chorus

chorus -i m. (χορός) I. (Sänger-)‚Chor‘ II. Bezeichnung für eine Sackpfeife (Dudelsack) oder ein Saiteninstrument III. Tonbereich einer Oktave IV. ‚Chor‘ (Bezeichnung für eine Gruppe tonhöhen- oder tonstufengleicher Saiten bzw. Pfeifen) V. Stimme in einer mehrstimmigen Komposition VI. System der Notenlinien — I. ‘chorus’‚ choir II. term that designates a bagpipe or a stringed instrument III. intervallic content of an octave IV. ‘chorus’ (term that designates a group of strings or pipes tuned to the same pitch or in octaves) V. vocal part in a polyphonic composition VI. staff I (Sänger-)‚Chor‘ — ‘chorus’, choir A Definition [s.VII] LmLIsid. etym. 6, 19, 5: Chorus est multitudo in sacris collecta. Et dictus chorus, quod initio in modum coronae circum aras starent et ita psallerent. Alii chorum dixerunt a concordia, quae in caritate consistit; ... Cum autem unus canit, Graece monodia, Latine sicinium dicitur; cum vero duo canunt, bicinium appellatur; cum multi, chorus. [s.XI] LmLVocab. mus. p. 405: Chorus est plurimarum vocum ad suavitatis motum temperata collectio. [s.XIII] LmLIoh. Aegid. 17, []48: chorus dicitur concors unitas diversarum vocum, ut dicit glossa super Luc. XV. B allgemein — general [s.VI] LmLCassiod. var. 2, 40, 13. [s.VII] LmLIsid. etym. 1, 17, 16: Choriambus vero, quia ex hoc pede conpositum carmen choris aptissimum sit (inde LmLWalt. Odingt. 4, 1, 27). LmLIsid. etym. 3, 22, 7: Psalterium, quod vulgo canticum dicitur, a psallendo nominatum, quod ad eius vocem chorus consonando respondeat (inde LmLHier. Mor. 4 p. 20, 24). [s.IX] LmLIoh. Scot. annot. 4, 18: χορευταί, id est choriales, in choro videlicet cantantes appellantur. LmLRemig. Aut. 471, 2: ‚choreis‘ id est cantationibus vel carminibus a choro Liberi patris. LmLAurelian. 2, 7: beatissimum David cantantium habuisse abundantissimum chorum. LmLScol. ench. 3, 33 (cf. Boeth. arithm. 1, 1 p. 8, 21. sim. LmLUgol. Urb. 4, 2, 6). [s.XI] LmLBerno prol. p. 51: psallentium choros. LmLBerno ton. p. 91a. LmLHeinr. Aug. 108: Sicut enim quis ignotus ad chorum accedit, cantando adiuvans recedit, ita et synem<m>enon cantat, cum opus fuerit, nihil vel de specierum vel troporum institutione requirit. LmLAnon. Lovan. p. 491b. [s.XIV] LmLIac. Leod. inton. 2, 21: propter imperitiam in choro astantium. LmLHugo Spechtsh. 520. [s.XV] LmLOrig. et eff. 5 (L), 13. LmLIoh. Olom. 8 p. 38. LmLIac. Twing. p. 92, 15. LmLGob. Pers. p. 180b. LmLUgol. Urb. 1, 64, 8: Graeci primo antiphonas componentes eas cum psalmis in choro, quasi in chorea ordinaverunt decantari (inde LmLGuill. Pod. 5, 2). LmLPs.-Guido corr. p. 50b: Cogitavi dolens de diversorum in choro cavillatione, credentes se veram habere cantus semitam. LmLArn. Zwoll. add. p. 43. (?) LmLConr. Zab. chor. pr. 5: huius opusculi directione in futurum melius poterunt scolares suos in omnibus ad bene cantandum requisitis informare ac dirigere atque ab omnibus huiusmodi requisitis repugnantibus efficacius et citius compescere, retrahere et refrenare, ut sic nedum in iuventute, sed et postea per totam vitam suam, quocumque pervenerint, in choro utiliores reddantur. LmLConr. Zab. chor. append. 2, 2: uni soli personae in choro legenda committuntur, etiam irreprehensibiliter legantur, ne ubi secus fieret, id in totius chori vergeret ignominiam. al. LmLAdam Fuld. 2, 17. LmLLad. Zalk. A 3: quemadmodum scolares addiscunt cantum sub disciplina in scholis, ut cum laetitia et debite depromere sciant in choro. LmLFr. Gafur. theor. pr. al. LmLHerb. Tr. 1, 5 p. 30. LmLMich. Keinsp. 6, 75: iuvenes in choro semper depromunt octavam supra mutatos. C speziell — specific 1 zur Art und Funktion des Chors — with reference to the kind and function of choirs a Chor des antiken Theaters — chorus in the theater of antiquity [s.I a.Chr.] LmLVitruv. 5, pr. 4: Graeci quoque poetae comici interponentes e choro canticum diviserunt spatia fabularum. [s.VII] LmLIsid. etym. 3, 20, 1: Prima divisio musicae, quae harmonica dicitur, id est modulatio vocis, pertinet ad comoedos, tragoedos vel choros vel ad omnes, qui voce propria canunt (inde LmLHier. Mor. 4 p. 16, 20. LmLWalt. Odingt. 2, 2, 6). al. b Chor der Musen — choir of muses [s.V] LmLMart. Cap. 2, 117: Musarum convenientium chorus impendens nuptialibus sacramentis modulationis doctae tinnitibus concinebat. al. [s.XV] LmLFr. Gafur. theor. 5, 8. c Chor der Engel — choir of angels [s.IX] LmLAurelian. 20, 34: audivit chorum angelorum cantantium responsorium, quod in natale apostolorum canitur. al. [s.XIII] LmLElias Sal. pr. p. 17a. [s.XIV] LmLMarch. pom. 1, 2. LmLSumm. Guid. comm. 1, 4. LmLIoh. Vetul. 28, 10: novem sunt chori angelorum cantantes inter Deum et homines unusquisque per se novies „Kyrie eleison“. al. [s.XV] LmLUgol. Urb. 1, 64, 8: angelorum choros cantantes antiphonas. LmLEg. Carl. rit. 112. LmLHerb. Tr. 1, 7 p. 33. al.[] d (Kleriker-)Chor in der Liturgie — choir (of clerics) in the liturgy α generell — general [s.IX-X] LmLReg. Prum. 1, 2: Cum frequenter in aecclesia vestrae diocesis chorus psallentium psalmorum melodiam confusis resonaret vocibus. [s.XIII] LmLInst. patr. 4: Quicumque ergo in choro discordiam et errorem subministrat et nutrit, sive prelatus sit an subditus, sciat se graviter delinquere. LmLAnon. Couss. IV p. 46, 19: Liber vel libri magistri Perotini erant in usu ... in coro Beatae Virginis Maioris ecclesiae Parisiensis. LmLHier. Mor. 25 p. 179, 30: ecclesiasticus cantus potest considerari dupliciter, primo scilicet, inquantum per se, id est sine discantu ab uno, duobus aut a pluribus vel etiam a toto choro canitur. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 101, 2: conventui vel choro. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 17. [s.XV] LmLIoh. Olom. 1 p. 4: cantus ... est duplex, scilicet planus, quem choralem a clericorum choro in ecclesia vocitamus. LmLTrad. Holl. V 2a, 7. LmLConr. Zab. chor. 1, 11. al. LmLLe Munerat moderat. 14: in ecclesiis maiores de choro... musicam ... parum didicerunt. al. β im Hinblick auf Ämter und Funktionen — with regard to positions and functions [s.IX-X] LmLCant. Observandum 48: cantores duo sint magistri in choro, unus in dextero et alter in sinistro. [s.XI] LmLCompil. Casin. 1, 3 p. 5: Ex una parte chori <tres> clerici in ecclesia et tres de alia. Et magister per medium, qui alvas (glossa: candidas vestes) indutum atque pluvialem, sinistra manu pastoralem virgam (ed.: virga) propter disciplinam tenens, ut omnes obiciantur. Proinde dextra manu elevata metiri atque componere ostensione omnibus demonstrat (ms.; ed.: ostensionibus om. rel.), ut insimul aspiciantur ad manum, ut sicut metiendo praenotavitur cantus, omnes quasi una voce concorditer cantum componat. [s.XIII] LmLInst. patr. 35: Ergo isti, cum sint inconpositi moribus et voce, tamen sub obtentu religionis presumunt esse et videri cantores et rectores in choris, cum non sciant, nec scire velint; propterea interdum subministrant discordiam et dissolutionem in choris, et sustollunt ceteros. al. [s.XV] LmLIoh. Olom. 9 p. 43. LmLTrad. Holl. II 4 p. 126 (p. 458a): Aliqui autem chori cantores psalmos breviores atque maiores sub peregrino tono solent inchoare in ⋅a⋅lamire (sim. LmLLad. Zalk. B. 58). LmLConr. Zab. tract. BO 3: Item qui praecentor fuerit, debet ad eius et aliorum commodum sic apte uti sua voce, ut numquam aliquem cantum nimis alte vel nimis basse in gravamen sui et chori incipiat. al. LmLConr. Zab. chor. append. 2, 2: uni soli personae in choro legenda committuntur. al. LmLFr. Gafur. theor. pr. e Frauenchor — choir of women [s.X-XI] LmLAnon. Bernh. 2, 77: Chromaticum (sc. genus)... a naturali discedens in mollius decidit, sicut in choro mulierum ludentium auditur. 2 zur Aufführungspraxis — with reference to performance practice a das alternierende Singen zweier Chorgruppen bzw. von Vorsängern und Chor betreffend — with reference to the alternating singing of two choral groups or principal singers and choir [s.VII] LmLIsid. etym. 6, 2, 15: uno propheta canente ad psalterium, chorus consonando responderet (inde LmLIoh. Aegid. 17, 68). LmLIsid. etym. 6, 19, 7: Antiphona ex Graeco interpretatur vox reciproca: duobus scilicet choris alternatim psallentibus ordine commutato, sive de uno ad unum. ... Inter responsorios autem et antiphonam hoc differt, quod in responsoriis unus versum dicit, in antiphonis autem versibus alternant chori (inde LmLAurelian. 20, 5-9: ... eoquod a choris alternatim cantetur. Quia scilicet chorus, qui eam coepit, ab altero choro iterum eam cantandam suscipiat ... LmLWalt. Odingt. 5, 7, 5. [] LmLUgol. Urb. 1, 64, 12). [s.IX-X] LmLComm. br. 90: et reliquas (sc. antiphonas) his similes, quae secundo deputandae sunt tono, quae per duos diversos modos alternatim valent inter choros cantari, ut suo modo unus chorus suum versum pronuntiat et alter alio modo respondeat. LmLCant. Observandum 12: Alleluia qui precinit, percurrat in primo, tunc chorus repetat. Ad postremum autem similiter perducat, aut si congrua elevatione inposuerit, mox eum chorus adiuvet. [s.XIII] LmLInst. patr. 28: cum cantor inponit aliquid vel reincipit seu quemcumque cantum pronuntiat, chorus concordi melo subsequatur voce unanimi. LmLElias Sal. 30 p. 61a: Et est tenendum notabiliter, quod totus chorus, quando resumet cantum, quem quatuor cantant, debet resumere in tertia voce, quam ipsi quatuor cantant; quod nisi fecerit chorus, et dicti quatuor, si cantum resumserint, erunt turbati. al. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 87, 26: Tactus cantus (sc. invitatorium?) dicatur per clausulas, sicut notatus est, ita quod, cum una pars chori incipit et cantat primam clausulam, alia taceat, et cum haec chori pars cantat secundam, <taceat>, quae primam cantaverat, sicque alternatim decantentur illius cantus clausulae ad modum fugae dispositae usque prope finem, ubi duo ponuntur tractus; et ibi duae chori partes simul cantent et insimul cantum finiant. LmLIac. Leod. spec. 6, 101, 2: talis mediatio conventui vel choro discordat, quia chorus ibi facit tonum, ubi intonans tonum et semitonium. LmLHugo Spechtsh. 540: Versus cantare studeas hinc octo tonorum, / quos cantant pueri multa dulcedine bini, / quando chorus cantum finiverit his sociatum (ad loc.: LmLHugo Spechtsh. comm. p. 144: versus finitis responsoriis in choro a senioribus per duos pueros seu scholares dulciter dicantur cum suis „Gloria patri“). LmLQuat. princ. 3, 55: Deinde in tali temperatura incipere debet (sc. inceptor), ut ipse cum choro aut maiore parte chori acumen et gravitatem attingere possent. [s.XV] LmLTrad. Holl. V 2a, 7: duo chori alternatim cantantes in ecclesia representant iubilum angelorum (sim. LmLLad. Zalk. A 3). LmLConr. Zab. tract. BO 3. al. LmLConr. Zab. chor. 2, 14: Item etiam hoc pertinet ad cantandum mensuraliter, quod unus chorus alteri se conformet in mensura. Non enim expedit, quod unus chorus plus alio festinet aut prolixiorem mensuram servet in cantando, quando vicissim sive alternatim aliquid cantant per versus. LmLConr. Zab. chor. 6, 50: Alia rusticitas est ea, quae sibi correspondere debent, sine correspondentia incipiendo cantare, maxime ubi et quando commode servari posset correspondentia sine chori gravamine. LmLConr. Zab. chor. append. 1, 2: Non nimis tractim nec nimis festine psallatur ... Chori ad chorum conformatio nusquam negligatur. al. LmLLe Munerat moderat. 63: in ecclesia Parisiensi, qui incipiunt, dicunt tantum „Regina“ et chorus dicit „celi letare“. LmLGuill. Pod. 5, 2: Damasus papa ... psalmos in ecclesia per choros alternatim cantare ... instituit. b Gesangstechnik und Vortrag betreffend — with reference to vocal technique and performance [s.IX-X] LmLComm. br. 291: De cetero ante omnia sollicitius observandum, ut aequalitate diligenti cantilena promatur ... Sine hac quippe chorus concentu confunditur dissono nec cum aliis concorditer quilibet cantare potest nec solus docte. LmLComm. br. 338: In pronuntiatione psalmorum cum antiphonis semper principia versuum protendantur una scilicet longa syllaba, longa autem pro modo correptionis, quatinus chorus omnis pariter capere initia versuum possit et concorditer perducere. [s.XIII] LmLInst. patr. 33: Hystrionicas voces, <monstruosas>, garrulas, alpinas sive montanas, tonitruantes vel sibilantes, hinnientes velut vocalis asina, mugientes seu balantes quasi pecora; sive femineas, omnemque vocum falsitatem, iactantiam seu novitatem detestemur et prohibeamus in choris nostris. al. [s.XV] LmLConr. Zab. chor. 6, 32: Et quando hoc fit a personis []tubales sive grossas voces habentibus, nimium perturbat et confundit totius chori cantum, sicut si quaedam bovinae voces inter cantantium voces audirentur. LmLConr. Zab. chor. 6, 33: quasi chori fenestras rumpere vellent cantando. al. c die Mitwirkung von Instrumenten betreffend — with reference to the involvement of instruments [s.XV] LmLAnon. Carthus. nat. 6, 32: Verumtamen est, quod organiste illa ficta musica bene indigent, maxime quando ipsi sentiunt sua organa ad voces humanas chori commode non concordare, ut tunc sciant huiusmodi organa ad chorum, ut oportet, proportionare. II Bezeichnung für eine Sackpfeife (Dudelsack) oder ein Saiteninstrument — term that designates a bagpipe or a stringed instrument (cf. Vulg. Ps. 150, 4 et al.) [s.IV?] LmLPs.-Hier. ep. p. 131: Chorus quoque pellis simplex est cum duabus cicutis aereis et per primam inspiratur, per secundam vocem emittit (cf. LmLHammerstein, Instrumenta p.131-132; LmLAvenary, Hieronymus p. 73-76) [s.XIII-XIV] LmLPs.-Mur. summa 413: Chordalia sunt ea, que per chordas metallinas, intestinales vel sericinas exerceri videntur; qualia sunt cithare, vielle et phiale, psalteria, chori, monochordium, symphonia seu organistrum et hiis similia. LmLPs.-Mur. summa 438: Psalterium, chorus et sistrum cithare socientur, / impulsu quoniam simili hec resonare videntur. LmLIac. Leod. comp. 1, 1, 5: artificialia (sc. instrumenta) ut tibiae, psalterii, chori, vel organi et similia. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 14. [s.XV] LmLOrig. et eff. 6, 3: Clio reperiit historias, Euterpe tubas, ... Ydranlya fistulas et choros, Petrus de Sancta Cruce timpanum. LmLHerb. Tr. 3, pr. p. 63: regius propheta per omnes fere psalmos ad divinas laudes nos sollicitans, nunc hortatur ad cantandum ... etiam omnium generum musicis instrumentis: tubis, cornibus, cymbalis, cithara, psalterio, tympano, choro, chordis, organo, buccina. cf. LmLPage, Instruments p. 342 sq., 345 III Tonbereich einer Oktave — intervallic content of an octave [s.XIII] LmLAnon. Lovan. p. 488b: legitimum dyapason facit chorum. [s.XV] LmLTrad. Holl. III 5 p. 38: quomodo in choro superiori et inferiori eedem littere collocantur. ibid.: A lateribus vero littere mediocres collocantur, a quibus ascendendo ad chorum superiorem vel descendendo ad chorum inferiorem habet dyatesseron vel dyapenthe resonare. LmLClavic. C: Si vis facere quartum chorum, tunc divide a tertio ⋅c⋅faut in tres (cf. LmLHandschin, Musiktheorie 5 p. 5). IV Chor (Bezeichnung für eine Gruppe tonhöhen- oder tonstufengleicher Saiten bzw. Pfeifen) — chorus (term that designates a group of strings or pipes tuned to the same pitch or in octaves) A für Saiten gleicher Tonhöhe — for strings of the same pitch [s.XV] LmLPaul. Paulir. 7, 3, 1 p. 15: <C>lavicimbalum est instrumentum ... habens cordas metallinas per omnes suos choros. LmLPaul. Paulir. 7, 3, 1 p. 16: <C>ithara est instrumentum musicum ... habens quinque choros cordarum semper duplatas (cf. LmLHowell, Paulus p. 28). LmLPaul. Paulir. 7, 3, 1 p. 18: <V>irginale est instrumentum ... habens choros cordarum triginta duos. B für Pfeifen gleicher Tonstufe (in verschiedenen Oktavräumen) — for pipes tuned in octaves LmLFist. Fac tibi 11 p. 115: Quoniam autem octava et quintadecima in quattuor primis chor<is> ponendae sunt, dicenda est etiam earum mensura: accipe de primo choro longissimam et concede ei totum diametrum; quod reliquum est usque ad plectrum, divide in duas partes, et ex illis da alteram alicui fistulae; haec illi dupla est in acumine. Ab hac dupla metire adhuc unam eodem modo; haec est quadrupla contra primam. []Similiter fac reliquis choris, sed quadruplum primis quattuor convenit, reliquis minime (cf. LmLSachs K.-J., Mensura 2 p. 319). LmLFist. Mensuram fist. 3 p. 126: mensura consequenter de tot fistulis loquitur, quot choros fistularum musici solent ipsi organico instrumento apponere et ad organizandi artem habere. Ordinatis enim octo choris secundum praedicta septem discrimina vocum et octavum synemmenon, suavitatis et ornatus causa cuique naturali choro suum subduplum affigunt et item horum singulis suos subduplos addunt, ut tota organica structura octo quidem naturalibus choris constet, unusquisque autem eorum bisdiapason resonet (cf. LmLSachs K.-J., Mensura 2 p. 326). LmLFist. Incipit mensura 40 p. 139: Accipe igitur omnes choros fistularum ... et uniuscuiusque choro socios suos usque fistulas, quae sunt eiusdem vocis, adiunge et tunc de unoquoque choro elige meliorem fistulam, quam inveneris, et pone seorsum secundum ordinem musicae. al. V Stimme in einer mehrstimmigen Komposition — vocal part in a polyphonic composition [s.XIV-XV] LmLAnon. Vratisl. p. 336a: Sed katschetum est, quod habet tres choros in se cum tenore et suo contratenore. LmLPaul. Paulir. 7, 2, 1 p. 60: <R>undelus est cantus mensuralis solum per duplum vadens, in quo discantus cum dulci proporcione occurrit suo tenori, interdum tenorista silente et discantorista cantante aut e converso, aut quia contra se voces porrigit coequatas et rursum concordantes suo procedit quisque choro. ibid.: <T>rumpetum est cantus mensuralis per quatuor choros procedens, in quo quilibet suo fungens officio in cantando via sua cantacionis directa progreditur, sed quartus obviat omnibus. LmLPaul. Paulir. 7, 2, 1 p. 61: <R>otulum est cantus mensuralis per dupplum aut triplum cantabilis (ms.; ed.: cantibilis) sine tenore, in quo cantantes ponunt tres choros secundum proporcionatam armoniam et unusquisque procedit sua differencia girando (ms.; ed.: generando) eciam quasi in infinitum. LmLAnon. Tegerns. II 126: Item <in contrapuncto> ex tribus choris <composito> discantus et contratenor debe<n>t ad tenorem componi. LmLAnon. Tegerns. II 134: in contrapuncto ex tribus vel quattuor choris composito in causa, quod aliquis chorus graviter locandus esset concordanter secluso unisono, tunc potest idem chorus tam difficulter locandus locari cum alio choro in unisono. al. LmLCompil. Salisb. 30: Quilibet chorus concordare debet cum tenore omni modo. Sed contrapunctus cum medio choro et econverso medius chorus cum contrapuncto singulariter proferendo absque tenore concordari non tenentur (sim. LmLContr. Contr. est ars 21). LmLCompil. Salisb. 39-44 (sim. LmLContr. Contr. est ars 23-28). LmLContr. Et primo I 28 p. 141 (p. 464a): potest contrapunctus, id est discantus seu supremus chorus, cum tenore incipi in unisono. LmLContr. Et primo I 33 p. 142 (p. 464b): numquam debent duo chori bis in simul dari sub unisono. al. LmLContr. Not. quod novem 12: cantus ex quattuor choris compositus. LmLContr. Not. quod novem 38: inquantum contrapunctus ex paucis choris componitur, videlicet ex tenore et discantu. al. LmLContr. Prima regula 19: discantus, id est supremus chorus. al. VI System der Notenlinien — staff [s.XV] LmLAdam Fuld. 3, 9: Pausarum alia generalis est virgula simplex vel duplex per omnes lineas chori tracta. ex errore pro thorus (?): LmLMon. Qui desideras p. 92 (cf. LmLSmits v. W., School p. 146) cf. LmLGiesel, Musikinstrumente p. 179 sqq.; LmLKasch, Vokabular p. 153 sq.