lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

gruonên

ahd. bis mhd. · 6 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
7 in 6 Wb.
Sprachstufen
2 von 16
Verweise rein
16
Verweise raus
24

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

gruonên sw. v.

Bd. 4, Sp. 456
gruonên
sw. v., mhd. gruonen, nhd. grünen; mnd. grnen, mnl. groenen; vgl. ae. grênian; an. grœna. — Graff IV,300.
cruaneton: 3. pl. prt. Gl 2,13,56; cruonant: 3. pl. 389,23 (11. Jh.); cr:neton: 3. pl. prt. 13,56 (Zürich C 59, 9. Jh., Gl. wohl 10. Jh.; m. Rasur von -a-, vgl. Mettke, Aldhelmgll. S. 7. 44 f.). — gruanente: part. prs. acc. pl. m. Gl 2,499,12 = Wa 85,35; gruon-: inf. -an 470,38 (-vo-); -en Npgl 91,11; 3. pl. -ent W 67,4 (BCK). 88,13; grnet: 3. sg. Gl 4,164,57 (vgl. Beitr. 73,223); grun-: part. prs. nom. pl. f. (oder sg.? verschr.?) -ēta 107,38 (Sal. a 1, clm 22201, 12. Jh.); acc. pl. m. -ente 2,499,12; 3. sg. conj. prt. -eti 753,1 (Geheimschr. gryn&l).
Wohl verschr.: gruonam: für inf. Gl 2,470,38 (11. Jh.).
Vielleicht hierher: te: könnte part. prs. acc. pl. m. sein Mayer, Glossen S. 59,17 (clm 4542, 8./9. Jh., wie viele Griffelgll. dieser Hs. nur das Wortende).
grünen: a) (wieder) grün werden, ergrünen, sprossen (Gegensatz: verdorrt sein): grvonan [natura docet] revirescere [cuncta post obitum, Prud., Symm. II,196] Gl 2,470,38. gruneti [donec, quod contra omnem naturam erat, lignum aridum in solo arente] viresceret (Laa. u. Gl.-Hs. vivesceret) [Sulp. Sev., Dial. 1,19 p. 171] 753,1; b) grün, frisch sein, gedeihen (vom Pflanzenwuchs): cruonant [flores, fruteta, germina, herbas, arbores, quae sunt odori, quaeque] vernant (Glosse: florescunt, virescunt) [esui, Prud., P. Rom. (X) 335] Gl 2,389,23. weida grunenta viridantia 4,107,38 (clm 22201, and. Hss. uuerida). grnet vernat 164,57. uuante allerslahto tugede an dir quekkent, also in demo garten allerslahto krut gruonent W 67,4 (gruoen A); in einem Bilde: gruanente [ferrugineo] vernantes (Glosse: florentes) [flore coronas (der Luxuria), Prud., Psych. 355] Gl 2,499,12 = Wa 85,35; hierher vielleicht auch (s. Formenteil): .. te [qui in eius pectore per amoris sui semina virtutum] virentia [plantabat, Greg., Hom. II,25 p. 1548] Mayer, Glossen S. 59,17; c) übertr.: (im Glauben) gedeihen, frisch sein, blühen: cruaneton [clarorum vitam, qui castis moribus istic auxiliante deo] vernabant [flore perenni, Aldh., De virg. Praef. 34] Gl 2,13,56. nouissima ęcclesię meę ... Iro dignitas (herscaft) peginnet dar uirescere (gruonen) . dar foenum beginnet arescere (torren) Npgl 91,11. die (die Gläubigen) sint iomer ad alta tendentes quasi spatulae palmarum, sie gruonent ouh alliz ana quasi palma W 88,13.
Vgl. gruoen, gruonôn; gruonî.
2492 Zeichen · 123 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    gruonênsw. v.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +2 Parallelbelege

    gruonên sw. v. , mhd. gruonen, nhd. grünen; mnd. grnen, mnl. groenen; vgl. ae. grênian; an. grœna. — Graff IV,300. crua…

  2. 1050–1350
    Mittelhochdeutsch
    gruonenswv.

    Mhd. Handwörterbuch (Lexer) · +3 Parallelbelege

    gruonen swv. BMZ md. grûnen Albr. 32, 509. Pass. K. 402,51. Myst. 1. 4,2 : grün od. frisch werden od. sein Walth. Ms. ( …

Verweisungsnetz

22 Knoten, 30 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 6 Kompositum 15 Sackgasse 1

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit gruonen

4 Bildungen · 1 Erstglied · 2 Zweitglied · 1 Ableitungen

Zerlegung von gruonen 2 Komponenten

gruo+nen

gruonen setzt sich aus 2 eigenständigen Lemmata zusammen. Die Klammerung zeigt die Hierarchie der Komposition; Klick auf einen Bestandteil öffnet seine Etymologie.

gruonen‑ als Erstglied (1 von 1)

gruonende

KöblerMhd

gruon·ende

gruonende , (Part. Präs.=)Adj. nhd. grünend, sprießend Vw.: s. ūz-

gruonen als Zweitglied (2 von 2)

begruonen

Lexer

be-gruonen swv. grün werden. mir begruonet vröude nimmer mêr Wwh. 122,6. daʒ ir begruonet nimmer wunne j.Tit. 1192.

ūzgruonen

KöblerMhd

ūzgruonen , sw. V. nhd. „ausgrünen“, hervorsprießen Q.: Seuse (1330-1360) E.: s. ūz, gruonen W.: s. nhd. ausgrünen, V., ausgrünen, DW 1, 878…

Ableitungen von gruonen (1 von 1)

begruonen

Lexer

be-gruonen swv. grün werden. mir begruonet vröude nimmer mêr Wwh. 122,6. daʒ ir begruonet nimmer wunne j.Tit. 1192.

Zitieren als…
APA
Cotta, M. (2026). „gruonen". In lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern. Abgerufen am 12. May 2026, von https://lautwandel.de/lemma/gruonen/awb
MLA
Cotta, Marcel. „gruonen". lautwandel.de, 2026, https://lautwandel.de/lemma/gruonen/awb. Abgerufen 12. May 2026.
Chicago
Cotta, Marcel. „gruonen". lautwandel.de. Zugegriffen 12. May 2026. https://lautwandel.de/lemma/gruonen/awb.
BibTeX
@misc{lautwandel_gruonen_2026,
  author       = {Cotta, Marcel},
  title        = {„gruonen"},
  year         = {2026},
  howpublished = {lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern},
  url          = {https://lautwandel.de/lemma/gruonen/awb},
  urldate      = {2026-05-12},
}