lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

fuga

GWB bis lat. · 3 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

MLW
Anchors
3 in 3 Wb.
Sprachstufen
2 von 16
Verweise rein
1
Verweise raus
0

Eintrag · Mittellateinisches Wb.

fuga f.

Bd. 4, Sp. 1
fuga, -ae f.script. fog(a): MLWl. 65.form.:acc. sg. -um: MLW p. 525, 36.plur.: MLWMLWMLWMLWl. 71. p. 526, 20. 28. 30. al.confunditur c. pugna: MLWLeg. Lang. p. 93,8 (var. l.). φυγή, actio vel actus, facultas, causa fugiendi, discessusFlucht(möglichkeit), Grund zur Flucht, das Fliehen, Davon-, Entlaufen, Entkommen: I proprie et in imag. (proverb.: MLW p. 525, 34): A de anim.: 1 de militibus, civibus bello, vi oppressis, terrore commotis sim.: a in univ.: MLWChron. Fred. 4,77 dux ... eos (sc. exercitum Winedorum) victus (i. victos) vertit in fogam (sim. MLWWillib. Bonif. 8 p. 52,14. persaepe). MLWBeda hist. eccl. 4,24 (26) p. 266,31 simulantibus -amfugam hostibus (sim. MLWBerth. chron. B a. 1077 p. 295,21. al.). MLWBerth. chron. B a. 1080 p. 378,12 Heinricus ... -efuge dedecorose ... profligatus exacerbatione. MLWOtto Frising. gest. 1,13 p. 29,21 fracti animo Franci ... presidio ... -aefugae se committunt (sim. 1,20 p. 33,29). MLWHelm. chron. 34 p. 68,15 disiecti ... per -asfugas occisi sunt Slavi ‘in ore gladii’. persaepe. v. et MLW p. 527, 24. b de arma, signa relinquentibus (‘Fahnenflucht’): MLWThietm. chron. 6,5 interdicta est omnibus per bannum regalem a palatino comite -afuga.in imag.: MLWVita Adalb. Prag. A 16 duo ... ex fratribus ... videntes, quia se monachum fecisset, non bene relicto clipeo -amfugam dederunt (sim. MLWIoh. Canap. Adalb. B 16 p. 59,23. C 16 p. 78,31). 2 de servis sim. potestatem domini fugientibus: MLWLeg. Burgund. const. I 20,1 si servus ... ⌊per -am⌋fugam (-afuga var. l.) lapsus fuerit atque in -afuga (-amfugam var. l.) positus (sim. MLWLeg. Burgund. Rom. 15,1); ... si eum ⌊de -a⌋fuga (de -amfugam, ad -amfugam var. l.) potuerit revocare eqs. (sim. MLWLex Ribv. 33. MLWLex Alam. 3,2 [rec. B]. MLWTrad. Ratisb. 86 p. 79,14. al.). MLWCapit. reg. Franc. 93,6 multi ... per -afuga a dominis ... lapsi sunt. MLWDipl. Ludow. II. 31 p. 130,13 quod ... pars aliqua (sc. mancipiorum) ... per -amfugam se debito servitio subtrahere conaretur. saepe. 3 de captivis, obsidibus, exulibus sim.: MLWWaltharius 120 nocte -amfugam molitur Hagano. 253 -amfugam cupio celerare latentem. MLWThietm. chron. 2,5 -afuga ... aelapsam (sc. dominam) a custodia (sim. MLWVita Heinr. IV. 3 p. 15,22). MLWBerth. chron. B a. 1077 p. 294,14 qui (sc. lator litterarum) post paululum -afuga dilapsus ... se e custodia proripiebat. al. 4 de quibuslibet hominibus (de daemonibus: MLWl. 31; bestiis: MLWl. 34): a poenam fugientibus: MLWLex Sal. Karol. 17,11 si quis alius alterum in via adsallierit et ... ei per -amfugam evaserit eqs. MLWWalahfr. Mamm. 6,11 peregit in solo sermone -amfugam. 11,24 flectere, frange fidem, facilis -afuga, forte furoris supplicium nostri (sc. iudicis. sim. 22,3). MLWDipl. Ludow. II. 63 p. 191,4 donamus res Teobberti, qui ob nostram infidelitatem Beneventum -amfugam petiit. al. b usu vario: MLWCapit. reg. Franc. 252,26tit. de monachis regularitur exeuntibus sive -afuga regularis disciplinae elapsis (sim. MLWBerth. chron. B a. 1073 p. 216,16). MLWThietm. chron. 4,72 p. 214,14 Christi martir Vitus ilico ingressus eisdem (daemonibus) -amfugam manu indixit. MLWBerth. chron. B a. 1077 p. 257,6 principes -amfugam regis ... furtivam ... compererant (sim. p. 264,23). MLWVita Heinr. IV. 4 p. 17,25 sepe iustior et victrix causa fortes in metum mittit et in -amfugam. persaepe.de bestiis: MLWLiber accip. 13,1 cum aquam viderit acceptor ..., agnoscis eum in presenti -umfugum citare.in imag.: MLWWalahfr. carm. 17,8 numquam me similis stravit ... procella, ... qua, miser ut timeo, nec -afuga nantis erit.fort. add.: MLWCand. Fuld. Eigil. II 25,33 poenituit alte, si quem conspexit inertem vela dare, nimiamque -amfugam tetrumque timorem ipse sui blando saepe compescuit ore. B de rebus: 1 gener.: MLWBeda hist. eccl. 5,3 p. 286,23 -afuga ... tumoris horrendi secuta est. MLWWalahfr. carm. 14,2,4 qui plumam levibus manu ... credit ... nothis, ... ni prenset manu, -amfugam molitur vaga concitam res et fertur in aera. MLWCarm. libr. III 19,3 -efuge rerum numeri, quos concipis (sc. Boethius), aptum querunt ingenium, sed hebes non concipit istum (librum; cf. Boeth. arithm. praef. 2 an rerum subtilium fugas exercitatae mentis velocitas comprehendat). 2 medic.: MLWAlbert. M. animal. 12,103 timor propter -amfugam sanguinis et caloris et spiritus ad cor infrigidat corpus.spectat ad cor palpitans i. q. extensiodas Ausdehnen: MLWAlbert. M. eth. II 3,2,2 p. 237a,7 quod timor sit mali exspectatio et ex futuro melius exspectatio motus cordis secundum -amfugam et systolem. 3 alch. i. q. exhalatiodas Entweichen, Verflüchtigung, Flüchtigkeit: MLWAnon. miseric. 118 non rediet spiritus ad -amfugam post coniunctionem corporis illi nec corpus ad grossitatem post subtilitatem illius cum spiritu. MLWGeber. summ. 1,15 p. 302 alii, quia profundius ... viderunt, mundaverunt et eius (arsenici) -amfugam (-afuga var. l.) et adustionem abstulerunt. 1,43 p. 397 ut fumi sublimationis refrigerii locum inveniant et adhereant et non inveniant viam -efuge et sue exterminationis. II meton.: A expulsioVertreibung, Ausstoßung: 1 in univ.: MLWFroum. carm. 20,35 dulcigenam de te (sc. principe) cupimus ... cernere prolem, spem nostris validam, barbare gente (i. genti, v. notam ed.) -amfugam. MLWAnnal. Altah. a. 1044 p. 38,25 praesides regi fidos invasit Gotefridus, bona eorum caede, incendio et -afuga vastavit. MLWAnnalista Saxo a. 1100 p. 501,24 Francorum gentis Syon loca sacra petentis mirificum sidus dux hic recubat Godefridus, Egipti terror, Arabum -afuga, Persidis error.huc spectare vid.: MLWVita Heinr. IV. 13 p. 43,4 certi, quod hostis a tergo premeret, exercitum suum -afuga spargendum metuebant. 2 in nomine plantae -afuga daemonis i. q. Hypericum perforatum L.Echtes Johanniskraut (cf. Hegi, Flora. V/1. p. 526sqq.): MLWAlphita H 1 hypericon (-afuga demonis add. VL), herba sancti Iohannis, herba perforata idem. B ?persecutio – ?Verfolgung: MLWChart. Lamb. Leod. 253 p. 326,9 (a. 1234) si ... Willericus contravenerit promissis, erit in -afuga ... comitis, qui tenetur iuvare episcopum successorem suum. III translate: A spectat ad mortem: MLWAldh. virg. II 968 vindicta reos plectebat trina Tonantis usque -amfugam vitae, cum mors bacchatur acerba (sim. 2380). MLWWalahfr. Wett. 87 dolor dilectus erat (sc. Heitoni), carissima febris, mors contempta, -aefugae haec occasio prima patebat. B studium devitandi, cavendi sim., evitatio, abstinentiadas Vermeiden, Vermeidung, Enthaltung: 1 gener.: MLWCand. Fuld. Eigil. I 8 suscepit ... regiminis (sc. monasterii) curam manifeste pronuntians, quia -amfugam tanti laboris pro humana laude non fecerit, sed eqs. II 11,16 non me velle -amfugam mihimet pro laude pacisci huius profiteor operis. 2 rhet.: a reiectioVerwerfung, das Verwerfen: MLWOtto Frising. chron. praef. p. 4,13 omnis doctrina in duobus consistit, in -afuga et electione. b plur. i. q. ambagesAusflüchte: MLWLamb. Tuit. Herib. 1,3 p. 143,12 nec latent eum (sc. prolem) -efuge et nodosi amfractus in Socrate et ... quolibet alio sinuoso rethore. 3 philos.: MLWAlbert. M. sent. 2,24,8 p. 406a,32 ea, de quibus est appetitus vel -afuga sensibilis animae eqs. p. 406b,25 sequitur actus phantasiae practice componentis et dividentis acceptum a sensu secundum compositionem, ex qua elici possunt intentiones boni et mali ...; et deinde aestimativa informata illis intentionibus et instigans ad motum vel -amfugam. eth. II 2,1,8 p. 162a,19 tribus ... existentibus, quae circa electiones attenduntur, et tribus, quae attenduntur ⌊in -is⌋fugis (p. 1104b,31 εἰς τὰς φυγάς); in electionibus quidem conferente delectabili et tribus contrariis, quae attenduntur in -isfugis, malo scilicet et nocivo et tristitia. metaph. 4,2,7 capit. probantur contradictoria non simul verificari per imitationem et -amfugam de ipsis. ibid. al.Fiedler
7792 Zeichen · 426 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 18./19. Jh.
    Goethe-Zeit
    fuga

    Goethe-Wörterbuch

    fuga lat: Flucht; idVbdg ‘fuga vacui’: Begriff der scholastischen Naturphilosophie für die der Natur zugeschriebene Eige…

  2. Latein
    fuga

    Lex. musicum Latinum · +1 Parallelbeleg

    fuga -ae f. ‚Fuge‘ (Bezeichnung für eine Kompositionsgattung im kanonischen oder imitatorischen Satz) — ‘fugue’ (term th…

Verweisungsnetz

4 Knoten, 1 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Kompositum 1 Sackgasse 3

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit fuga

21 Bildungen · 21 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen

fuga‑ als Erstglied (21 von 21)

fugabilis

MLW

fuga·bilis

* fugabilis , -e. (fugare) fugax, volatilis – flüchtig, vergänglich (usu alch.) : Ps. Avic. tinct. 5 p. 630 b ,8 spiritus ... sunt -es fugab…

fugacia

MLW

fugacia v. focacius. Fiedler

fugacitas

MLW

fugacitas , -atis f. 1 proprie i. q. fuga – Flucht : Chron. Reinh. a. 1190 p. 546,7 id, quod minaciter et inconsulte aggressi fuerant, fedis…

Fugacität

Herder

Fugacität , lat.-deutsch, Flüchtigkeit; fugitiv , flüchtig.

fugader

DWB

fuga·der

fugader , f. eine wie durch eine fuge verbindende ader, die bandader, sehne. bildlich: geld und güter, sagt Lipsius, sein die nervi imperii …

fugalklovo

KöblerAs

fugalklovo , sw. M. (n) nhd. „Vogelkloben“, Vogelfalle ne. fowlingtrap (N.) ÜG.: lat. aucipula GlVO Hw.: vgl. ahd. *fogalklobo? (sw. M. (n))…

fugalkorf

KöblerAs

fugal·korf

fugalkorf , st. M. (a?) nhd. Vogelkorb ne. basket (N.) for birds Hw.: vgl. ahd. *fogalkorb? (st. M. (a?)) Q.: Kötzschke, R., Die Urbare der …

fugalōd

KöblerAhd

fugalōd , st. M. (a?, i?) Vw.: s. fogalōd*

Fugasse

Meyers

fug·asse

Fugasse (franz. fougasse ), Steinmine, s. Mine .

fugata

LmL

fug·ata

fugata -ae f. Fuge — fugue [s.XV] LmL Flor. Fax. 16 p. 88: Secundi generis species, quam fugatam dicimus, ita componetur. Possumus a quocumq…

fugatia

MLW

fugatia v. focacius. Fiedler

fugatim

LmL

fugatim fugenmäßig, fugiert — in fugal style, fugally [s.XV] LmL Compos. Cum igitur 2, 13: ad componendum terciam vocem, primo debent notari…

fugatio

MLW

fuga·tio

* fugatio , -onis f. actio fugandi – das Vertreiben, Vertreibung : 1 gener.: Hildegar. Far. 131 capit. (MGMer. V p. 186,31) de febrium -e fu…

fugativa

LmL

fugativa -ae f. Fuge — fugue [s.XV] LmL Compos. Natura pr. 6: octavo de fugativis et sincopa. LmL Compos. Natura 8a, 1: Sequitur de fugativi…

fugativus

LmL

fugativus -a , -um fugiert — fugal [s.XV] LmL Compos. Natura 8a, 2: Fugative voces dicuntur, ubi una sequitur interdum alteram, ac si una se…

Fugāto

Meyers

Fugāto (ital., »fugiert«), in der Musik ein Tonstück oder ein Teil eines solchen, der nach Art einer Fuge imitierend gearbeitet, aber keine …

fugatrix

MLW

fugatrix , -icis f. quae fugat – eine die verjagt, Vertreiberin : Vita Annon. I 3,12 p. 502 b ,9 certa salus erit ex Deo dolorum -x fugatrix…

fugatus

MLW

fuga·tus

subst. fugatus , -i m. fugitivus – Flüchtling : Dipl. Otton. I. 350 p. 481,25 si ... iudex ipsos f ugitivos susceperit et eos reddere neglex…

Fugazität

Meyers

Fugazität (lat.), Flüchtigkeit, Vergänglichkeit.