Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
zuosehan st. v.
st. v., mhd. zuosehen (vgl. auch Findebuch S. 495), nhd. zusehen; mnd. tosên (vgl. Schiller-Lübben 4,588), mnl. toesien; afries. tōsiā. — Graff VI,122.
Praes.: zuo-seh-: part. dat. sg. m. -entemo Gl 2,56,25. Nb 299,11 [228,26]; dat. sg. f. -entero 19,5 [15,16]; dat. pl. -enten Np 43,11 (-sê-; Zirkumflex wohl hyperkorrekte Schreibung). 68,23; zue-: acc. sg. m. -enten Gl 2,547,80; zû-: dat. sg. m. -entemo Nb 32,13/14 [26,12].
Praet.: zua-sahun: 3. pl. O 3,6,37.
(bei etw./jmdm.) zuschauen, etw. mit ansehen, (mit)erleben: iz (das Brot) wuahs in alagahun, thar sie alle zuasahun O 3,6,37; — im abs. Dat.: vor jmds. Augen: imo (Plato) lebendemo . ubersigenota sin meister Socrates ten dot . mir zuosehentero? nonne ... eodemque superstite . praeceptor eius Socrates . promeruit victoriam iniustae mortis . me (Philosophia) astante? Nb 19,5 [15,16]. taz aber gote zusehentemo . ubel man an demo guoten geskeinen mag sinen argen uuillen . taz ist egesen gelih posse contra innocentiam quae sceleratus quisque conceperit . inspectante deo . simile est monstri 32,13/14 [26,12]. zuosehentemo dracone . nam er (Herakles) die guldinen epfele . dero er huota in orto hesperidum insularum poma cernenti rapuit draconi 299,11 [228,26] (cernere ist im Kontext im Sinne von custodire ‘Wache halten’ gebraucht, vgl. Gruber S. 367). in zuosehenten habest du unsih fersmahet prae inimicis nostris . hoc est ante inimicos nostros Np 43,11. nu uuerde in zuosehenten iro tisg in strig fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum 68,23 (der gedeckte Tisch ist Symbol des Lebensglücks, vgl. Arndt 2,105 Anm.); Glosse: zuosehentemo [cum acerbae famis tempore gravis ... coemptio ... videretur, certamen adversum praefectum praetorii communis ... suscepi, rege] cognoscente [contendi, Cons. bi-sehanî — ana-sehanto 1,4 p. 12,42] Gl 2,56,25 (rege cognoscente ‘mit Wissen des Königs’, d. h. ‘während der König zusah’); — substant.: Zuschauender, Glosse: zuesehenten [porro alium capit (die Habgier) intuitu fallitque] videntem [insigne ostentans aliquid, Prud., Psych. 486] Gl 2,547,80.
Vgl. zuosehanto.