd. bulle ‘Stier’, mn…

bulla als Zweitglied (3 von 3)

ambulla

MLW

ambulla v. MLW ampulla . Schmidt

*anabulla

MLW

ana·bulla

* anabulla , -ae f. (orig. MLW inc. ) MLW script. -ul(a): MLW l. 26.29sq. 33. 1 -a anabulla (minor) MLW i. q. species tithymalli — Wolfsmilc…