Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
brâma sw. f.
sw. f., brâmo sw. m., mhd. brâme m., nhd. brame f.; as. brām (Holthausen, As. Wb. S. 9), (hiop-)brāmio m., mnd. brâm m., mnl. brame f.; ae. bróm m. — Graff III, 304.
Junge Formen mit abgeschwächtem oder abgefallenem Flexionsvokal lassen das Genus nicht erkennen, ebenso nicht die meisten Belege für den Plural, deshalb konnten Fem. und Mask. nicht immer getrennt werden.
Sichere Feminina: pram-: nom. sg. -a Gl 2,689,35. 3,466,21. 574,6. 4,360,16. 361,11 (lat. gen.); nom. pl. -iun 1,265,5 (K, vgl. Kögel S. 169 f.). — braama: nom. sg. Gl 1,321,25 (S. Pauli xxv d/82, 9./10. Jh.); bram-: dass. -a ebda. (3 Hss., darunter Sg 9. 295, beide 9. Jh.). 2,10,36 (korr. aus bramma). 368,55. 3,96,66 (SH A). 262,69 (SH a 2, 2 Hss.). 287,31 (SH b, 3 Hss.). 291,13 (ebda., 2 Hss.). 310,16 (SH d). 466,21. 483,27 (2 Hss.). 32 (ebda.). 507,34. 41. 516,57. 531,39. 578,40. 696,21. 4,107,17 (Sal. a 1). 164,48 (Sal. c). 230,7 (clm 14 456, 9. Jh.). 357,33 (lat. gen.). 364,7; nom. pl. -un O 2,9,84 (PV); -on ebda. (F, -un wohl abgeschwächt zu -on, vgl. Franck, Afrk. Gr. § 148, O Kelle 2,251. 253, doch ist diese abgeschwächte Form bei Kelle nicht verzeichnet, da sie eine Kollation von Sievers ist); dat. pl. -on 60.
praamma: nom. sg. Gl 1,265,5 (R); pramm-: dass. -ia ebda. (Ra); -a 4,18,22 (Jc, -ām-). — bramma: nom. sg. Gl 2,10,36 (korr. in brama). 324,23 (Eins. 32, 10. Jh.).
Sichere Maskulina: bramo: nom. sg. Gl 3,347,11 (SH g, 3 Hss.).
prammo: nom. sg. Gl 1,294,24 (Jb-Rd; lat. acc. pl.).
Unsicher: pram-: nom. sg. -e Gl 3,676,43; -] 582,55. 586,38; nom. pl. -un 466,20; -en 196,45 (SH B). 4,190,65/66 (lat. sg.); dat. pl. -un 2,392,30 (-mun unsicher, vgl. Steinm. z. St.); acc. pl. -un 1,315,28 (Ja). 462,21/22 (M; oder nom.? s. u. 2 b). 2,60,1 (2 Hss.). 639,9. 4,316,63 (Pa-). — bram-: nom. sg. -e Gl 3,262,70 (SH a 2). 483,27. 521,38. 564,56 (2 Hss., für clm 615, 14. Jh., vgl. brama 531,39). 567,19 (Innsbr. 355, 14. Jh., -a- in -e- korr.; vgl. u. 3). 568,6 (ebda.). 720,19. 4,107,18 (Sal. a 1); -] 3,96,66 (SH A). 521,9. 4,107,18 (Sal. a 1); nom. pl. -un []3,196,45 (SH B); -en 96,63 (SH A, 2 Hss.). 408,50 (Hd.). 411,32 (ebda.). 546,24. 567,19 (clm 615, 14. Jh.; lat. sg.; vgl. brama 531,39; vgl. u. 3). 568,6 (ebda.); -in 96,64 (SH A, 2 Hss., 1 Hs. korr. -a- in -e-); gen. pl. -en 415,13 (Hd.).
prāmun: acc. pl. Gl 1,460,11 (Rf). — brammon: dat. pl. m. f. oder acc. pl. m. Gl 1,312,70 (Fragm. S. Pauli, 10. Jh.; entspricht br. dem lat. acc. pl., oder liegt eine dt. Konstruktion, z. B. in brammon, zugrunde?).
In den jüngeren Hss. hat der Nom. Plur. wohl bereits Singularbedeutung. 1) Dornstrauch, -busch, -zweig: pramiun hiufaltar vepres sentes spinae Gl 1,265,5 (R nur brâma). prammo [Abraham ... vidit ... arietem inter] vepres [haerentem cornibus, Gen. 22,13] 294,24. 312,70. 315,28, z. gleich. St. O 2,9,60. brama vepres [Prisc., Inst. II, 107,9] Gl 2,368,55. pramun [ovem ... dissipantem vellus affixis] vepribus [per hirtae devia silvae, Prud., H. p. ieiun. (viii) 35] 392,30. bramen vepres 3,96,63 (3 Hss. brema). 196,45. 262,69. 347,11. 408,50. 411,32. 415,13 (veprium). 466,20 (2 Hss. brema). 521,38. 546,24. 568,6. 574,6. 676,43. 696,21. 720,19. 4,107,17 (1 Hs. noch spine rubis). 164,48. brama vepres spinosa herba 3,291,13. 310,16. haftetun thie armon (des gekreuzigten Heiland) in thes cruces hornon, thie liuti inan thar namun, so selb thie selbun bramun (einen Widder, der sich im Dickicht verfangen hat) O 2,9,84. 2) bestimmte, mit Dornen versehene Gewächse: a) der Brombeerstrauch, Rubus L., ohne daß eine einzelne Art der artenreichen Familie angegeben werden könnte (vgl. Hegi iv, 2,759 ff.): rubus est genus uirgulti spinosi thornstuda ł brama in quo moraberi crescunt [zu: apparuitque ei (Moses) dominus in flamma ignis de medio rubi: et videbat quod rubus arderet, et non combureretur, Ex. 3,2] Gl 1,321,25 (1 Hs. nur brâma, 1 nur thornstûda, 1 thornstûda ł brâmahi spreidahi). studa pramun [qui serere ... volet agrum, ... falce] rubos [filicemque resecat, Boeth., Cons. 3,1 p. 51,3] 2,60,1 (1 Hs. nur stûda, 1 nur brâma). 4,316,63 (nur pramun). rubus bramma iđ runcia [zu: ad Moysen de rubo loquitur: ego sum, qui sum, Hier., Ep. xv, 4 p. 65,17] 2,324,23. pramun [pascuntur vero silvas ... horrentisque] rubos (spinas) [Verg., G. III, 315] 639,9. prama [mella fluant illi, ferat et] rubus [asper amomum, ders., E. iii, 89] 689,35. pramma heifultra rubum [lignum spinosum, CGL iv, 563,53] 4,18,22. brama folia rubi 357,33. 361,11. rumex (vgl. Diefb. Gl. 503 b; zu rumex = rubus vgl. Fischer, Pfl. S. 282) 3,287,31. 483,27. 507,41. 516,57. 564,56. 582,55. 586,38. rumex genus arbusti spinosi 4,190,65/66. rumex rumicis 230,7. rumica 3,483,32 (Hs. ramica; vgl. rubo .i. rumice, CGL iii, 575,34, Fischer a. a. O.). 507,34. 521,9 (Hs. ramica). 531,39. 578,40. rumice cidonis (Steinm. vergleicht rumicedo 3,483,17) 4,360,16; hierher wohl auch brama rumicę, Randgl. zu lapathium [hortense, sive rumex, calidius et austerius est, Dynam. 411,30] 364,7, wenn der Glossator lapathium ‘Sauerampfer’ nicht berücksichtigt hat; b) wohl der Kreuzdorn, Rhamnus cathartica L.: bramma ł agaleia [matris horno generabar ab alvo pulchrior auratis ... bullis, horridior] rhamnis (Hs. rannus) [et spretis vilior algis, Aldh., Enigm. 100,26] Gl 2,10,36, vgl. aber auch agaleia 1 a, dazu Rubus rhamnifolius Weihe, die Kreuzdornblättrige Brombeere, Hegi IV, 2,779, Rubus fruticosus L., der Brombeerstrauch, ebda. 771 ff., u. Fischer, Pfl. S. 282. An den Kreuzdorn ist vielleicht auch gedacht bei der vokabelmäßigen Übersetzung prammun tribulos [zu: populum (der eroberten Stadt) ... eduxit: et fecit super eos tribulas et trahas, et ferrata carpenta transire, 1. Paral. 20,3] 1,460,11. tribulos, korr. zu tribuli [zu ebda.] 462,21/22 (4 Hss. flegila ł thriskila, []1 thriskila ł flegil, 1 nur flegil, 9 nur thriskil(a), alle für lat. tribulas). Der Glossator hat tribula mit tribulus verwechselt und dann tribulus ‘Burzeldorn’, Tribulus terrestris L., der nach Hegi v, 1,42 f. nur in Südeuropa wächst, durch eine heimische Pflanze ersetzt, so daß auch einfach die Bedeutung von 1 vorliegen kann. 3) Unklar bleibt die Zuordnung von bramen zu torris Gl 3,567,19 (1 Hs. brema, korr. aus brâma). Die dt. Glosse fügt sich in die Reihe der Pflanzennamen brachwrz binsuge br. cle ein, nicht das lat. Lemma zu tithymallus thymus t. trifolium. Vom Lat. her wäre brant zu erwarten, vgl. Steinm. z. St. u. 546 Anm. 9.
Komp. bren-, erdbrâma, hiof-brâma, -brâmo?, eiterbrâme mhd.; Abl. brâmilî(n), brâmahi; brâmal-.