Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
grintil st. m.
st. m., mhd. grintel, grindel, grendel, nhd. grindel, grendel; as. mnd. grendil, grindil, mnl. grendele; ae. grindel; vgl. zum Doppelansatz Franck-van Wijk, Et. wb. S. 213. — Graff IV,332.
crintil: nom. sg. Gl 1,334,6 (clm 6411, 9. Jh., kr-). 2,466,31. 3,631,39. 657,24 (clm 19410, 9. Jh.). 4,82,10 (Sal. a 1); dat. sg. -]e 2,645,13; acc. sg. -] 1,510,66 (Rb). 586,37 (Rb); instr. sg. -]o 2,526,12 (Bern 264, 11. Jh.); nom. pl. -]a 1,265,21 (Ra, kr-). 541,62 (Rb); dat. pl. -]um 2,307,68 (Rb); acc. pl. -]a 1,612,23. 2,223,3 (clm 18550,1, 9. Jh.); crindil: nom. sg. 4,171,53 (Sal. d); nom. pl. -]a 1,265,21 (K, kr-). 4,82,10 (Sal. a 1, 2 Hss.); acc. pl. -]a 2,506,49. — grintil: nom. sg. Gl 2,368,24. 374,8. 376,77. 627,28. 637,61. 3,263,50 (SH a 2). 4,92,16 (Sal. a 1). 152,53 (Sal. c). 162,30 (Sal. c). 164,28 (Sal. c); dat. sg. -]e 2,368,24. 458,64. 662,44. 750,7; acc. sg. -] 1,550,56 (M); dat. pl. -]in Mayer, Glossen S. 49,14; acc. pl. -]a Gl 1,323,5. 473,4 (2 Hss., darunter Sg 299, 9./10. Jh.). 612,23. 2,204,4 (S. Paul XXV d/82, 9./10. Jh.). 541,57. F 34,8; grintel: nom. sg. Gl 2,684,67. 3,128,52 (SH A, 2 Hss., 1 Gin-). 255,13 (SH a 2, 2 Hss.). 263,50 (SH a 2). 649,21. 4,82,11 (Sal. a 1, 2 Hss.). 92,17. 101,12. 106,43 (alle ebda.); acc. sg. W BCK 81,1; acc. pl. -]a Npw 106,16; grindil: nom. sg. Gl 2,43,47. 495,18 (2 Hss.) = Wa 84,15. 496,61. 500,27 (2 Hss.) = Wa 86,35. 672,49. 688,22. 759,26 (2 Hss.) = Wa 80,18. 3,128,53 (SH A, 3 Hss., 1 Gin-). 360,13. 658,39. 697,26. 4,82,11 (Sal. a 1). 92,16 (Sal. a 1). 194,43 (grī-). 246,7. Hildebrandt I,266,233 (SH A); nom. pl. -]a Gl 2,760,1 (2 Hss.) = Wa 80,30; -]e 5,28,10; acc. pl. -]a 1,473,5. 2,216,50. I 6,3; -]i Gl 2,536,18 (Florenz XVI,5, 13. Jh.); grindel: nom. sg. 3,250,63 (SH a 2, 2 Hss., 1 Gin-). 284,8 (SH b, 2 Hss.). 393,57 (Hildeg.). 410,53 (Hd.). 415,49 (Hd.). 722,1; dat. sg. -]e 408,41 (Hd.); acc. sg. -] 1,550,57 (M, Gin-). WA 81,1; dat. pl. -]en Gl 3,417,75 (Hd.). 76 (Hd.); grindle: nom. pl.? (oder dat. sg.?) 4,178,41 (Berl. Lat. fol. 735, 13. Jh.).
Mit Rasur der Endung: grintil: : nom. pl. Gl 4,152,52 (Sal. c, 13. Jh.; d. h. -ila, Steinm.).
Mit Svarabhakti (vgl. Reutercrona S. 152 f.): gerindela: acc. pl. Np 106,16; verschrieben: girintol: nom. sg. Gl 2,720,41 (o in a oder i korr., Steinm.).
crientel: nom. sg. Gl 3,690,27 (S. Lamb., 13. Jh.); zu ie für i vgl. Braune, Ahd. Gr.13 § 31 Anm. 5.
grendil: nom. sg. Gl 2,726,14 = Wa 110,36 (Jh). 3,180,29 (SH B, S. Blas., 12. Jh.). 211,31 (ebda.); grendel: dass. 210,14 (ebda.); verschrieben: grenden: dass. 374,5 (Jd; l. grendel, Steinm.). 1) Sperre, Riegel: a) Querbalken, Riegel zum Absperren, Verschließen von Tor oder Tür: krindila sloz vectes serrae Gl 1,265,21. sloz slozzes grintila [ipsi texerunt eam (das Tor der Stadtmauer), et statuerunt valvas eius, et] seras [, et] vectes [2. Esdr. 3,3] 473,4. crintil [circumdedit (sc. Gott) illud (das Meer) terminis meis, et posui] vectem [, et ostia, Job 38,10] 510,66. crintila purikio [et iudicia quasi] vectes urbium [Prov. 18,19] 541,62. dremil ł grintil pessulum [ostii mei aperui dilecto meo, Cant. 5,6] 550,56 (Hss. auch sloz, rigil). crintil [(Nehemias) stare fecit portas et] seras [Eccli. 49,15] 586,37. crintila [propter vos misi in Babylonem, et detraxi] vectes [universos, Is. 43,14] 612,23. grintile [invadunt portasque premunt, quas] obice [fultas clauserat Iliades, Prisc., Inst. II,63,16] 2,368,24. 374,8. grintil [nam ‘sero seras’, a] sera [obdita natum, ebda. 532,6] 376,77. plochili crintil [nunc foribus surdis, sera quas vel] pessulus [artis firmarat cuneis, Prud., Symm. I,65] 466,31 = Wa 86,35. grindil pessulus [ebda.] 500,27. grindil obice [extrorsum repulso porta reddit mortuos, Prud., H. o. horae (IX) 74] 495,18 = Wa 84,15. sloz crindila [nefasta dampnet limina obdens aenos] pessulos [Prud., P. Laur. (II) 480] 506,49. grindili pessulos [ebda.] 536,18. grintila sloz pessulos [ebda.] 541,57. grintile [nam erumpere foras cupiens, cum] pessulo [, quem ostio obdiderat, Sulp. Sev., Ep. I p. 140,26] 750,7. grindil pessulo (Hs. pesculum) [ebda.] 759,26 = Wa 80,18. grintel vectis. Idem pessulum [Hbr. I,266,233] 3,128,53 (1 Hs. grintil ł rigil). Hildebrandt I,266,233. grendil vectis Gl 3,180,29. 211,31. 263,50. 360,13. grendel vel sceldel repagulum dicitur quo ostium clauditur [Hbr. II,82,99] 210,14. sloz ł grindel pessulum 250,63. spruzil ł grintel repagulum obiectio qua ostium clauditur [Hbr. II,443,121] 255,13. grindel ł dremel pessulum 284,8. grindel pezimil pessulum 393,57. pessulum 415,49. obex ł vectis 722,1. vecta (fälschlich für vectes, Steinm.) portata 4,106,43. grintil vectes serae (vgl. Beitr. 73,222) 164,28. 194,43. pessulus 246,7. erino portun ih firchnussu, iisnine grindila (des Höllentores) firbrihhu portas aereas conteram et vectes ferreos confringam I 6,3. F 34,8, ähnl. NpNpw 106,16 (vectis). den grintel miner ture nam ih aba pessulum ostii mei aperui dilecto meo [Cant. 5,6] W 81,1; hierher wohl auch als Vok.-Übers.: grindila scubila [(presbyter) fateatur, obdendi] pessuli [... in vitro illo spatium non fuisse, Sulp. Sev., Dial. 3,3 p. 201,7] Gl 2,760,1 = Wa 80,30; — bildl.: von der Verriegelung des Herzens: crintilum achustio nidirit [cordis ostium contra veritatem claudit; et ne ad se dominus veniat, claustra animi] seris vitiorum damnat [Greg., Hom. I,7 p. 1458] Gl 2,307,68. grintilin [(von deinem Herzen) excludis enim eum (Christum), cum desidiosus es, cum piger, cum somnolentus, his] repagulis [Christus excluditur, Ambr., Ps., PL 15, 1365 D] Mayer, Glossen S. 49,14; b) Absperrung, Sperre: grindil [parte alia violentus aquis torrentibus amnis transilit obiectas praescripta] repagula [ripas, Prud., Ham. 242] Gl 2,496,61; durch Felsen, Felsbrocken: grintile [ante fores tumuli, quas saxa inmania duro] obice [dampnarant (Glosse: clauserunt), scopulis substructa cavatis stat dominus, Prud., Apoth. 753] 458,64. mit krintilo obice [ebda.] 526,12. mit crintile [intus se vasti Proteus tegit] obice [saxi, Verg., G. IV,422] 645,13. grintile [(saxum) pendebat fultosque emuniit] obice [postis, Verg., A. VIII,227] 662,44; c) Barrikade: crindil obices oppositiones munitiones Gl 4,171,53 (oder zu b?); d) Glossenwort: grendel obex Gl 3,374,5. grindele repagulo 408,41. grindel vecte 410,53. grindelen vectibus 417,75. repagulis 76. crintil repagulum 631,39. grindil repagula 658,39. 4,92,16. vectis 3,697,26. crindila obices 4,82,10. 152,52. grintil obice 53. grindle obices (obice Nd. Wort 16,105,530) quae opponuntur 178,41. 2) Deichsel, Pflugbaum: grindil [longus prohiberet verbera] temo [Avian 28,7] Gl 2,43,47. grintil [huic a stirpe pedes] temo [protentus in octo, Verg., G. I,171] 627,28. 672,49. 684,67. 720,41. grave robur id est grendil [anonym. Komm. zu Verg., G. I,162: grave robur aratri] 726,14 = Wa 110,36. grintel pidulus (vgl. Diefb., Gl. 421 a) 3,649,21. 657,24. 690,27. grintel temo 4,101,12 (Hss. auch thîhsala). 162,30; spez.: Wagendeichsel: grindil [iunctos] temo [trahat aereus orbes, Verg., G. III,173] Gl 2,637,61. 688,22. 3) Tragstange, Tragbalken (der Bundeslade): grintila [facies quoque] vectes [de lignis setim, et operies eos auro, Ex. 25,13] Gl 1,323,5. krintil vectis [ebda.] 334,6. grintila vectes [Greg., Cura 2,11 p. 33 = ebda.] 2,204,4. 216,50. 223,3. 4) (mit Eisen beschlagener) kleiner Pfahl, Pflock: grindile paxilli [vielleicht zu: paxilli vero aerei exterius figuntur, atque in ipsis funes ligati sunt, ut tabernaculum fixum maneret, Greg., Hom. in Ez., PL 76,967 A; vgl. ebda. weitere 6 Belege für paxilli] Gl 5,28,10.
Abl. -grintilôn.