lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

gibergan

nur ahd. · 2 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
2 in 2 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
4
Verweise raus
12

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

gibergan st. v.

Bd. 1, Sp. 907
gibergan
st. v., mhd. gebergen; as. gibergan, mnl. gebergen; ae. gebeorgan; got. gabaírgan. — Graff III, 170 ff. (für die bei Notker belegten Part. Praet. vgl. bergan st. v.).
Praes.: gi-: 2. sg. imp. -pirach Gl 2,634,25 (clm 18 059, 11. Jh.); ka-: dass. -biric 1,388,16 (Rb). — ki-: 3. pl. -peragant Gl 2,308,18 (Rb, lat. conj.); 1. sg. -berego 4,249,8 (clm 18 765, 11. Jh.).
gi-: 2. sg. imp. -pirch Gl 2,294,50 (M, 2 Hss.). — ki-birg-: 1. sg. -o Gl 4,27,8 (Sal. a 1, 13. Jh.); gi-: dass. -o 47,35 (ebda., 12. Jh.); ge-: dass. -e: 128,3 (Sal. c, 13. Jh.); 2. sg. -est NpNpw 30,21; ga-: 3. sg. -it F 10,10; gi-: dass. -it T 74,1. 77,1; -et Npw 32,7; ge-: dass. -it Np 32,7.
ki-: part. -ꝑkandi Gl 1,222,20 (K). — gi-perg-: 2. sg. -ist Gl 2,627,26 (clm 18 059, 11. Jh.); 3. pl. -ent 1,674,4 (M, 4 Hss.; 1 -ꝑg-). 2,640,25; inf. -ꝑgan 3,40 (clm 19 450, 11. Jh.). — ke-berg-: 3. sg. conj. -a Gl 4,684,31 (12./13. Jh.). 5,32,27 (10. Jh.); gi-: dass. -e O 1,23,40. 2,17,13; ge-: dass. -e Pw 18,7.
Praet.: ki-parac: 1. sg. S 198,31 (B). — gi-barc: 1. sg. T 149,6; 3. sg. 143,7. 149,2; -barg: O 3,18,73.
ki-purgin: 3. pl. conj. Gl 1,289,55 (Jb-Rd). — gi-burg-: 2. sg. -i T 67,7; 3. pl. -un O 4,35,38 (PV). 5,4,58; -an OF 4,35,38; 3. sg. conj. -i O 3,8,3; 3. pl. conj. -in 5,7,32; ge-: 3. pl. -en NpNpw 34,7.
Part. Praet.: keporaganiv: acc. pl. n. S 215, 5/6 (B; -g- korr. aus dem Ansatz eines anderen Buchstaben).
ki-porkan: Gl 1,239,12 (Ra); ke-: S 267,3 (B); dat. sg. -]emv 268,2 (B). — ca-porg-an: Gl 1,2,34 (K); ki-: 4,3,44 (Jc); gi-: 2,599,37 (M, clm 18 140); nom. sg. f. oder pl. n. -]iv 641,57 (lat. pl. f.); nom. pl. n. -iv 1,373,41 (M, clm 19 440, 10./11. Jh.; - korr. aus p und ein zweites g übergeschrieben); ke-, -en-: nom. sg. f. -iu 2,54,33 (Eins. 302). 4,315,8 (Paris. 13 953, 10. Jh.); gi-, -ḡ]: 2,770,14; -en-: nom. pl. n. -en 1,375,27 (S. Pauli xxv d/82, 9./10. Jh.); -in-: nom. sg. n. -az 2,451,46 (2 Hss., 11. Jh.).
ki-borg-an: Gl 1,32,19 (Ra); chi-: I 2,18; -on-: acc. pl. n. -un 6,3/4; ga-, -an: Gl 1,2,34 (Pa); acc. pl. n. -]un F 34,8; gi-, -an: T 25,1. O 1,15,50. 2,17,19. 4,35,42. 5,5,22. 23,266; dat. sg. n. -]emo T 77,1; acc. pl. f. -]a 25,2; nom. pl. n. -]iu 116,6; gen. pl. -]ero O 2,20,6 (P). 5,19,39; acc. pl. n. -]u T 74,3; -en-: gen. pl. n. -]ero O 2,20,6 (V).
Verschreibungen sind: ki-poran: part. prt. Gl 1,239,12 (K); ga-born-: dat. sg. n. -emo F 10,9; gi-: gen. pl. n. -ero OF 2,20,6.
bergen, verbergen, bewahren: 1) Glossenwort: ungafori uuidarzomi gaborgan tuncli cahrorit abstrusum clandestinum latentes occultum remotum Gl 1,2,34 (Pa). 32,19 (Ra, tarni PaK). kiperkandi abscondentes 222,20. kiporkan reconditum 239,12. abditum 4,3,44. kibirgo abdo 27,8. 128,3. abdo abdis 249,8. condo 47,35. 2) bergen, unterbringen, aufbewahren: kipurgin [iussit ministris ut ...] reponerent [pecunias singulorum in sacculis suis, Gen. 42,25] Gl 1,289,55. gipirch conclude [eleemosynam in sinu pauperis, et haec pro te exorabit, Greg., Hom. i, 20 p. 1521 = Eccli. 29,15] 2,294,50. (Sauerteig) thaz inphahenti uuib gibirgit in meleuue (fermentum), quod accipiens mulier abscondit in farinae T 74,1. er (Gott) ... gebirgit tiefe sinna in sinen scripturis NpNpw 32,7; — etw. als Vorrat zurücklegen, aufsparen: gipergist [omnia quae multo ante memor provissa] repones [Verg., G. i, 167] Gl 2,627,26. gipergent [quod ... mulsere ... parco sale contingunt hiemique] reponunt [ebda. iii, 403] 640,25; — bei der Angabe eines Zustandes: geborgen sein, (auf)bewahrt werden: giporganiv [nonne haec] condita [sunt apud me, et signata in thesauris meis? Deut. 32,34] Gl 1,373,41. giporgenen [quidquid ... auri et argenti fuerit, ... domino consecre- tur,] repositum (Hs. reposita) [in thesauris eius, Jos. 6,19] 375,27. giporginaz [aurum] regestum [nonne carni acquiritur? Prud., P. Rom. (x) 511] 2,451,46 (Glosse: absconditum, a terra abstractum). giporgan [non deficeret princeps ex Iuda ..., usque quo veniret cui] repositum [est, Ruf., Hist. eccl. i, 6,1] 599,37. si keporkan illam ... petitionem ... non recipiat sed in monasterio reservetur S 267,3. keporkanemv si ... aliquid offerre voluerint in eleemosynam monasterio ... faciant reservato sibi ... usum fructum 268,2; — als Vorrat zurückgelegt, aufgehoben werden: giporganiv [non Massica Bacchi munera, non illis epulae nocuere] repostae [Verg., G. iii, 527] Gl 2,641,57. 3) verbergen, verdecken, verhüllen, unsichtbar machen; verheimlichen: a) trans.: etw. verbergen (das Verhüllen kann sich auf Konkretes und Abstraktes beziehen): gipergan [fraus nulla tenebris] abdere [vel notas poterit subducere culpas, Av. 6,633] Gl 2,3,40. gipirach [quaecumque premes virgulta per agros, sparge fimo pingui, et multa ...] occule [terra, Verg., G. ii, 347] 634,25. reht dinaz nikiparac in herzin minemv iustitiam tuam non abscondi in corde meo S 198,31. ih lobon thih fater, ... uuanta thu giburgi thisu fon spahen inti uuisen quia abscondisti haec a sapientibus T 67,7. vuanda sie (die Ungläubigen) ... mir geburgen . dia ferlornissida iro stricches quoniam ... absconderunt mihi interitum laquei sui NpNpw 34,7; — in freier Übersetzung: kiperagant [proximos vestros attendite: quia ... quae in eis] lateant [bona nescitis, Greg., Hom. i, 7 p. 1459] Gl 2,308,18; — bei der Angabe eines Zustandes: verborgen liegen, verhüllt, verheimlicht sein, werden: keporgeniu [nunc quia fallacem mutavit] nubila [vultum, protrahit ingratas impia vita moras, Boeth., Cons. 1,1 p. 4,19] Gl 2,54,33 (1 Hs. uuenchiligiu). 4,315,8. giporgen [at ... iuvenes conamine casso per deserta ruunt tutoque] abscondita [furto facta putant, caecis optant latuisse tenebris, Av. 3,67] 2,770,14. ubile fona sih keporaganiv ketaniv duruh ... pigiht .. nifarhele si ... mala a se absconse commissa; per ... confessionem abbati non celaverit S 215,5/6, das folgende ketaniv verursacht wohl das -iv als Endung, vgl. Steinm. z. St. dhiu (sapientia) chiholan ist fona manno augom ioh fona allem himilfleugendem ist siu chiborgan latet ... ab oculis hominum et a volucribus caeli absconsa est I 2,18. ni mag burg uuerdan giborgan ubar berg gisezzitu non potest ... abscondi T 25,1. noh intprennent lioht inti sezzent iz ... untar giborgana steti in loco abscondito 2. ih arrofozu giborganu fon mittiligartes gitati eructabo abscondita a constitutione mundi 74,3. oba forstuontistu ... thiu dar thir zi sibbu sint: nu sint siu giborganiu fon thinen ougon si cognovisses ...: nunc ... abscondita sunt ab oculis tuis 116,6. giborgan nid in manne — al ougit er sih thanne O 1,15,50. dua ... thiu selbun thing ellu giborgenero werko, thaz thir es got githanko [vgl. Matth. 6,4: ut sit eleemosyna tua in abscondito, et pater tuus ... reddet tibi] 2,20,6. giborganero dato ni pligit man hiar 5,19,39; b) refl.: sich verbergen, sich zurückziehen: farmid dih edo kabiric dih [surge itaque nocte cum populo, qui tecum est, et] latita [in agro, Jud. 9,32] Gl 1,388,16. keberga [longe illi dea mater erit, quae nube fugacem feminea tegat et vanis sese] occulat [umbris, Verg., A. xii, 53] 4,684,31. 5,32,27. ther heilant ... thana gieng inti gibarc sih fon in abiit et abscondit se ab eis T 143,7. nist burg, thaz sih giberge, thiu stentit ufan berge [non potest civitas abscondi supra montem posita, Matth. 5,14] O 2,17,13. er (Jesus) floh in thaz gibirgi, thaz er sih thar giburgi [vgl. Joh. 6,15: fugit ... in montem ipse solus] 3,8,3. gibarg er (Jesus) sih zi ware joh giang ouh uz ... fon sinen fianton [abscondit se et exivit de templo, Joh. 8,59] 18,73. 4) verbergen, verstecken, sicher verwahren; schützen: a) trans.: jmdn., etw. verbergen: galih ist himilo rihhi gaberge gaborganemo in acchre. So danne man daz findit enti gabirgit iz thesauro abscondito in agro, quem qui invenit homo, abscondit F 10,10. T 77,1. ther thia einun (talenta) intfieng gieng inti gruob in erda inti gibarc scaz sines herren fodit ... et abscondit pecuniam domini sui 149,2, ähnl. 6. then tod, then habet funtan thiu hella ..., diofo firsuolgan joh elichor giborgan O 5,23,266. du gebirgest sie (die auf dich hoffen) in dero tougeni dines analiutes abscondes eos in abscondito vultus tui NpNpw 30,21; — verbergen im Sinne von begraben: wullun se ... tharafuri (vor Jesu Grab) mihilan stein, thaz dreso thar giburgun [vgl. Matth. 27,60: advolvit saxum magnum ad ostium monumenti] O 4,35,38. iagilih hiar sehan mag, ... war inan (den Leichnam Jesu) ... giburgun thie man [vgl. Matth. 28,6: ecce locus, ubi posuerunt eum] 5,4,58. se ouh biwurbin, thaz sie nan giburgin 7,32; — bei der Angabe eines Zustandes: verborgen sein, werden, liegen: iisnine grindila firbrihhu endi dhiu chiborgonun hort dhir ghibu dabo tibi thesauros absconditos I 6,3/4 = F 34,8. galih ist himilo rihhi gaberge gaborganemo in acchre abscondito in agro 10,9. T 77,1. sama ni mag iz werdan, thaz ir sit giborgan; ofan weset thrato iues selbes dato O 2,17,19. erda hialt uns tho ... scazzo diuroston (Jesu Leichnam) ..., dreso thar giborgan, unz sunnun dag in morgan 4,35,42, ähnl. 5,5,22; b) refl.: sich verbergen: gipergent [si] celaverint [se ab oculis meis in profundo maris, ibi mandabo ser penti, et mordebit eos, Am. 9,3] Gl 1,674,4. (4 Hss. pergent). so er sih biginnit belgan, er wergin sih giberge fon sinemo abulge [vgl. Luc. 3, 7: quis ostendit vobis fugere a futura ira?] O 1,23,40. nohne ist the sig geberge fan hitte sinro nec est qui se abscondat a calore eius Pw 18,7.
Abl. giberg.
9593 Zeichen · 437 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    giberganst. v.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +1 Parallelbeleg

    gi- bergan st. v. , mhd. gebergen; as. gibergan, mnl. gebergen; ae. gebeorgan; got. gabaírgan. — Graff III, 170 ff. ( fü…

Verweisungsnetz

17 Knoten, 16 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 2 Wurzel 4 Kompositum 11

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit gibergan

1 Bildungen · 1 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen

gibergan‑ als Erstglied (1 von 1)

gibergan* 1

KöblerAnfrk

gibergan* 1 , st. V. (3b) nhd. verbergen ne. hide (V.) ÜG.: lat. abscondere MNPs Hw.: s. as. gibergan*, ahd. gibergan* Q.: MNPs (9. Jh.) E.:…

Zitieren als…
APA
Cotta, M. (2026). „gibergan". In lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern. Abgerufen am 12. May 2026, von https://lautwandel.de/lemma/gibergan/awb
MLA
Cotta, Marcel. „gibergan". lautwandel.de, 2026, https://lautwandel.de/lemma/gibergan/awb. Abgerufen 12. May 2026.
Chicago
Cotta, Marcel. „gibergan". lautwandel.de. Zugegriffen 12. May 2026. https://lautwandel.de/lemma/gibergan/awb.
BibTeX
@misc{lautwandel_gibergan_2026,
  author       = {Cotta, Marcel},
  title        = {„gibergan"},
  year         = {2026},
  howpublished = {lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern},
  url          = {https://lautwandel.de/lemma/gibergan/awb},
  urldate      = {2026-05-12},
}