lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

senaf

nur ahd. · 3 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
3 in 3 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
16
Verweise raus
6

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

senaf st. m.

Bd. 8, Sp. 452
senaf
st. m., mhd. sen(e)f, nhd. senf; mnd. mnl. sen(n)ep; ae. senep; got. sinap(s?) m. oder n.; aus lat. sinapi (s), senapi(s). — Graff VI,246.
senaf: nom. sg. Gl 3,508,7; gen. sg. -]es T 73,2; senef: nom. sg. Gl 3,108,36 (vgl. Hbr. II,560,33. I,202 Anm. 407; SH A, 6 Hss.; Steinm. nur 5 Hss.). 199,29 (SH B). 256,36 (SH a2, 2 Hss.). 387,26 (Jd). 482,30 (3 Hss., 1 Hs. --). 604,33. 4,294,8 (M). 5,18,2 (M). Hbr. I,202,407 (SH A). Siewert, Horazgl. S. 248,9; gen. sg. -]es T 92,8; dat. sg. -]e Gl 4,366,5 (mus. Brit. Arund. 283, 12. Jh.); senif: nom. sg. 3,307,69a (vgl. Hbr. II,467,197.7; SH d). 401,13 (2 Hss.). 491,20. 543,47. 556,7. 563,61/62. 566,2 (2 Hss., 1 Hs. -y-). 583,15. 30 (2 Hss.). 586,23. 591,60. 679,27. 697,64. Siewert, Horazgl. S. 248,10; gen. sg. -]es Gl 1,720,30 (M, clm 6217, 13. Jh.); -]is Npw 118 H,64; senf: nom. sg. Gl 1,720,30 (M). 3,108,37 (SH A, 2 Hss.). 563,61 (clm 615, Hs. 14. Jh.). 583,15 (clm 614, 13. Jh.). 4,189,26. 191,59 (beide Melk K 51, 14. Jh.). 367,32 (clm 14851, 13. Jh.). Hbr. I,202,407 (SH A, Erl. 396, 13. Jh.); seneffes: gen. sg. Npgl 45,3; senff: nom. sg. Gl 4,58,11 (Sal. a1, Ink., 15. Jh.). 191,59 (Wien 1325, 14. Jh.); zenf: dass. []3,597,35 (Enemongo in Friaul, 14. Jh.); senaph: dass. 578,57 (Vat. Reg. 1701, 11. Jh.); gen. sg. -]es 1,720,28 (M, 4 Hss.); -]is 29 (M, clm 4606, 12. Jh.); seneph: nom. sg. 5,36,48 (SH A, Klagenfurt perg. 11, 13. Jh.); seniph: dass. 3,51,35 (Frankf. Bl., Gll. 13. Jh.?). 490,1 (Wien 9 u. 10, 12. Jh.). 590,45 (clm 614, 13. Jh.); senph: dass. 4,189,26 (Wien 1325, 14. Jh.). — senap: nom. sg. Gl 3,595,41 (Leiden Voss. lat. 8° 78, Hs. 13. Jh.); senip: dass. 598,42 (Melk K 8, Gll. 13./14. Jh.; oder dat. (?), lat. dat.).
sinaf: nom. sg. Gl 2,158,32 = Wa 83,13 (Carlsr. S. Petri, 11. Jh.).
Verschrieben: snefe: nom. sg. Mayer, Glossen S. 125,11 (Vat. lat. 625, 12./13. Jh.); senapher: gen. sg. Gl 1,720,29 (M, clm 22258, Gll. 12. Jh.?); sanep: nom. sg. 3,593,33 (Prag VII. G. 25, Hs. 12. u. 13. Jh.). 1) (Weißer) Senf (vgl. Marzell, Wb. 4,334 ff.): senaphes [simile est regnum caelorum grano] sinapis [, quod accipiens homo seminavit in agro suo, Matth. 13,31] Gl 1,720,28. 4,294,8. 5,18,2. sinaf [nomen in i vocalem desinens nominativo casu numero singulari aut neutrum Graecum est, ut gummi] sinapi [Don., Ars 376,16] 2,158,32 = Wa 83,13. seniph sinapi 3,51,35. 387,26. senef sinapis quod foliis similis sit napis [Hbr. I,202,407] 108,36 (2 Hss. noch dictus, 1 Hs. est). 5,36,48. Hbr. I,202,407. senef sinapis Gl 3,199,29. 256,36. 491,20 (vgl. napius id est sinapis, CGL III,627,7). 508,7. 566,2. 578,57. 604,33. 679,27. 697,64. 4,191,59 (noch herba). Mayer, Glossen S. 125,11. senif sinapi sapori fortis [Hbr. II,467,197.7] Gl 3,307,69a (vgl. Hbr. II,467,197.7). senif agruiz 401,13 (Hildeg., lingua ignota). senef napeos [vgl. napius id est sinapis, CGL III,627,7] 482,30 (zu napeum ‘Senf’ vgl. Diefb., Nov. Gl. S. 261). seniph milicium 490,1 (vgl. dazu Diefb., Gl. S. 361a s. v. militium u. militum i. sinapis, Alphita S. 222b sowie mulzium .i. sinapis, CGL III,568,53; zu mulzium vgl. Stirling, Lex. 4,114 f. s. v. sinapis). senif napeum senapis 543,47 (zu napeum s. o.). senif (De) sinapi [Macer, Flor. XXXV, Überschr.] 590,45. 591,60. 593,33. 595,41. 597,35. 4,367,32, z. gl. St. vome (sc. fone deme) senefe 366,5. senip [inter eas, quas Pythagoras laudaverat herbas, asseritur primam laudem tribuisse] sinapi [Macer Flor. XXXV,1140] 3,598,42. siser genus herbę quod ad orexin datur quod tevtonice senef dicitur [zu: acria circum rapula, lactucae, radices, qualia lassum pervellunt stomachum,] siser [, allec, faecula coa, Hor., Serm. II,8,9] Siewert, Horazgl. S. 248,9. siser est senif teutonice [zu: ebda.] 10; [h]uuîzêr senaf Weißer Senf, Sinapis alba (vgl. Marzell a. a. O., vgl. daneben das Komp. [h]uuîzsenaf; zur Abgrenzung vgl. Köppe, Komp. S. 76 ff.): weisser senif eruca Gl 3,556,7 (1 Hs. [h]uuîzsenaf). iz (das Himmelreich) ist gilih corne senafes, thaz inphahenti man sata iz in sinan garton simile est grano sinapis, quod accipiens homo seminavit in hortum suum T 73,2. si habveritis fidem vt granvm sinapis . dicetis monti hvic tollere (habent ir gelouba also seneffes chorn so chedent ir disem berge zuo heue dih uf) Npgl 45,3, ähnl. T 92,8 (granum sinapis). daz senifis chorn irstarb, dannan chom michel uuochir in alla die erda Npw 118 H,64 (Np granum sinapis). 2) Gartenrauke, Eruca sativa Lam. (vgl. Marzell a. a. O. 2,303 f.); oder übertr. auf den Acker-Senf, Sinapis arvensis L. (vgl. Marzell a. a. O. 4,335 ff.): senif buca (sc. eruca, Steinm., vgl. Mlat. Wb. III,1375,29) Gl 3,583,30; uuildêr senaf Wilder Senf (vgl. daneben das Komp. uuild(i)senaf; zur Abgrenzung vgl. Köppe a. a. O.): wilder senf porcastrum (1 Hs. portastrum) []563,61 (zu portastrum ‘Acker-Senf’ vgl. Fischer, Pfl. S. 284 ‘Senf’ s. v. Sinapis arvensis; anders nach Steinm. porcastrum sc. portulaca ‘Portulak’). ozimum (sc. ocimum, vgl. dazu Diefb., Gl. S. 392b, nach Marzell a. a. O. 3,366 wohl Verwechslung von ocimum ‘Basilikum’ mit euzomon, vgl. dazu Stirling a. a. O. 4,278 s. v. euzomon 1, Eruca sativa Mill.) 583,15. 586,23 (davor zirminza origanum). 4,189,26. eruca quam vulgo dulam (sc. dolvam) vocant wilder senff 58,11 (zur unsicheren Abgrenzung von eruca ‘Gartenrauke’ u. zur Übertragung auf den ‘Akker-Senf’ vgl. noch Marzell a. a. O. 2,304).
Komp. uuild(i)-, [h]uuîzsenaf. [Seeger]
5575 Zeichen · 356 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    senafst. m.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +2 Parallelbelege

    senaf st. m. , mhd. sen(e)f, nhd. senf; mnd. mnl. sen(n)ep ; ae. senep; got. sinap(s ? ) m. oder n. ; aus lat. sinapi (s…

Verweisungsnetz

19 Knoten, 19 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 3 Wurzel 1 Kompositum 15

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit senaf

4 Bildungen · 1 Erstglied · 3 Zweitglied · 0 Ableitungen

senaf‑ als Erstglied (1 von 1)

senafkorn

AWB

senaf·korn

senafkorn st. n. , mhd. sen(e)fkorn, nhd. senfkorn; mnd. sen(n)epkōrn, mnl. senepcorn. senif-chorn: nom. sg. Gl 4,364,36 ( Vat. Pal. 1088, G…

senaf als Zweitglied (3 von 3)

wildsenaf

KöblerAhd

wild·senaf

wildsenaf , st. M. (a?, i?), st. N. (a) nhd. „Wildsenf“, Ackersenf, Gartenrauke ne. wild mustard ÜG.: lat. argentilla Gl, eruca Gl Q.: Gl (1…

wīzsenaf

KöblerAhd

wīzsenaf , st. M. (a?, i?) nhd. „Weißsenf“, Gartenrauke ne. white mustard ÜG.: lat. eruca Gl, (euzomon) Gl Q.: Gl (Ende 8. Jh.) I.: Lsch. la…