lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

gramen

mhd. bis lat. · 10 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

MLW
Anchors
15 in 10 Wb.
Sprachstufen
7 von 16
Verweise rein
13
Verweise raus
10

Eintrag · Mittellateinisches Wb.

gramen n.

Bd. 4, Sp. 769
gramen, -inis n.form.:dat. sg. -inae: MLWRegistr. abb. Werd. p. 273,17.gen. pl. -inorum: MLWl. 38.confunditur c. germen: MLWMLWl. 9. 49. πόαGras: I proprie: A strictius: 1 gener.: a in univ.: α usu communi: MLWAldh. virg. II 1584 cum glescit -egramine (germine var. l.) tellus. MLWPoeta Saxo 2,13 exoriens aestas, ubi primum -egramine pulcro vestierat terras. MLWHerbord. Ott. 2,28 p. 115, 17 episcopus ... in -isgraminis caespite sub divo consedit. MLWHist. de exp. Frid. I. imp. p. 77,17 sex (sc. Bohemi) servili super loricas assumpto schemate exierunt quasi -ngramen secaturi. MLWAlbert. M. veget. 7,111 videtur -ngramen esse eis (animalibus) commune edulium, sicut est panis hominis. saepius. β in proverbio: MLWCaes. Heist. Engelb. 2,15 non tantum -isgraminis est super terram, quot ibi congregati fuimus. γ locut. tempus -isgraminis i. q. verFrühling: MLWGesta Camer. cont. I D 9 nisi imperator tempore -isgraminis superveniret eqs. b de calamo: MLWHildeg. (?) caus. 362 sumat (sc. aegrotus) ... rorem, quem super recto -egramine invenerit.per compar.: MLWMetell. exp. Hieros. 3,417 duos comites de portu ... redeuntes ... invadit gens inimica, pedites quasi -agramina radit. c spectat ad pabulum: MLWChart. archiep. Magd. 310 (a. 1164) qui (habitatores) terram adiacentem paludosam et gramineam preter -ngramen et fenum nullis usibus aptam exsiccarent. MLWRegistr. abb. Werd. p. 244,16 habebit marescalcus unum pratum -isgraminis. al. v. et MLWp. 47,43. d fenumHeu: MLWRegistr. abb. Werd. p. 135,22 iiia plaustra de -egramine (sc. presbyter dabit abbati). MLWWolfger. itin. comput. 6,49 p. 103 pro -egramine super caminatam ... viiii den. sen. persaepe. MLWGeber. summ. 46 p. 414sq. super fundum ... olle stratum de -busgraminibus (straminibus var. l.) ... construitur; ... et eisdem -busgraminibus (straminibus var. l.) ... cooperiatur in circuitu cucurbita. saepe. v. et MLW p. 783, 71. 2 iur. (in actu symbolico): MLWThietm. chron. 6,25 pacem abraso crine supremo et cum -egramine datisque affirmant Liuzici dextris. B latius i. q. herba, plantaKraut, Pflanze, Gewächs (fere usu plur.): 1 in univ.: a proprie: MLWAldh. virg. I 23 p. 255,4 dirorum virulentus -umgraminum sucus. MLWArbeo Emm. 4 omnium -umgraminum viriscunt genera. MLWVita Willib. p. 18,42 apis -orumgraminorum diversorum flosculos legens eqs. MLWFroum. carm. 9,3 tempora nunc poscunt, ut agrestia -agramina inunguant. MLWAlbert. M. veget. 2,27 ordeum saepe degenerat in quandam speciem -isgraminis, quod hirsutas et hispidas habet aristas. 4,55 sub nive ... nascuntur -agramina parvula acuta. saepius. b per compar.: MLWAlbert. M. veget. 1,105 in quibus (arboribus) primae plantulae sunt ad modum parvorum -umgraminum. c in imag.: MLWAldh. virg. I 16 p. 245,16 ut prius nequitiae -agramina et elationis frutecta funditus evellantur. MLWEkkeh. IV. bened. I prol. 2,1 -agramina ne speres violis distincta, Iohannes, aut oculis grata me pingere florida prata. MLWConst. imp. II 329 p. 440,7 heresum -agramina (germina var. l.), que materialis imperii serra non resecat, ... succrescunt. 2 de herbis singulis fort. i. q. asifoliumviell.: Hundszahn (ni i. q. agrostis gemeine Quecke): MLWBotan. Sangall. 32,1 herba -ngramen dragmas iii dequoquis. MLWGloss. Salern. p. 7a,17 -ngramen, id est tantea. MLWTract. de aegr. cur. p. 310,16 accipe ... radicem -isgraminis, id est sternute. MLWAlbert. M. veget. 6,358 -ngramen est herba minuta et longa habens folia. MLWAlphita G 54 p. 293,36 -ngramen nomen est cuiuslibet herbe, tamen specialiter accipitur in medicina pro qualibet herba, cuius radix eqs. al. v. et. vol. I. p. 413,66. 1029,45. II meton.: A terra graminea, pratummit Gras bewachsenes Gelände, Wiese (interdum i. q. pascua Weide, e. g. MLWl. 62.): 1 gener.: MLWArbeo Emm. 24 in amoeno -egramine submiserunt. MLWWaltharius 780 equum iuvenis ... in -ngramen abegit. MLWEpist. Teg. I 32 proxima ... estate, quando -agramina sufficere possunt iterantibus. MLWCarm. Cantabr. A 10,3 flagrat odor quam suavis florida per -agramina. MLWMetell. exp. Hieros. 4,916 suos (sc. equos) laxant in -agramina missos. MLWHildeg. (?) caus. 361 vadat (sc. oculis infirmus) ad viride -ngramen et illud tam diu inspiciat, dum eqs. saepe. 2 iur.: a usu communi: MLWChart. episc. Halb. 370 p. 332,15 (a. 1196) quoddam novale ac angulus -umgraminum iuxta preurbium situatus. MLWChart. Livon. B 7 p. 34 reservamus ad communes usus ... civium ... omnia -agramina littorum ... fluminis ...; item omnia -agramina, que sunt vel possunt esse in stagno ... et omnia -agramina culta et inculta vallis ipsius []rivuli. MLWChart. Walkenr. 331 p. 332,38 exceptis -busgraminibus secationi deputatis, quae vulgo ‘hege’ dicuntur. saepe. b spectat ad mensuram agri (cf. theod. inf. vet. graes, v. Mittelniederdt. Handwb. II/1. p. 149.; de re v. Dt. Rechtswb. IV. p. 1069 sq.): MLWRegistr. abb. Werd. p. 240,2sqq. (s. XIII.med.) reditus curtis in Gruninch: in Abdinclande sexaginta -agramina solvencia xxx talenta; in Abdinchstrange iiii -agramina solvencia ii talenta; Liuderwalde xxi -agramina, quod dicitur ‘hurlant’, et quodlibet -ngramen solvens xvi uncias eqs. B regio, territorium, agerGefilde, Gebiet, Landstrich: MLWHugeb. Wynneb. 2 p. 107,28 arida terrarum gradiebant (sc. fratres) -agramina. MLWHist. de exp. Frid. I. imp. p. 26,3 exercitum per omnem terram suam in fertilissimo -egramine collocavit (sc. rex Hungariae).Weber
5556 Zeichen · 318 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 1050–1350
    Mittelhochdeutsch
    gramenswv.

    Mhd. Handwörterbuch (Lexer) · +6 Parallelbelege

    gramen swv. gram sein mit dat. Netz 2176 ( vgl. gremen). mit er-, ver-, vgl. grisgramen;

  2. 1200–1600
    Mittelniederdeutsch
    grāmenswv.

    Mittelniederdeutsches Wb.

    grāmen , grammen , swv. , ärgerlich, zornig sein, et grāmet ēme (mit abh. Satz) es ist ihm verdrießlich, es quält ihn, s…

  3. 15.–20. Jh.
    Neuhochdeutsch
    gramenvb.

    Grimm (DWB, 1854–1961) · +2 Parallelbelege

    gramen , vb. , ahd. * gramôn nur in grisgramôn ( Graff 4, 326 und s. v. griesgramen), zu gram, adj. und neben faktitivem…

  4. 18./19. Jh.
    Goethe-Zeit
    Gramen

    Goethe-Wörterbuch

    Gramen botan, pl ‘Gramina’: (Familie der) Gräser GWB N13,136,16 Morph Plp Georg Objartel G.O.

  5. 19./20. Jh.
    Konversationslex.
    Gramen

    Meyers Konv.-Lex. (1905–09)

    Gramen (lat.), Gras; Mehrzahl gramĭna , Gräser.

  6. modern
    Dialekt
    gramen

    Lothringisches Wb.

    PfWB RhWB grame n [gràmə Ri. Hom. Rom. Ha. ] unpers. v. ärgern, grämen: es gramt mi doch, dass de furt gehscht.

  7. Latein
    gramenn.

    Mittellateinisches Wb.

    gramen , -inis n. form.: dat. sg. -inae: MLW Registr. abb. Werd. p. 273,17. gen. pl. -inorum: MLW l. 38 . confunditur c.…

Verweisungsnetz

27 Knoten, 19 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 3 Kompositum 12 Sackgasse 12

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit gramen

21 Bildungen · 5 Erstglied · 14 Zweitglied · 2 Ableitungen

Zerlegung von gramen 2 Komponenten

gra+men

gramen setzt sich aus 2 eigenständigen Lemmata zusammen. Die Klammerung zeigt die Hierarchie der Komposition; Klick auf einen Bestandteil öffnet seine Etymologie.

gramen‑ als Erstglied (5 von 5)

gramen als Zweitglied (14 von 14)

anegrisgramen

KöblerMhd

ane·grisgramen

anegrisgramen , sw. V. nhd. anblecken E.: s. ane, grisgramen W.: nhd. DW2- L.: Hennig (angrisgramen)

angrisgramen

KöblerMhd

angrisgramen , sw. V. Vw.: s. anegrisgramen

*conflagramen

MLW

* conflagramen , -inis n. incendium — Brand(schatzung), Feuer(sbrunst) : MLW Theod. Amorb. Bened. I 5 postquam ... gens barbarorum ... cunct…

ergramen

Lexer

er-gramen swv. intr. in zorn geraten, zürnen mit dat. wir sîn in sô harte niht ergramt Priesterl. 551, ohne dat. Schame und Zuht sint ergram…

ergrisgramen

KöblerMhd

ergrisgramen , sw. V. nhd. erzürnen, erbittern, heftig zu klagen beginnen, zu jammern beginnen Q.: PsTr (12./13. Jh.), WvRh E.: s. er, grisg…

*fragramen

MLW

frag·ramen

* fragramen (-gla-), -inis n. (fragrare) halitus fragrantiae – Duft : MLW Cod. Udalr. 282,24 (carm.) nardus odorifera spirans fragl-a fragla…

graszgramen

DWB

graszgramen , subst. vb. , ' zorn, grimm ', unter einflusz von grasz ' zornig ' ( s. d. ) aus griesgramen umgedeutet ( vgl. teil 4, 1, 6, sp…

griesgramen

DWB

gries·gramen

griesgramen , vb. , mit den zähnen knirschen. herkunft und form. 1 1) als erster bestandtheil im ahd. meist gris-, cris-, doch auch noch die…

grisgramen

Lexer

gris·gramen

gris-gramen , grammen stn. ib. Barl. Leys. Rul. 187,5. Berth. 193,32. Troj. 8202. Warn. 549. Karl 6839. Mone 7,420. Germ. 14,446. griʒgramen…

grissgramen

ElsWB

griss·gramen

† grissgramen murren. ‘und grißgrametent alle uber in’ Chron. ; zittern, klappern: ‘do würt sein weynen und grißgramen der zen’ St. ‘wee den…

grustgramen

Lexer

grust-gramen swv. BMZ s. v. a. grisgramen Griesh.

grîsgramen

LW

grîsgramen, sw. v. mit den Zähnen knirschen.

Legramen

RhWB

leg·ramen

Leg-ramen -r:m Bo-Geislar Roisd ; -jə- Keldenich Ursf Wesseling Pl.: -hölzer 1.

vergramen

Lexer

ver·gramen

ver-gramen swv. intr. mit dat. einem gram werden Dür. chr. s. 8,2.

Ableitungen von gramen (2 von 2)

ergramen

Lexer

er-gramen swv. intr. in zorn geraten, zürnen mit dat. wir sîn in sô harte niht ergramt Priesterl. 551, ohne dat. Schame und Zuht sint ergram…

vergramen

Lexer

ver-gramen swv. intr. mit dat. einem gram werden Dür. chr. s. 8,2.