lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

ergân

mhd. bis mnd. · 5 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

BMZ
Anchors
5 in 5 Wb.
Sprachstufen
2 von 16
Verweise rein
15
Verweise raus
12

Eintrag · Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke)

ergân

Bd. 1, Sp. 471a
ergân
I. ohne adverbialpräpos.
1. intransit.
a. beginne zu gehn, geschehe, komme. daʒ muose sô ergên mußte so geschehen, so kommen Gen. fdgr. 53,40. eʒ ergât Iw. 44. daʒ ergienc von ir schulden Iw. 107. eʒ ergienc nâch ir rede wie sie gesagt hatte Iw. 117. daʒ ergienc zorse und niht ze fuoʒ Parz. 263,23. da ergienc diu scharpfe herte Parz. 265,1. dâ der sige scholt ergên Maria 6. eʒ möhte noch diu reise in daʒ lant ergân es könnte wohl noch kommen, daß wir mit heeres macht in das land rückten Nib. 1033,2. ist daʒ eʒ ergât wenn die sache zu stande kommt Nib. 1179,3. daʒ wætlich nimmer mêre ergê geschehe Nib. 34,3. daʒ lâʒe ich niht ergên das. 448,2. daʒ niht ergêt MS. 1,6. b. dem mit dem kusse ein süeʒer umbevanc ergêt MS. 1,2. b. sô grôʒe meinræte sô dâ von im ergie gethan wurde Nib. 849,3. gotes vlîʒ der ist an dir ergangen Gfr. l. 2,3 (lobges. 18). reine gebern ergie an dir das. 40 (lobges. 83). ich wolde, daʒ ein tôt an liebes arm an mir ergienge MS. 1,190. b.
b. gehe zu ende, werde abgethan, vollzogen. so schaf selbe deiʒ ergê büchl. 1,1212. sô irgêt wol der wille mîn kchr. leseb. 200,17. mîn wille ergât an im U. Trist. 1484. ê daʒ ir gruoʒ ergienge zu ende war Nib. 548,1. swâ aber der blic sô schiere ergât so schnell aufhört, wieder zurückgezogen wird Wigal. 4264. — der hunger was ergangen die hungersnoth war vorüber Genes. fdgr. 30,23. des leben ist ergangen Lampr. Alex. 4011 (4361). daʒ mîn ungemach nu wære irgân gr. Ruod. Kb, 25. der zorn was ergân Iw. 141. der strît was ergangen Iw. 143. der turnei was ergangen Parz. 387,30. nu ist ergangen des ich bat geschehen Wigal. 8581. dô daʒ was ergangen das. 11417. diu naht was ergangen, man seite eʒ wolde tagen Nib. 980,1. sîd was mîn freude ergân (var. zergân). das. 1573,3. mein fräd sind mir ergangen Hätzl. 1,6,48. bis das die welt gar ergât vergeht das. 2,3, 13. — eʒ ist umbe mich ergangen es ist mit mir aus, vorbei Iw. 121. 127. Gudr. 1508,4. eʒ ist ergangen um mîn leben Eracl. 2967.
c. mir ergât mir schlägt aus, gelingt (wohl od. übel). nu ist dir vil liebe an mîner gescefte irgân Mos. 10,5. wie lieb eʒ in ergie Mar. 185. ich vürht eʒ mir niht wol ergê Iw. 87. unt wære iu wol ergangen daʒ ich ir iu so willec bin Iw. 249. wie sol eʒ mir nu ergân a. Heinr. 1291. daʒ was des küneges mâgen nâch ir willen wol ergân eine erwünschte freude für sie Nib. 659,4. deiʒ im nâch fröuden niht ergienc Parz. 26,28. ze arbeit eʒ uns lîhte ergêt das. 286,14. eʒ ergie den Niblungen ze grôʒen sorgen Nib. 1467,2. wie eʒ dem kinde ergie Wigal. 1221. nu schaffet daʒ in alsam ergê das. 8165. wie eʒ dem kinde sule ergân Barl. 21,38. 22,16. baʒ danne mir müeʒe eʒ iu dâ mite ergân MS. 1,143. b. wie hât eʒ ergangen dir Keller 222,29.
2. transit. erreiche durch gehen, daher
a. hole ein. ûf dem wege sie ergienc ein knappe Mar. 167.
b. gehe ganz durch etwas, durchdringe. unz in diu salbe gar ergienc Iw. 134. daʒ geluppe ergienc im al den lîp Trist. 7275. er harpfete einen leich der ir gedanken alle ergie Trist. 13327.
3. reflex.
a. ergehe mich, gehe spazieren. den künec hieʒ er ûf stân und eine wîle sich ergân Reinh. 2174. ich ergienc mich vor der stat MS. 2, 197. a. eis mâls ein lewe sich ergiene in einem walde Bon. 21,1. swer sich des morgens wil ergân leseb. 795, 16.
b. mit genit. mache mich von etwas los, komme davon. swaʒ er widir gotes hulden hât getân, erne mage sich sîn niht ergân Karaj. 33,22. c. daʒ hât leider ergangen sich ist erfüllt Keller 218,18. wie sich das wirt ergên kommen wird leseb. 1015, 19.
II. mit adv. präpos. same snelle du vrentist (verendest) al daʒ tu ane ergêst anfängst Genes. fundgr. 81,32.
3618 Zeichen · 171 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 1050–1350
    Mittelhochdeutsch
    ergân

    Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke) · +3 Parallelbelege

    ergân I. ohne adverbialpräpos. 1. intransit. a. beginne zu gehn, geschehe, komme. daʒ muose sô ergên mußte so geschehen,…

  2. 1200–1600
    Mittelniederdeutsch
    ergânstv.

    Mittelniederdeutsches Wb.

    ergân , stv. , 1. (gehend) erreichen, einholen . 2. ergehen, angehen, ausgehen, geschehen , gericht, ȫrdê(i)l usw.; wol …

Verweisungsnetz

8 Knoten, 15 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 4 Kompositum 3 Sackgasse 1

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit ergan

35 Bildungen · 4 Erstglied · 30 Zweitglied · 1 Ableitungen

Ableitung von ergan

er- + gan

ergan leitet sich vom Lemma gan ab mit Präfix er-.

ergan‑ als Erstglied (4 von 4)

ergan(n)eⁿ

Idiotikon

ergan(n)eⁿ Band 3, Spalte 309 ergan(n)eⁿ 3,309

erganteⁿ

Idiotikon

erganteⁿ Band 2, Spalte 380 erganteⁿ 2,380

ergan als Zweitglied (30 von 30)

bergan

KöblerAs

*bergan , st. V. (3b) Vw.: s. gi-* Hw.: vgl. ahd. bergan* (st. V. (3b)); anfrk. *bergan Q.: ON E.: germ. *bergan, st. V., bergen, schützen; …

gabergan

KöblerGerm

*gabergan , st. V. nhd. verbergen, bergen ne. shelter (V.), conceal; RB.: got., ae., anfrk., as., ahd. E.: s. *ga-, *bergan W.: got. gabaírg…

wergan

KöblerGerm

*wer·gan

*wergan , sw. V. nhd. einschnüren, würgen? ne. strangle; RB.: afries., ahd. E.: idg. *u̯erg̑ʰ-, V., drehen, einengen, würgen, pressen, Pokor…

¹fürdergan

WWB

¹fürder-gan V. [verstr.] 1. das Gehen fortsetzen, (nach einer Unterbrechung) wieder vorwärts gehen. Go födder! ( Kr. Altena u. die krfr. Sta…

¹oªwergan

WWB

¹oªwer-gan V. [verstr.] 1.1. Besitz eines anderen werden. De Schullen gott met öäwer ( die krfr. Städte Dortmund, Castrop-Rauxel u. Lünen Do…

¹undergan

WWB

¹under-gan V. [verstr.] 1. (von Sonne, Mond) hinter dem Horizont verschwinden. De Sunne es unnergōan ( die krfr. Städte Dortmund, Castrop-Ra…

²oªwergan

WWB

²oªwer-gan V. jmdn. nicht berücksichtigen. Bi dä nigge Stīe hett se ne wīe öäwergōan ( die krfr. Städte Dortmund, Castrop-Rauxel u. Lünen Do…

²undergan

WWB

²under-gan V. [ Kr. Unna u. die krfr. Stadt Hamm Unn Isl] (übertrieben) gefällig sein, um sich bei jmdm. beliebt zu machen. Hai wäit ’e Grǟf…

bibergan

AWB

biber·gan

bi- bergan st. v. ; ae. bebeorgan. — Graff III, 172. Nur im Abrogans belegt. pi-pirc ( Pa ), -pirg ( K ) : 2. sg. imp. Gl 1,30,19; -perkan: …

biergan

KöblerAe

bier·gan

biergan , sw. V. (1) nhd. kosten (V.) (2), schmausen ÜG.: lat. gustare Gl Vw.: s. ā- Q.: Gl E.: s. germ. *bargjan, sw. V., kosten (V.) (2); …

darduᵉrgan

WWB

dar-duᵉr-gan V. [verstr.] hindurchgehen; durchgehen, fliehen. Hǫi gait terdǫr sagt man von Hengst oder Wallach ( Kr. Höxter Höx Lü || mehrf.…

duᵉrgan

WWB

duer·gan

duᵉr-gan V. [verbr.] 1. durch etwas gehen. — 1.1. durch eine enge Stelle, Öffnung bewegt, gebracht werden können; zwischen etwas hindurch ge…

firbergan

AWB

fir·bergan

fir- bergan st. v. , mhd. nhd. verbergen; mnd. vorbergen , mnl. verbergen. — Graff III, 172 f. Praes.: far-pir-: 3. sg. -kit ( Pa ), -git ( …

füᵉrgan

WWB

fueer·gan

füᵉr-gan V. [verstr.] 1.1. vor jmdm. gehen. Gō viär! ( Kr. Brilon Bri Ah ). — Wortspiel mit Bed. 3: Dat Oller göut vor, Vadder, schiuf diu d…

gewiergan

KöblerAe

gewiergan , sw. V. (1) nhd. schlecht sprechen ÜG.: lat. (maledicus) Gl Q.: Gl E.: s. ge-, wiergan

gibergan

AWB

gi- bergan st. v. , mhd. gebergen; as. gibergan, mnl. gebergen; ae. gebeorgan; got. gabaírgan. — Graff III, 170 ff. ( für die bei Notker bel…

heroªwergan

WWB

heroawer·gan

her-oªwer-gan V. [verstr.] 1. nach drüben gehen. Ik woll äs ääben nao’n Naober haröwwergaon ( WmWb ). — 2.1. ohnmächtig werden ( die krfr. S…

herundergan

WWB

herunder·gan

her-under-gan V. [verstr.] 1. sich von oben nach unter bewegen. — Ra.: Et geht mi drööge harunder das kann ich schlecht verkraften (z.B. das…

pēgergan

WWB

pēger-gan V. bankrott, pleite gehen ( Kr. Ahaus Ahs St).

tiergan

KöblerAe

tier·gan

tiergan , sw. V. nhd. zergen, plagen, reizen, necken, erzürnen, belästigen, quälen E.: germ. *terg-, V., zerren; s. idg. *deregʰ-, V., ziehe…

ümmehērgân

MNWB

uemme·hergan

ümmehērgân , stv. ( Präs. : Ind. 3. Sg. -geyt ; Prät. : Ind. 3. Sg. -ginc, 3. Pl. -gingen ; Part. Prät. -gegân ) : 1. herumgehen, umherziehe…

¹vȫrgân

MNWB

voer·gan

1 vȫrgân , vȫre- , stv. (3. Sing. präs. vȫrgeyt ° -gât [SL]; Prät. vȫrginc ° -genc [westfäl.], -gingen ° -gengen [westfäl.]; Part. prät. vȫr…

wider gân

Lexer

wider·gan

wider gân BMZ BMZ zurückgehn Iw. Parz. Walth. Bon. Krone 12037, vgl. widergân.

wiᵉdergan

WWB

wied·ergan

wiᵉder-gan V. [ Kr. Minden Min Kr. Ahaus Ahs Kr. Tecklenburg Tek Kr. Halle Hal Kr. Bielefeld Bie Bek] nach dem Tod als Geist umgehen. He mot…

wiergan

KöblerAe

wier·gan

wiergan , sw. V. (1) nhd. verfluchen, verdammen, verurteilen, schelten, ausweisen, Böses tun ÜG.: lat. devotare Gl, maledicere Gl, malignari…

ābiergan

KöblerAe

ābiergan , sw. V. (1) nhd. schmecken, essen E.: s. ā- (1), biergan L.: Hall/Meritt 1b, Lehnert 9a

āwiergan

KöblerAe

āwiergan , sw. V. (1) nhd. verfluchen, verdammen ÜG.: lat. maledicere Gl, malignari Gl, (malignus) Gl, supendere Gl Q.: Gl E.: s. ā- (1), wi…

Ableitungen von ergan (1 von 1)

ERGÁNE

Hederich

ERGÁNE , es, Gr . Ἐργάνη, ης, ein Beynamen der Minerva, unter welchem sie zuerst die Athenienser verehreten. Pausan. Attic. c. 24. p. 42 . S…